Алашордалық насихаты үшін сотталған Перуаш Кәрімов туралы құжат табылды

13
1137

76 жылдан соң қолға түскен бұл тарихи құжат Азат Перуашевтың өміріндегі зор маңызға ие

 

3 қазан күнгі «Ақ жол» партиясы Орталық Кеңесі президиумы отырысы алдында партия төрағасы, Мәжіліс депутаты, Парламенттегі «Ақ жол» партиясы фракциясы жетекшісі Азат Перуашев өз өміріндегі ерекше маңызы бар тарихи құжатты жария етті.   Кеңес империясының қаһарлы 37-ші зұлмат жылдарындағы  Алашордалық,   ұлттық насихат жүргізгені үшін сотталған Перуаш Кәрімов туралы құжат табылыпты.

 -76 жылдан соң қолға түскен атамның тағдыры туралы бұл тарихи құжат менің өмірімдегі, жалпы Перуаш әулеті үшін  зор маңызға ие. Бұл құжатқа қолы жетпей әкем өмірден өтіп кетті… Енді , міне, талай жылдан бері сұрау салып жүріп, Ұлттық Қауіпсіздік комитеті берген атамыз Перуаш Кәрімов туралы мұрағаттық анықтама  қолға тиді. Мен оқып отырып, еріксіз көзіме жас үйірілгенін жасыра алмаймын… Атам сол кездегіні білетін ел айтып келгендей, Алашорда ісін үгіттеп,  ұлттық насихаттаумен айналысып жүріп, құрбан болған екеніне көз жетті…

Бұл – бір түнде қара мәшинемен қарулылар үйден алып кеткен соң… біз 76 жылдан бері  күтіп келе жатқан тағдырлы да, тарихи құнды құжат – атам Перуаш Кәрімовтың келесі жылы толатын 100 жылдығына жасалған тарту деп білемін. Алла жар болсын! – дейді Азат Тұрлыбекұлы.

«Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясы төрағасы Азат Перуашевтың атына келген Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті департамент басшысы орынбасары М.Комиссаровтың жауабында іс құжаттарымен тергеу процесінен тыс деңгейде танысу үшін ҰҚК-ге келуге болатынын жазады. Сонымен бірге П.Кәрімовты ақтау жөніндегі анықтаманы алу үшін жаппай саяси репрессия жылдарындағы репрессия құрбандарын ақтау прокуратура құзіретінде болғандықтан, ҚР Бас прокуратурасына хабарласу керектігін айтады.

Ал, Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті мемлекеттік арнайы мұрағат басшысы М.Жакеевтың 2013 жылғы 11 қыркүйекте қол қойған П.Кәрімовке байланысты Мұрағаттық анықтамасының толық мазмұны мынадай:

«Перуаш Кәрімовке байланысты Қылмыстық іс Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті Орталық мемлекеттік арнайы мұрағатында сақтаулы.

Іс материалы бойынша, Перуаш Кәрімов 1914 жылы Ақмола облысында туған. Партияда жоқ, ВЛКСМ қатарынан шығарылған, СССР азаматы. Білімі 7 кластық, бұрын сотталмаған. Тұтқындалғанға дейін Ақмола облыстық Еркіншілік ауданының инспекторы болып істеген. 

 1937 жылы 14 наурызда НКВД Еркіншілік аудандық бөлімі революцияға қарсы әдебиеттер таратқаны және колхоз жұмыстарына зиянкестік жасағаны үшін тұтқындаған.

Қарағанды облыстық соты Арнайы коллегиясының  1937 жылғы 8-9 қыркүйектегі үкімімен босатылады да, 14 қазанда жаңадан тергеуге алынады. Қарағанды облыстық сотының 15 қаңтардағы үкімімен  РСФСР Қылмыстық Кодексінің 58-10 бабымен 5 жылға сотталады.

Тергеу барысында «Байшылдық элементтері балаларымен, контрреволюциялық-ұлттық бағыттағы тұлғалармен байланыста болып, олардың ықпалына түскенін, Алашордалық әдебиеттерді таратып, ұлттық насихат  жүргізгенін» мойындаған.

ҚазССР жоғарғы соты арнаулы коллегиясының 1938 жылғы 11 ақпандағы анықтауымен Қарағанды облыстық сотының 1938 жылғы 15 қаңтардағы үкімі  күшінде қалдырылған.

Қазақ ССР жоғары соты Президиумының 1961 жылғы 30 наурыздағы  қаулысымен Перуаш Кәрімовке байланысты Қарағанды облыстық сотының 1938 жылғы 15 қаңтардағы үкімі  және ҚазССР жоғарғы соты арнаулы коллегиясының 1938 жылғы 11 ақпандағы анықтауы жойылған және өндірістегі іс  оның әрекетінде қылмыстық құрамның жоқтығына орай тоқтатылған.

Тұтқындау кезінде отбасында әйелі – Ерке, ұлы – Түрлыбек болған.

Негізі – № 1088 ф.6. қылмыстық іс.»

Иә, 76 жылдан соң табылған тарихи  құжатта сол сол бір зобалаң жылдардың суық лебі есіп тұр…  Бір адам, бір отбасы, бүкіл бір елдің тарихы мен тағдырынан хабар беретін анықтама көп нәрсеге көз жеткізеді.

Әсіресе, 2011 жылы «Ақ жол» партиясының тізгінін алғанда Азат Перуашевтың «Ақ жол партиясы – Алаш партиясының ізбасары. Біз Алаш арманын іске асыруды басты мақсатымыз санаймыз»-деп батыл мәлімдеуінің астарында ата-бабадан келе жатқан тарихи сабақтастық, тектік байланыс, қандық жалғастық бар екені анық болды!

Енді «Ақ жол» көтеріп келе жатқан Алаш туралы депутаттық сауалдар, әсіресе, 1930-56 жылдардағы жаппай саяси репрессия құжаттарын жариялау жөніндегі депутаттық сауалдардың жалғасы таба беруі керек. 

Бүгінде Парламентте дауысы айқын шығып келе жатқан «Ақ жол» партиясының енді Алаш аманатын іске асырудағы арыны одан сайын күшейе беретіні айқын!

Қ.Жарылқасынұлы

www.qazaquni.kz

13 ПІКІРЛЕР

  1. Атаға тартып ұл туса игі, ата жолын қуса игі демей ме Қазақ. Тегінде бар ғой бұл кісілердің. Арғы атасы Абылайдың үзеңгілес серігі қанжығалы Бөгенбай батыр емес пе?

  2. Қанды репрессия құрбандарының ұрпақтары «Ақ жолға»- Азат Перуашевқа келсе, құжаттарға қол жеткізе алар еді деп ойлаймын….

  3. Біріншіден, Азат баурымды осы сүйіншісімен құттықтаймын! Екіншіден айтарым , осы репрессия құрбандарын тауып аламыз-ғой, Қауіпсіздік комитетінң мұрағаттары арқылы ма, немесе басқа каналдармен бе, әйтеуір бір күні шындық қапты тесіп шығады- өткір кездіктей! Ал енді сол асылдарымызды кімдердің арқасында сол торға- бұғауға түскендерін ашып жазбайды. Әлде оларды «рассекретить» ету үшін кейінгі ұрпақтар тағы 70 жыл тосуы керек пе ?! Қызыл империя өлгелі қанша жыл болса да,әліде солардың сойылын соғушылар арамызда жүр .Біз қазақ не деген Ез халықпыз. Намыс қайда? Кімдер олардың сыртынан домалақ -арыз жазды ,қандай жауыз-иттер асылдарымыз ұрып-соғып азапқа салып тергеді??? Міне солардың атын атап,түсін түстейтін МЕЗГІЛ туа ма? Сонда қазіргі «солай істеймін» деп іштерінен арам ниетпен ойлап ,адал жандарға жала жабамын дегендер райларынан кері қайтар еді. Біз -қазақтар өркениетті елдердің ұлдарындандай қазіргі жастарымыздың алдында орысша айтқанда -Раскаятся надо!!!Немістер екінші дүниежүзілік соғыс үшін әлем алдында кешірім сұрады ғой?!

  4. Біріншіден, Азат баурымды осы сүйіншісімен құттықтаймын! Екіншіден айтарым , осы репрессия құрбандарын тауып аламыз-ғой, Қаіпсіздік комитетінң мұрағаттары арқылы ма, немесе басқа каналдармен бе, әйтеуір бір күні шындық қапты тесіп шығады- өткір кездіктей! Ал енді сол асылдарымызды кімдердің арқасында сол торға- бұғауға түскендерін ашып жазбайды. Әлде оларды «рассекретить» ету үшін кейінгі ұрпақтар тағы 70 жыл тосуы керек пе ?! Қызыл империя өлгелі қанша жыл болса да,әліде солардың сойылын соғушылар арамызда жүр .Біз қазақ не деген Ез халықпыз. Намыс қайда? Кімдер олардың сыртынан домалақ -арыз жазды ,қандай жауыз-иттер асылдарымыз ұрып-соғып азапқа салып тергеді??? Міне солардың атын атап,түсін түстейтін МЕЗГІЛ туа ма? Сонда қазіргі «солай істеймін» деп іштерің арам ниетпен ойлап ,адал жандарға жала жабамын дегендер райларынан кері қайтар еді. Біз -қазақтар өркениетті елдердің ұлдарындандай қазіргі жастарымыздың алдында орысша айтқанда -Раскаятся надо!!!Немістер екінші дүниежүзілік соғыс үшін әлем алдында кешірім сұрады ғой?!

  5. Халық алдында өз пікірін жалтақтамай айтып жүрген Азат Перуашовтың есімі қазір алашшылдығымен де ерекшеленіп жүр. Азаттың әкесі Тұрлыбек Перуашов та қазақтың біртуар азаматы болған. Тұрлыбек ағамыз қазақтың өзбектерге өтіп кеткен жерін қайтару үшін көп еңбек сіңірген азамат. Алаштың ата жұрты үшін қабырғасы қайысқан Тұрлыбек Перуашовтың әкесі туралы табылған құжат оның ұрпақтары үшін асыл қазына екені даусыз.

  6. Азат Тұрлыбекұлы ағамыздың үкілі үміті мен партиялық ұстанымы тегімен келген тегін емес, алашорда жолындағы бабаларымыздың сара жолымен өте тығыз байланыстылығының айғағы… Әр уақыттың әншісі болады, сол әнді айтып жүрген әнші кінәлі емес деген сөздер бар, Ата жолын қуған жетекшіміздің бүгінгі әні ұлттық саясаттың абыройы, жасампаздықтың шарықтауы, еркін ашық қоғамдағы лайықты кәсіп пен нәсіп халқымыздың несібесі еді. Қай уақытта да алаш деп ұрандаған ұрпақ осыны меңзеген, басын тіккен, құрбандыққа барған, азаматтық үлгілі тәрбие, ақыл көрсеткен. Енді осы керемет жаңалықпен дұшпанның аузына қақпақ, ұлтшылдыққа емес, ұлтсыздыққа итермелейтіндердің артын қыстырары анық. Ақжолдың жолы – АЛАШ, Азаттың жолы – АЛАШ!!!

  7. өткен ғасырда қазақтың басына келген ауыр зобалаңның дәмін біздің бүгінгі ұрпаққ та көріп келеді, олай дейтін себебіміз біреуміздің аталарымыз сол қызыл империяның сойылын соқса, біріміздің аталарымыз жазықсыз сотталып, жер аударылып, бірі атылып, көптеген ағайын тарыдац шашылып бас сауғалап қытай, т.б. шет елдерге асып кетті.не деген ұлтты жоюға арналған қастандық.менң атам бай болып елін асырағаны үшін қудаланып, мал-мүлкі тәркіленсе, әкем 1928 жылы 16 жасында әкесі үшін сотталады,1931 жылы, оқыған сауаттылығының арқасында, ақталып шығады.атамыз Нұрманның балаларының үлкені Шайжахмет әкемізді Ағайынымыз Әліби Жанкелдин жетісу өңіріне көшіріп жібереді, өйткені Алаорданың Торғай жерінде насихат жұмыстарын атқарған көзі ашық белсендісі, Аманкелдінің сардары болған.Әкем Әбдіхамит сотталғанан кейін ұрпақты сақтап қалу мақсатында чекист әкеміз «орыс Хамза» атанған, чекист Нұржанов Хамза, Ахмет Байтұрсыновтың өзінен жауап алған кісі, Әліби екеуі Шайдахмет әкемізді астыртын көшіріп жібереді.Ақсуда жазушы, марқұм ағамыз Ақан туады, Жаркентте Марат ағамыз туады, соғыс басталғанда банктің бастығы бола тұра әкеміз соғысқа аттанады.Сөйтіп Нұрман әулеті тарыдай шашылады, бүгіндері шүкір алла, Нұрмановтар Қазақстанның түкпір түкпірінде абыройлы қызмет атқаруда.
    Азаттың әкесі туралы құжатты тапқаны сол кезеңнің қазақ халқына ауыр қайғы қасірет әкелгенін, орыс империясының ұлтты жоюға арналған бағдарының нақты айғағы.Ел аман болсын.

  8. Азат бауырымызды атасының дерегімен қауышқанымен құттықтаймыз! Алаш деп ұрандап жұргені тегін емес екен ғой. Енді заңды, моральдық құқың бар, Алаш деп атқа қамшы баса бер бауырым. Біз «Ақ жолды» қолдаймыз!

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз