Қазақстандағы спорттық шаралар: неге біз әлі де әлемдік деңгейге жете алмай жүрміз

Соңғы төрт жылда мен отыздан астам турнирді өз көзіммен байқап едім. Айтпақшы, қайда барсам да дәл сол қателерді көремін. Спортшыларымыз нашар емес, тіпті керемет деуге болады. Ал міне жағдайлар дегенде – о, бұл бөлек әңгіме. Астанадағы "Игры будущего" деген турнир болды ғой 2026 жылдың мамырында. Қырық жетіден астам елдің адамдары келді, инфрақұрылымамызды мақтады. Әйтсе де ұйымдастырушылық жағынан біз жиырма үш пайызға нашарлау сияқтымыз менің есептеуім бойынша.

Қараңызшы.

Қызылордада футбол командасы биыл жаңа стадион алды. Керемет ғой. Ал медициналық қызметі қалай? Кеңестік кезеңдегідей қалып қойған. Қазіргі заманғы жарақат емдеу әдістері іске аспайды (кейде спортшылар білмейді де). Нәтижесі қандай? Бізде ойыншылар маусымға алты үтір үш рет жарақаттанады, ал еуропалық клубтарда үш үтір сегіз ғана. Бұл айырмашылық өте үлкен және спортшыларымыздың мансабын қысқартып жіберуде.

Веб-сайтқа өтіңіз деп басып көрсеңіз, қазақстандық командалардың толық статистикасы шығады. Мен сонда екі сағат отырып деректерді қарап едім. Шынын айтсам, ақшаның жетіспеушілігі басты себеп емес екен. Мәселе қаржыны дұрыс бөлмеу мен жоспарлаудың жоқтығында жатыр.

Үйлестіру деген не екенін білмейміз

"Барыс" хоккей клубы КХЛ-де ойнайды ғой. Жылдық бюджеті үш үтір екі миллиард теңге айналады. Қомақты қаржы шынымен. Дегенмен футболдағы премьер-лигадағы он алты командадан жартысы қаржылай тығырыққа тірелген. Бұл теңгерімсіздікті менің миым қабылдамайды. Неге бір ғана спорт түріне барлық теңге кетеді? Барлық спорт түрлері дамуға лайық және мемлекеттік қолдауға мұқтаж.

Теннисшілеріміз ATP турнирлерінде нашар емес нәтижелер көрсетіп жүр. Олар өздері шетелде жаттығады, өз бастамасымен. Мемлекет қандай көмек береді? Аз ғана, тіпті күлкілі дәрежеде аз. Екі теннисшімен әңгімелескенмін (есімдерін жасырамын). Жылына сегіз жүз – тоғыз жүз мың теңге көмек алады екен. Ал шетелдік жаттықтырушы сегіз миллионнан бастап қызмет көрсетеді.

Киберспорт дамып келеді

"Игры будущего" турнирі бір игілікті нәрсені дәлелдеді. Жастарымыз киберспортта шынымен қабілетті екен. Бес дисциплинада жартылай финалға шықтық. Жалпы призерлік қор екі үтір жеті миллион доллар болатын. Үшінші орын алып, үш жүз қырық мың долларды жеңіп алдық.

Тек мұндай турнирлер жылына бір-екі рет өтеді қой. Жас киберспортшылар тұрақты жаттығатын жер таба алмайды. Шымкентте тек екеу ғана киберспорт клубы бар (өзім көрдім). Алматыда жеті-сегіз шамасында. Екі миллионнан астам тұратын қала үшін тым азғантай емес пе.

Не істесек дұрыс болар екен

Аймақтарға қаржыны әділ таратып беру (Астана мен Алматыдан басқа облыстарды ұмытпау). Спорттық медицинаны дамыту (дәрігерлерді шетелге білім алуға жіберу). Киберспорт инфрақұрылымын салу (әр облыс орталығында кемінде бір заманауи орталық ашу).

Қазір Қарағандыдағы баскетбол клубымен жұмыс істеп жүрмін мен. Он сегіз жастан асқан ойыншыларға жылына бір рет медициналық тексеріс өткізіледі. Тек қана солай. Одан басқа ештеңе жоқ. Оның үстіне базалық тексеріс (қан тапсыру, рентген түсіру). Спорттық кардиолог деген жоқ, ортопед те жоқ. Әлемдік тәжірибе бойынша спортшыларды үнемі тексеріп отыру керек, бірақ бізде бұл жүйе әлі қалыптаспаған.

Астана халықаралық деңгейдегі спорттық шараларды 2026 жылы өткізе алады деген сөз. Бұл тәжірибені бүкіл елге тарату керек деп ойлаймын. Облыстық орталықтарда да сапалы жағдайлар болғаны дұрыс. Қазір қолымда қырықтан астам командадан деректер жиналып қойды. Оларды жақсылап талдап, нақты ұсыныстар дайындағым келеді. Келешекте бұл жүйелі жұмыс нәтиже береді деп сенемін.