О НАЦИОНАЛЬНОМ ГЕРОЕ А.БОКЕЙХАНА

6
1128

Усилиями демократической общественности, ряда учёных, активности таких людей как Султан Акку-улы, средств массовой информации сделано немало для возвращения доброго имени и политического наследия великого сына Казахского народа Алихана Букейханова. В ряде городов и населённых пунктов его именем названы улицы, школы, проводятся конференции, издаются его произведения.

Но встаёт закономерный вопрос: что сделали мы, его потомки, дожившие до его великой мечты, чтобы по достоинству оценить его государственную и общественную деятельность, выдающегося политического деятеля, безусловного лидера казахского народа первой трети 20-го века Алихана Букейханова. Ведь он отдал всё для своего народа: и здоровье, и знания, благополучие своё и семьи,  и даже жизнь, подверг смертельной опасности и репрессиям близких себе людей. Оказались ли мы достойными, хотя бы  в условиях государственной независимости понять и оценить ту огромную любовь Алихана Букейханова к своему народу, тот высокий бескорыстный патриотизм, тот бесценный пример, который он продемонстрировал, как надо бороться за  интересы родного народа.

В 1911 году известный общественный деятель, депутат Гоударственной Думы Росийской империи Бахытжан Каратаев сказал, что только Алихан Букейханов достоин быть лидером казахского народа. Его ценили, признавали лидером народа такие выдающиеся личности как Ахмед Байтурсынов, Мухтар Ауэзов, Мыржакып Дулатов, Шакарим Кудайбердиев и другие. В качестве лидера казахского народа он был признан  и в росийском обществе, российской прогрессивной интеллигенцией. Поэтому, учитывая, что Алихан Букейханов стоял у истоков возрождения нашей национальной государственности, если допустимо говорить о месте, значении и вкладе великих личностей в нашей истории, то эта личность нами должна восприниматься наравне с Абылай ханом ,  Абаем, Кереем и Жанибеком.

И вот такую личность, так называемый советский режим, а точнее сталинско-брежневская тоталитарная  система управления империей полностью исключила из нашей  политической, научной жизни, запрещали его идеи и  его произведения. Официальные идеологи  и советская наука говорили о нём  как о преступнике, о враге казахского народа и т.д. Анализируя  практическую деятельность Алихана Букейханова ещё раз убеждаемся, что главная его цель – это возрождение национальной государственности, построение для родного народа, на своей Родине- демократического, независимого  и свободного Казахского государства. Точнее и глубже сказать: они, эти позиции, были глубоко враждебны, антогонически не примиримы друг с другом.

Поэтому его преследовали,  в конце-концов убили. Но тут, видимо, следует сказать, что под эти жернова репрессии и обвинении попали не только казах Алихан Букейханов, но и лучшие представители-патриоты народов некогда входивших в «единый и неделимый» Советский Союз. Но там в бывших советских Республиках всех после объявления независимости в полном объёме реабилитировали, увековечили память, подняли на ту высоту, которую они заслуживают. На их подвиге воспитывают молодёжь.

Но 20 лет назад в результате естественных и неизбежных законов природы и  политики распалась советская империя. Казахстан провозгласил свою государственную независимость. Сбылись не только многовековая мечта казахского народа, но сбылось всё то за что боролся Алихан Букейханов и его соратники.

Многие исследователи, да и простые наши граждане задаются вопросом: почему мы в условиях отсутствия политического и идеологического диктата империи не решаем подобные проблемы. Ответ, на мой взгляд в том, что у нас в общественной сфере продолжает преобладать постколониальное сознание, не выработана и не реализуется соответствующая национальная идеология. И для полноценного построения независимого и демократического общества и государства в Казахстане необходимо провести деколонизацию (отарсыздандыру) общественного сознания, науки, государственной и общественной  жизни.

Необходимость реализации Программы «Деколонизация» можно отчётливо проследить на примере отношения к судьбе, оценке общественно-полититической деятельности Алихана Букейханова наших учёных, политической элиты, отдельных государственных органов.

В начале 1991 года в ЦК Компартии Казахстана по требованию общественности и велению времени была создана  и работала Комиссия  по реабилитации известных деятелей пострадавших в ходе сталинских репрессии в 20-30-ых годах прошлого века. Хотя я не входил в состав Комиссии, но как работник идеологического отдела и исследователь этих проблем живо интересовался, был в курсе вопросов, обсуждавшихся в ходе её работы.

Одним, тогда ещё молодым учёным историком Мамбетом Койгельдиевым, была подготовлена «Справка о жизни и деятельности А.Букейханова», в которой он обоснованно предлагал необходимость восстановления в полном объёме исторической правды об общественно-политической, просветительской и литератерно-публицистической деятельности А.Букейханова, ещё тогда предлагал издать его научные труды, дать всестороний анализ его деятельности, роли в освободительном движении казахского народа и возрождении национальной государственности.

Но против этого предложения выступили два наших известнейших академика, можно сказать по казахстанским меркам классиков от науки, один из них ныне здравствующии философ. Мы все уважаем этого аксакала за интеллигентность, доброту. Мне кажется, что наше обществопоняло и простило бы его, если рассказал, рскаялся сегодня, как он будучи знаком с политической деятельностью А.Букейханова, его трудами, зная о его великом вкладе в борьбе за интересы казахского народа, трагической судьбе, в угоду политической коньюктуре предал не только Алихана Букейханова, но и святые научные истины, принципы справедивости и объективности и  обратиться  к молодым учёным, с тем что так поступать нельзя и недостойно. Лично я стал бы намного больше его уважать, чем сейчас.

И только председательствующий на заседании Комиссии, тогда Первый секретарь Целиноградского обкома партии, Андрей Браун наверное, лучше поняв чем академики необратимость демократических перемен, поддержал молодого учёного. Но Комиссия приняла другое решение.

Некоторые наши неофициальные идеологи-аксакалы, которых мы уважаем, и знаем как радетелей казахского народа «Алаш – орданың рухын, олардын көсемдерін Астанаға жібермеу үшің.», оказывается специально занимались. Осы тірлікті айтуға, мақтануға бола ма? А сами между тем увековечивают в нашей новой столице идеологов и рьяных исполнителей сталинско-брежневской политики. Я против них ничего не имею. Но это люди другой эпохи, они служили другому государству, реализовывали другую политику и другие цели.

Это я говорю только потому, что, во-первых, и тогда и сегодня хамелеонов и перевёртышей в науке и  общественной жизни предостаточно, во-вторых, со всех, не взирая на заслуги и звания, должен быть спрос, когда речь идёт об интересах народа или о судьбах выдающихся людей, отдавших свою жизнь в борьбе за права родного народа.

Учёный Койгельдиев вот уже четверть века продолжает заниматся исследованием научного наследия лидеров Алаш-Орды, издал первый  сборник трудов Алихана Букейханова. Под его руководством подготовлен сборник материалов в 5-ти томах о движении «Алаш».

Все предложения общественности, учёных о принятии Правительством Постановления об оценке общественно-политической деятельности Букейханова, определении его места и роли в нашей истории, о присвоении его имени одной из центральных улиц г.Караганды, не нашли поддержку.

Причиной, якобы, было выступление в СМИ некоторых приверженцев прежних режимов и сталинской идеологии, фактически ратующих за восстановление приговора «тройки», объявившего Букейханова врагом народа  и террористом. Хотя этот приговор был давно отменён Верховным Судом СССР.

И опять демократическая и патриотическая общественность, наши академики и доктора, писатели   мнящие себя радетелями нации, требующие к себе особого внимания не захотели, не осознали ситуацию, чтобы дать отпор этим старым и огульным выпадам и доказать очевидное, закономерное и естественное решение в любом цивилизованном обществе и государстве.

Мне известны эти подробности, можно сказать своеобразной борьбы Койгельдиева, поскольку  с конца 80-ых годов прошлого века сотрудничаю с ним по вопросам реабилитации жертв политических репрессии, восстановлении справедливости и доброго имени борцов за свободу, независимость и территориальную целостность Казахстана.

Сегодня, его почему-то не вижу на конференции. Для объективности надо  сказать то, что он сделал в отношении Алаш-Орды, и, продолжает делать заслуживает высокой оценки.

И вообще, уважаемые участники нашего форума, предлагаю от имени данной конференции в Год 20-летия независимости Мамбета Койгельдиева, Кенеса Нурпеисова (посмертно), Таласа Омарбекова и Дихана Камзабекулы (за исследование литературного наследия), которые в отсутствие государственной поддержки длительное время вели  системные научные исследования национально-освободительного движения «Алаш», занимались научным анализом общественно-политической деятельности и творческого наследия видных лидеров этого движения за огромный труд выдвинуть на соискание Государственной премии в области науки. Это будет не только признанием безусловных заслуг этих учёных, но и  показателем того, что наше государство и общественность по достоинству оценивает роль и место этого движения в нашей истории, воздаёт должное и стимулирует  научные исследования в этом направлении.

Кстати, мы на государственном уровне мы не дали политической оценки и не реабилитировали движение и партию «Алаш». Почему такое несправедливое отношение к казахам у себя на Родине?! Где лежат корни этого явления? Когда мы научимся уважать свой народ? Разве не заслуживают реабилитации тысячи и тысячи рядовых членов партии, солдат войск Правительства «Алаш-Орды». А мы, как истуканы, из выступления в выступление, из одной статьи в другую только повторяем имена пары десятков реабилитированных лидеров «Алаш Орды». А судьбы основной массы людей, составивших основу движения Алаш, мы не касались, их судьба нас не волновала. Они до сих пор числятся «бандитами», «националистами», «врагами народа», «шпионами» иностранных разведок и т.д.

Я перед этим выступлением поинтересовался с состоянием научной разработки истории движении Алаш. И натолкнулся на такой факт: за период нашей государственной независимости не было государственного заказа на фундаментальное исследование истории движения Алаш.

Единственным государственным решением принятым по поручению Главы государства на уровне Правительства было Постановление Правительства РК от 26 июня 2008 г. «О проведении 90-летия движения Алаш», после которого в некоторых регионах были проведены временные кампании и разовые мероприятия: конференции, выставки, посвящённые известным лидерам движения.

У нас с 2006 года реализуется  государственная программа «Культурное наследие» в рамках, которой были опубликованы десятки  серийных изданий позволивших по-новому взглянуть на Отечественную историю. Движение Алаш является, крупной проблемой, которая нуждается в комплексном изучении, отсутствие гос.заказа  на которую  воспринимается как недоразумение.

Как известно, состоялись два этапа судебных процессов над лидерами движения «Алаш», в 1930 и  1932 годах. Оба этих судебных процесса были начаты в Казахстане и   завершены в Москве ( в Бутырской тюрьме).  В свое время сталинский режим старался поставить между Алашовской интеллигенцией и казахским народом не преодолимую стену и до сих пор мы остаемся в плену изживший себя давно ложной и вредной идеологии. Иначе как понять, недоступность материалов этих судебных процессов не только для научных  исследователей  не говоря  о широкой общественности.

Интересно отметить, что французское государство выдало нам копию архива М.Чокая, за что им большое спасибо. В то же время  у нас в Казахстане до сих пор исследователи не могут получить копию материалов судебного процесса над алашордынцамиё  для публикации. На наш взгляд наступило время для открытия доступа к этим материалам  исследователей.

Как Вы видите, уважаемые участники конференции, каждый пункт  моего выступления требует проведения системной деколонизации.

В завершении предлагаю включить в Рекомендации Конференции следующие пункты:

  1. Правительству принять Государственный Акт о исторической роли движения «Алаш», её лидеров в возрождении национальной государственности. Принять комплекс мер по достойной встрече 150-летию Алихана Букейханова
  2. Принять Государственную программу направленную на  деколонизацию (отарсыздандыру) общественного сознания, науки, государственной и общественной  жизни.


Сабыр Касымов,
заслуженный деятель Казахстана,
кандидат юридических наук

6 ПІКІРЛЕР

  1. Қазір қандай өнер саласында болмасын, «жаңа тақырып жоқтың қасы…» сынды пікірлер көбейіп кеткені рас. Мен бұнымен толық келіспеймін. Біздің бүгінгі күнделікті өмірімізде үлкен орын алып жатса да, тиісті дәрежесінде не бұқаралық ақпарат құралдарында, не шығармашылық өрісте көрініс таппай жатқан тақырып баршылық. Солардың бірнешеуін мен өзіміздің «Шабыт» шаңырағында оқып жүрген болашақ драматургтер мен режиссерларға ұсынбақпын.
    Шамамен 15 жыл бұрын «электроника кезеңі» деп атауға келетін ғасыр да емес, тұтастай бір мыңжылдық, бүтін бір дәуір басталған болатын. Бүгінгі «Нетбук» сынды ықшам компьютерден бастап, ең жаңа планшетке дейін қаншама ақпараттық-техникалық жаңалықтар бізді өз саналуандығымен жылдан жылға қуантып келуде. Тіпті, кеше жақын ғана таңсық болған «интернет» деген ұғым бүгінде «микротолқынды пеш» немесе «теледидар» сияқты үйреншікті заттардың біріне айналып кетті. Қазіргі таңда, осындай өмір сүрудің формасының, көбінесе жағымды жақтарын атайды. Ол, ең алдымен, жылдамдық пен ыңғайлылылық. Алайда, бұл біз ойлағаннан немесе ойлағымыз келгеннен әлдеқайда терең әрі нәзік мәселенің екінші тұсы да бар. Кез-келген құрал (әсіресе бүгінгі жаһандану аясындағы қуатты ақпараттық-электронды жүйе) өткір пышақ іспеттес. Оны сақ пайдаланбаса қауіп туғызуы мүмкін.
    Менің айтқым келгені, өнерде болсын, баспада болсын әділетсіз түрде назардан тыс қалып жатқан бір тарихи ақиқат бар. Ол 90-шы жж. бірінші жартысында Қазақстанда туылған ұрпақтың (жаһандық үрдіске ілескен елдер арасындағы) «электронды емес» дәуірді көріп үлгерген «соңғы буын» екендігі. Неліктен осы маңызды жайт өнер саласында оригиналды шығармалар мен тың идеялар ретінде көрініс таппай жатыр? Сюжеттердің көбісі таза мелодрамалық немесе «батыстық» үлгідегі «экшн» сарынына еліктеу бағытында болып тұр.
    Құрдастарым еске түсірсе, біздің балалық шақ әлдеқайда табиғи және баяндырақ еді. Осыдан 15-20 жыл бұрын ауланы саябақ немесе балабақша алаңқайына көбірек ұқсас болатын. Ал қазір жас буын ауланы тек автотұрақ ретінде қабылдауға мәжбүр. Жастар қазіргідегідей ғаламтордағы дайын өнімді ойланбастан көшіре салмай, қажетті ақпаратты сөредегі оқулықтардан зейін сала іздеуші еді. Ал рухани азықты 100-ден астам «коммерциялық» арнасы бар теледидардан емес, көбінесе ата-анасы сақтаған көркем әдебиеттен іздеуші еді. Жалқылыққа және «қанішерлікке» баулыған виртуалды ойындардың орнына таза ауадағы салауатты ойындар мен үстелде ойнайтын интеллектуалды ойындар пайдалы да қызықты еді. Әрі ұжымда қарым-қатынас жасауға және достыққа тәрбиелеуші еді. Уақыт-сағатымен ғана бағдарламалар көрсететін бар-жоғы 5 арнада бір күнде бір рет кеңестік болса да, «мейірімді» мультфильм көрсетуші еді. Ешқандай «ұсқынсыз әрі ақымақ теңіз өсімдіктерін» кейіпкер етіп алған шетелдің 24 сағаттық арналары жоқ болатын. Бос уақытта және мерекелерде ата-әжесіне, туыстарына және барлық көршілерге қонаққа бару немесе солармен бірге қыдыру сияқты жақсы «дәстүрлер» болатын. Міне, бұған дейін осындай «виртуалды емес» өмір болған. Неге!? Осы уақытқа дейін біздің суреткерлеріміз осы мәселені көрмейді, неге сезінбейді, бұл тақырыпты өз деңгейінде неге көтермейді?
    Ең бастысы, ол кезде адамның (әсіресе, жастар мен балалардың) жеке уақыты мен кеңістігі, жеке назары мен қызығушылығы өзінің ғана «меншігі» іспеттес болатын. Ал қазір сол «меншіктің» көп бөлігін электрондық-ақпараттық техникалық құралдар: ұялы телефондар, интернет, әлеуметтік желілер, спутниктің телеарналар, айфондар және т.б. «ұрылауда». Бұл үрдіс күшеюде. Демек, біздің замандас адамның бейнесі 15 немесе 20 жыл бұрынғы адам бейнесінен гөрі ой-санасы, психикалық (тіпті физикалық) және ақпараттық иммунитет жағынан әлдеқайда әлсіз және қорғансыз болып шығатыны түсінікті. Осының барлығы болашақ әдеби, драматургия, театр немесе кино сюжеттері үшін аса маңызды, әрі құнарлы өріс.
    Сонымен, тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні: әзірше бұл мәселені шеше алмасақ та, уақытты артқа жылжыта алмасақ та, лажы болмаса осы шындықтарды негізге ала отырып, тақырып ете отырып, өнер туындыларын неге жасамасқа!? Ерекше, неғұрлым қызықты, нақты жағынан неге осы ойды жеткізбеске!? Тілшілер айтса… ұмытылар. Саясаткерлер айтса… ұмытылар. Өнер адамдары айтса… мәңгі бақи ел есінде қалар!!!

  2. Қазір қандай өнер саласында болмасын, «жаңа тақырып жоқтың қасы…» сынды пікірлер көбейіп кеткені рас. Мен бұнымен толық келіспеймін. Біздің бүгінгі күнделікті өмірімізде үлкен орын алып жатса да, тиісті дәрежесінде не бұқаралық ақпарат құралдарында, не шығармашылық өрісте көрініс таппай жатқан тақырып баршылық. Солардың бірнешеуін мен өзіміздің «Шабыт» шаңырағында оқып жүрген болашақ драматургтер мен режиссерларға ұсынбақпын.
    Шамамен 15 жыл бұрын «электроника кезеңі» деп атауға келетін ғасыр да емес, тұтастай бір мыңжылдық, бүтін бір дәуір басталған болатын. Бүгінгі «Нетбук» сынды ықшам компьютерден бастап, ең жаңа планшетке дейін қаншама ақпараттық-техникалық жаңалықтар бізді өз саналуандығымен жылдан жылға қуантып келуде. Тіпті, кеше жақын ғана таңсық болған «интернет» деген ұғым бүгінде «микротолқынды пеш» немесе «теледидар» сияқты үйреншікті заттардың біріне айналып кетті. Қазіргі таңда, осындай өмір сүрудің формасының, көбінесе жағымды жақтарын атайды. Ол, ең алдымен, жылдамдық пен ыңғайлылылық. Алайда, бұл біз ойлағаннан немесе ойлағымыз келгеннен әлдеқайда терең әрі нәзік мәселенің екінші тұсы да бар. Кез-келген құрал (әсіресе бүгінгі жаһандану аясындағы қуатты ақпараттық-электронды жүйе) өткір пышақ іспеттес. Оны сақ пайдаланбаса қауіп туғызуы мүмкін.
    Менің айтқым келгені, өнерде болсын, баспада болсын әділетсіз түрде назардан тыс қалып жатқан бір тарихи ақиқат бар. Ол 90-шы жж. бірінші жартысында Қазақстанда туылған ұрпақтың (жаһандық үрдіске ілескен елдер арасындағы) «электронды емес» дәуірді көріп үлгерген «соңғы буын» екендігі. Неліктен осы маңызды жайт өнер саласында оригиналды шығармалар мен тың идеялар ретінде көрініс таппай жатыр? Сюжеттердің көбісі таза мелодрамалық немесе «батыстық» үлгідегі «экшн» сарынына еліктеу бағытында болып тұр.
    Құрдастарым еске түсірсе, біздің балалық шақ әлдеқайда табиғи және баяндырақ еді. Осыдан 15-20 жыл бұрын ауланы саябақ немесе балабақша алаңқайына көбірек ұқсас болатын. Ал қазір жас буын ауланы тек автотұрақ ретінде қабылдауға мәжбүр. Жастар қазіргідегідей ғаламтордағы дайын өнімді ойланбастан көшіре салмай, қажетті ақпаратты сөредегі оқулықтардан зейін сала іздеуші еді. Ал рухани азықты 100-ден астам «коммерциялық» арнасы бар теледидардан емес, көбінесе ата-анасы сақтаған көркем әдебиеттен іздеуші еді. Жалқылыққа және «қанішерлікке» баулыған виртуалды ойындардың орнына таза ауадағы салауатты ойындар мен үстелде ойнайтын интеллектуалды ойындар пайдалы да қызықты еді. Әрі ұжымда қарым-қатынас жасауға және достыққа тәрбиелеуші еді. Уақыт-сағатымен ғана бағдарламалар көрсететін бар-жоғы 5 арнада бір күнде бір рет кеңестік болса да, «мейірімді» мультфильм көрсетуші еді. Ешқандай «ұсқынсыз әрі ақымақ теңіз өсімдіктерін» кейіпкер етіп алған шетелдің 24 сағаттық арналары жоқ болатын. Бос уақытта және мерекелерде ата-әжесіне, туыстарына және барлық көршілерге қонаққа бару немесе солармен бірге қыдыру сияқты жақсы «дәстүрлер» болатын. Міне, бұған дейін осындай «виртуалды емес» өмір болған. Неге!? Осы уақытқа дейін біздің суреткерлеріміз осы мәселені көрмейді, неге сезінбейді, бұл тақырыпты өз деңгейінде неге көтермейді?
    Ең бастысы, ол кезде адамның (әсіресе, жастар мен балалардың) жеке уақыты мен кеңістігі, жеке назары мен қызығушылығы өзінің ғана «меншігі» іспеттес болатын. Ал қазір сол «меншіктің» көп бөлігін электрондық-ақпараттық техникалық құралдар: ұялы телефондар, интернет, әлеуметтік желілер, спутниктің телеарналар, айфондар және т.б. «ұрылауда». Бұл үрдіс күшеюде. Демек, біздің замандас адамның бейнесі 15 немесе 20 жыл бұрынғы адам бейнесінен гөрі ой-санасы, психикалық (тіпті физикалық) және ақпараттық иммунитет жағынан әлдеқайда әлсіз және қорғансыз болып шығатыны түсінікті. Осының барлығы болашақ әдеби, драматургия, театр немесе кино сюжеттері үшін аса маңызды, әрі құнарлы өріс.
    Сонымен, тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні: әзірше бұл мәселені шеше алмасақ та, уақытты артқа жылжыта алмасақ та, лажы болмаса осы шындықтарды негізге ала отырып, тақырып ете отырып, өнер туындыларын неге жасамасқа!? Ерекше, неғұрлым қызықты, нақты жағынан неге осы ойды жеткізбеске!? Тілшілер айтса… ұмытылар. Саясаткерлер айтса… ұмытылар. Өнер адамдары айтса… мәңгі бақи ел есінде қалар!!!

  3. Әрине, «Жаужурек мың бала» қазіргі таңда (азайып кеткен)ЖАҚСЫ кинеолардың қатарында. Тақырып тарихи ұлттық сезімге негізделген. Сондықтан, оның әсері ЖАҒЫМДЫ және ПАЙДАЛЫ. Қазіргі «миы ашыған» санаға шипа десек те болады. Бірақ «бала тілі бал» демекші, жас республиканың бұл фильмінің қателіктері жоқ емес. Ең алдымен, детальдар… киімдері тарихи-ұлттық дәстүрлі киім үлгісіне ұқсас болса да, сын көтермейді. Ақсүйектердің киімдері асығып тігілген іспеттес, батырлардың киімі жамау-жамау «импортная кожа»-ға көбірек ұқсайды?! Бұрынғы заманда, кешіресіз, қазекең өз маталарынан өз заманына сай киімін өте жақсы тіге білген! Хан образының мысы жоңғар басшысының мысынан төмен болып көрінеді. Алайда, актерлердің қазақ болғандығы,өз ісінің шебері болғандығы, әрине, игі! Батырлардың келбеттері (бас кейіпкерлер) ашаршылық көрген мүсәпір-жастарға ұқсас. Неге?! Қазақтың батырлары (қандай жас бала болмасын) қазіргі заманның кез-келген адамынан мықтырақ болған! Бұл түсінікті тарихи ақиқат! Сюжет балаларға арналған заманауи мультфильмнің, жеңіл спектакльдің деңгейінде іспеттес! Меніңше, ол дәуірдің қазағы өзінше (бұзылмаған, толық отарланбаған) философ, шешен болған. (Жігітке жеті өнер де аз)Ал экрандағы жастар болса, ЕНТ-мен оқытылған «сәбилерді» елестетеді! Неге олардың типажы таңдалмаған, диалогтары реалистік тарихи-лингвистикалық талаптарға сәйкес емес?! Себебі, бұл киноны асықпай, санамен түсіру керек еді!!! Әрине, бұл коммерциялық арзан «сағыздаврдан» әлдеқайда жақсы… Бірақ ішкі мазмұннан гөрі, сыртқы формасы «шала қазақша жылтыр» емес пе?! Оны зерек көрерменнің өзі шешсін! Байқағыш режиссер, сценарист, продюсер бәрін өзі де О бастан байқар…

  4. Қазақ неге күледі?…

    Қазір ене балықтың ұрығындай көбейіп кеткен әзіл театрлары тек бас ауыртатын секілді. Себебі, байғұс қайын енеге және нәпсі төсекке ғана жеткен қалжыңдар шаршатып бітті… Ол аз десең, сол әзілдерді түрлі КВН командалары сынық магнитафондай қайталаудан тайынбайды. Оның несі өнер?!
    Не де болса, өмірде қызықты тақырыптар бастан асады. Соны бұрын-ақ түсінген Ресейдің әр сатиригін бір толыққанды бірегей театр десек те болады. Мысалы, Задорновтың әр қалжыңын ақиқаттың бір оғы десек артық етпес. Ол орыс тілінің тазалығын жақтап, шет тілімен шұбарланған түрлі атауларды әжуалайды… Одан басқа еңбектері қашама! Ал біздің тұтас бір театр (атын атамасақ та болады) қазақтың келінін юбка киген Қожанасыр қылып тастапты. Астыртын ойы қандай екен?..
    Біздің сабырлы сахнамызға бір есер сайқымазақ емес, тұтас бір үйірі шығады да, ал келіп тұрып, мылжыңдайды дерсің. Зал күлген сайын ол бейшаралардың арқасы бақсыдай қоза түседі. Рахмет, сендерге „сүйікті және дарынды„ әртісттер!
    Теледидарды „Наша казаша„ деген шала қазақтар тобы жаулап алған. Олар қазақтың шапанынан бастап, киелі домбырамызға дейін барлығын мәз-мейрам болып қорлайды. Сол бағдарламаның Ресейдегі түп нұсқасы „Наша раша„ ешқашан орысты кемсітпейді, бірақ тәжіктерді жер қылып біткені рас. Иә, біздің теледидар кейде бейне бір ксерокс іспеттес: қайдан шыққан бағдарламаң болмасын, дайын көшірмесін шығара саласың! Мен де олай ойлағым келмейді! Бірақ ойланбауға мұрша бар ма?!
    Мақтан тұтар жалғыз „Тамашамыз„, бірақ оның да жасы келді ме, жайлап жан-жаққа шашыла бастапты. Енді санның сапаға айналатын дәуренін қайтадан күту керек. Ол заман келгенше теңге қымбаттап, зейнетақы мың долларға жетер!..
    Пародия саласына келсек, біз әлі тәй-тәй басқан баламыз. Ресейлік „Большая разница„ жобасы Одессада өз фестивалін өткізіп қойғалы қашан! Ол жақта актерлер еш жасқанбай, шеберлікпен Пугачевадан бастап, Ротаруға дейін сан образдарды ойната алды. Ал бізге… неге мазамызды кетірген нашар әзіл-сықақ әртістеріне пародия жасамасқа? Әйтпесе, пародияға тек жүргізуші Жүрсін аға, айтыскер Айнұр, түрлі әкімдер және Амантай қажы ғана ұшырап жатыр. Керек десеңіз, пародияның пайдасы „жарнама„ сияқты орасан зор емес пе?! Ендеше неге жаңа дауыстарды естімейміз?!
    Шынайы сатира қазіргі қазақта шын ақсүйектердің мөлшеріндей ғана. Біздің 19-шы ғасырдың игі-жақсылары 21-ші ғасырға өтейін десе, оларды 20-шы ғасырда коммунисттері жібермей қойды. Жастарға сену ғана қалды. Егер олардың арасынан дара көзқарасы бар, біреу де болса гауһар жарқ етсе… Қазақ сатирасы мәңгі ғұмыр кешер!

  5. Жалпы, «Алаш» кезеңі деп атлатын ниеті өз заманының ең қажеттісі еі. Өкінішке орай; қазіргі таңда біздің қоғамда мұздай қатқан «шалақазақ» пікір ұтснатындар аз емес. Солардың ішінде, әттең, жастар да бар. «Отарлаудың жағымды жағы болды»-деген бір студенттің пікірін естіп, төбе шашым тік тұрды! Сол студентке айтарым; айналайын, дос, отарланбған елдерді қарашы! Жапония; Қытай; Ресей – олар қандай биіктікте болған, болып келе жатыр!? Ал енді біздің ұлттық өз-өзін сыйлау деңгейін қара! Біз әлі олардың отансүйгіштігінен ұзақ сабақ алуымыз керек. Қытай аштан өлердей, өзінің екі таяқшамен жейтін бір түйір күрішінен айырылмастай болып, барша әлемге сол ғұрыпты мойындатты. Ал біздің талай «қазақтарымыз» ұлттық ет тағамын «мәдениетті» шаңышқымен жейді! Сонда басқа ұлттың мәдениеті – мәдениет, біздіңкі одан кем бір дүние ме?! Неге?! Неге қазақ өзінің дара да «бренд» боларлықтай қасиеттерін құрметтемейді?! Неге кейбір қазақтар өз-өзін тәуелсіз елдің отансүйгіш, өркениетті азаматы болып сезінбейді?! Олар «еркіндік» деп, «бейнесіз» адасудың торына түседі, түседі де соны еш аңғармайды! Еш аңғармайды да, көмектескісі келген адамды тістеп ала жаздайды. Сонда олар кім? Сыған ба? О, жоқ, сығандар өздерін шалқақ ұстап, өз тілінде «чаверло»-деп бұлбұлдай сайрайды! Ал біздің тіл ең бай, күрделі тілдердің бірі. Жалпы, біздің ұлтқа қатысты барлық мұра асыл қасиеттерге толы. Неге олар біз үшін жабық және алыс сандықта жата бермек?! Не істеу керек?! Жастарға көз ашу «операциясын» жасау керек. Яғни, жаппай сатира саласында қазақтың «ауылбайлығын» емес, қазақтың «қаласоқырлығын» сүйіспеншілікпен мінеу керек!

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз