Жаманқұлов халық қаһарманы Әзірбайжан Мәмбетовті қалай сатқан?!.

19
5393

Қазақ театры дегенде ойға не оралмайды десеңізші. Сонау Кеңестік кезеңде түсірлген небір фильмдер мен сахналанған түрлі қойылымдар әлі күнге дейін өзінің көркемдік дәрежесін түсірмей, ұрпаққа үлгі болып келеді. Қазақстанның театр саласына өлшеусіз үлес қосқан тұлғалардың бірегейі – Халық қаһарманы Әзірбайжан Мәмбетов.

Әзірбайжан Мәмбетов. Фото: www.rgmedia.kz

Әзағаң туралы айтқанда жон арқамыз шымыр етеді. Басынан талай тауқыметті кешірген саңлақтың өмірі әлі күнге дейін жұмбақ, әлі күнге дейін көпке аңыз.

Біз бүгін атақты Әзағаңның өміріндегі бір сырды айтсақ дейміз. Әңгімеге Әзірбайжан Мәмбетовтың “Сатқындыққа арсыз адам ғана бара алады” деген атышулы сұхбаты себеп. Аталмыш сұхбатты оқығанымда өз көзіме, өз-өзіме сене алмадым. Танымал адамдар осындай қылыққа қалай ғана бара алады деп таң қалдым…

Қара жер хабаршы болмасын, марқұм Әзағаң өз сұхбатында өзінің шәкірті Тұңғышбай Жаманқұловты аямай сынаған екен. Сынаған дейміз-ау, шындықты бетіне айтып, “ит терісін басына қаптаған”. Мэтрдің айтуынша, Жаманқұлов Абылайдың рөлін нашар сомдауымен қоймай, биліктің қуыршағына айналып кеткен.

Осы орайда “Новое поколение” газетінің кезінде жазған мақаласы есімізге түсіп отыр. Былай депті олар: “Тунгышбай на великосветских тусовках в буквальном смысле изображает из себя Аблайхана (один из последних исторических правителей казахского степного государства). На праздновании Миллениума в Астане “Аблайхан” прилюдно встречал чету Назарбаевых, пододвигал стул за Сарой Алпысовной. Представьте в подобной сцене “Петра Первого” и Владимира Путина! Жаманкулов для властей – не больше, чем дворовый актер”.

Шәкіртін осылай бір сыбап алған Әзағаң, ал ұстаздың шәкіртіне не айтса да жөні бар және Әзірбайжандай біртуар тұлға жай сөлеймейтінін халық жақсы біледі, ары қарай тіпті сорақы дүниелердің бетін ашады. “Асанәлінің айтуынша Тұңғышбай қазақ емес. Оның шешесі әлде қарашайы, әлде шешен халқының тумасы. Тұңғышбай жүрген жерде айқай-шу, ұрыс-керіс жүреді” деп сабақтады ойын атақты Әзағаң. Осыны оқығанда не ойлау керектігін де білмей қалдық. Әзағаңның Тұңғышбайды осылай сынауында шынымен де бір гәп бар-ау деп түйдік. Әйтпесе, кешегі 86-шы жылдың қаһарлы желтоқсанында елмен бірге алаңға шыққан Мәмбетов тектен-текке сөйлемейді ғой.

Желтоқсан демекші, Әзағаң желтоқсан алаңына жалғыз бармапты. Тағы да өзінің осы шәкіртін – Жаманқұловты ертіп алған көрінеді. Сұхбатында айтқандай, қанды желтоқсан алаңында Мәмбетовты полиция тепкілеп жатқан, Тұңғышбай араша түсудің орынына қашып кеткен екен.

Мына бір сөздерден кейін еріксіз көзге жас келеді екен. Қайран ағалар…

Бір ойланғасын, бұл сөздердің астарында шындық бар секілді көрінді. Естеріңізде болар, кезінде Жаманқұлов Әуезов театрының директоры болып тұрғанда бір күнде қазақтың маңдайына біткен хас таланттары – Асанәлі Әшімов, Меруерт Өтекешева, Рахилям Машурова, Жұмагүл Мейрамова секілді әртістерді театрдан қуып шықпап пе еді?!. Олардың Жаманқұловты сотқа бергені де есімізде. Айтпақшы, сол кездері халықтың сүйікті әртісі Асанәлі Әшімовтің “Жаманқұлов Абылай емес. Оған жарасатын жалғыз рөл – Дон Жуан” дегенін қалай түсінеміз?..

Т. Жаманқұлов. Фото: kivvi.kz

Ия, осындай дүниелерді оқығасын ойымыз сан-саққа бөлінді. Ел алдында жүрген ағалардың ұсақ қылыққа бой алдыратыны қалай? Халық қаһарманы Әзірбайжан Мәмбетов Жаманқұловты неге жек көріп кетті? Жаманқұлов туралы неге көп адам теріс пікірде? Осы сұрақтар қойылған сайын қысыласын… Ағаларымыз таза болса екен деп ойлайсын…

Біз тек бір майталман әртістің бір әртіс туралы пікірлерін сіздерге ұсынып отырмыз. Бұл жерде біреуді қаралап отырғанымыз жоқ. Әркімнің өз пікірі бар ғой.

Айтпақшы, жақында Жаманқұловтың “пара сұрағандар” туралы сұхбаты шығыпты. Бірақ, мынандай дәйектемелерден кейін Тұңғышбай Жаманқұловтың сөзіне сенеміз бе? Сену қиын секілді. Театр өнері – көйлектің аппақ жағасы секілді ғой. Бір кірлетсеңіз ешқашан кетпейді.

Ал, сіз қалай ойлайсыз?

Алтай Сағидолда,

juldizdar.kz

19 ПІКІРЛЕР

  1. Асқарбек,сіз Тұңғышбаймен сыйласатын аз ғана адамның бірі шығарсыз. Тұңғышбайдың өз əріптестерін,халық ұлықтайтын аға ұрпақ өкілдерін сыйлай білмек түгіл, үнемі итше ырылдасуға барғандығына баспасөз арқылы таныспыз. Шын талантты көре алмайтындар көп шығар деп үндемей оқи салушы едік… Бірақ биылғы миллиондаған қаржыны қалтасына басып алуы оның шын арсыз кісі екенін дәлелдей түсті! Біз оның өзінің тұңғыш баласымен екі-ақ жас үлкен, ал өзінен 24 жас кіші жас қатынға үйленіп алғанын біліп, бұл ісін құптамаушы едік. Жоғарыдағы Асанəлі ағаның оған жарасатыны Абылай хан рөлі емес,жалғыз-ақ рөл- «Дон Жуан» жарасады деп күйіне айтуы оның қандай адам екенін аңғартпай ма? Жүзінде шынайылықтан гөрі аярлық пен екіжүзділік ап-айқын! :oilanu:

  2. Асқарбек,сіз Тұңғышбаймен сыйласатын аз ғана адамның бірі шығарсыз. Тұңғышбайдың өз əріптестерін,халық ұлықтайтын аға ұрпақ өкілдерін сыйлай білмек түгіл, үнемі итше ырылдасуға барғандығына баспасөз арқылы таныспыз. Шын талантты көре алмайтындар көп шығар деп үндемей оқи салушы едік… Бірақ биылғы миллиондаған қаржыны қалтасына басып алуы оның шын арсыз кісі екенін дәлелдей түсті! Біз оның өзінің тұңғыш баласымен екі-ақ жас үлкен, ал өзінен 24 жас кіші жас қатынға үйленіп алғанын біліп, бұл ісін құптамаушы едік. Жоғарыдағы Асанəлі ағаның оған жарасатыны Абылай хан рөлі емес,жалғыз-ақ рөл- «Дон Жуан» жарасады деп күйіне айтуы оның қандай адам екенін аңғартпай ма? Жүзінде шынайылықтан гөрі аярлық пен екіжүзділік ап-айқын! :oilanu:

    • Асанәлінің де қатын алу мәселесінде Тұңғышбайдан аспаса кем емес екендігін білеміз. Оның үстіне Асанәлі Желтоқсан оқиғасына қатысушыларды теледидар арқылы 1987 жылы мысқылдағаны әлі күнге дейін есімнен кетпейді.

  3. Асқарбек,сіз Тұңғышбаймен сыйласатын аз ғана адамның бірі шығарсыз. Тұңғышбайдың өз əріптестерін,халық ұлықтайтын аға ұрпақ өкілдерін сыйлай білмек түгіл, үнемі итше ырылдасуға барғандығына баспасөз арқылы таныспыз. Шын талантты көре алмайтындар көп шығар деп үндемей оқи салушы едік… Бірақ биылғы миллиондаған қаржыны қалтасына басып алуы оның шын арсыз кісі екенін дәлелдей түсті! Біз оның өзінің тұңғыш баласымен екі-ақ жас үлкен, ал өзінен 24 жас кіші жас қатынға үйленіп алғанын біліп, бұл ісін құптамаушы едік. Жоғарыдағы Асанəлі ағаның оған жарасатыны Абылай хан рөлі емес,жалғыз-ақ рөл- «Дон Жуан» жарасады деп күйіне айтуы оның қандай адам екенін аңғартпай ма? Жүзінде шынайылықтан гөрі аярлық пен екіжүзділік ап-айқын! :oilanu:

  4. Пілге үрген кәндендер

    Мынау сұмдық қой… Ағайын-ау, бұл біреудің түбіне жетсек деген қаскөйлік пиғыл ғой. Басқаны қояйық, тіпті, мұсылманшылық қайда? Хадисте де кісіні ғайбаттасаң, күнәсі оған емес, өзіңе жазылады демей ме?
    Пенделік кімде жоқ. Кісімсіп, былапыт сөз айтып жатқан осы пікір жазғыштар сүттен ақ, судан таза періштелер ме? Бұл – кім болса да, бір зұлымның өте шебер, өте қатыгез ұйымдастырған қараулығы екені соқырға таяқ ұстағандай бақырайып тұр ғой. Және өте тұрпайы, өте мәдениетсіз былапыт тәсіл. Бұндай пасық, сауатсыз сөйлейтіндер кімге тұтқа болмақ . «Өсер елдің баласы бірін-бірі батыр дейді, өшер елдің баласы бірін-бірі қатын дейді» дегенді көрсетіп отырған соң сендерді кім дейік.
    Өмірден өткен адам мен тірі адамды қазақ баласы бір-біріне қарсы қоймайды. Бәріміз пенде. Ұлы Абайдан артық қайсың айтасың. Ол: «Қазақтың өлгенінің жаманы жоқ, тірісінің өсектен аманы жоқ» дейді. Демек, біреудің сыртынан өсек сөз борататындарға күйінгені бұл.
    Әз – ағаң – асыл адам, Асанәлі – абыз адам, Тұңғышбай – тарланбоз. Алайда, өмір тартыс, оның ішінде өнер үшін талас үлкен әрі ұлы майдан. Тағы да Ұлы ұстазға келіп тірелеміз. Хакім Абай: «Майдандаспай өнер жоқ» дейді. Ал ол майдан – қастерлі майдан. Бұл желідегі пікірдің бәрін бір адам жазса да, бір-екі адам бірігіп жазса да, бұл – ұлтымыздың болмысына, қазақ жігіттерінің мәрттігіне, азаматтығына қастандық. Қазақ жігіті мұндай нәмарттыққа бармайды. Олардың ұғымында майдалыққа, өсек сөзге төмен етектілер ғана барады. Ал, Жаманқұлов Әзірбайжан Мәмбетов жайында былай дейді:
    Бәріміз де пендеміз, мүлті жоқ, төрт құбыласы түгел кім бар ? Бұл дүниеге енді қайтып келмейтін, өмір жолы алағай, өнер жолы бұлағай, ата мен анадан асып туған; Тереңдігі мен пәстігі, Кісілігі мен пенделігі, Кеңдігі мен тарлығы, Жүйріктігі мен шабандығы, Кінәздігі мен қарабайырлығы қатар дарыған дара Тұлға – Әзірбайжан Мәмбетов, Әз-ағам жайлы менің түзген ой – көгенім осылай болып шықты… Арнап жазып отырған ол кісі жайындағы естелік кітапқа басыла ма, басылмай ма – оған күмәндімін, алайда өз жинағым мен өз жүрегімде осындай кермекті әуенмен орын алып, көңіл сарайымда әуелеп тұратынына еш күмәнім жоқ! «Жауырды жаба тоқып», жасытып, жадағайлатып, болмағанды болды деп, болғанды асырып, ойдан қосып, қолдан көсем жасап не керек, жартылай шындық пен өтірік мақтанды көпіртіп, кейінгіні шатастырғаннан ұшпаққа ұшпасымыз аян ғой…
    Артығымды кешір, кемдігімді ұмыт, заманымның заңғарларының бірі, кезеңімнің кердеңі, өткенімнің өртеңі, онсыз да қиындау боп, сорпа термен кеген тағдырыма аялы алақаның мен тасыр тұяғың тиген, қастарыма дос болған, достығымды ұқпаған, аңғалдығың өзіңе жүк болған, адалдар артыңда қалып, тізеңді көріп, аярлар айналаңда жүріп, оңыңа қонған, мәңгүрттер мәшһүр атыңды малданған, ал өз затың көбіне жайдақтар мен төбешіктерді төңіректеген, алайда қазақ өнерінің асқар тауы болған, Азик – аға, Әзеке!
    Аруағыңа бас идім, разы бол.
    Мамыр, 2012 ж.
    Бұл шын сөз. Көлгір сөз өліп кетсеңде мұндай сәтте айтылмайды. Рас, өмір болған соң мұндай тарыс болатыны заңдылық.
    Сол тарысты өмірде, кейде олар пікір қайшылықтарынан бір-бірімен келіспей жатса, оны олардың түбегейлі қатып қалған ұстанымы деген адам да терең ойлайтын, өмір, өнер тартыстарының байыбына бармай бас-көз демей төпелей беретін, оны көрсе – оны соқ, мұны көрсе – мұны соқ, әпербақандар болып шыққаны.
    Өнер биігіне шыққан үш алыпты бір-біріне қарсы қою қалай десе де, парасатты адамның ісі емес. Ондай пендеауи тартыстар бұдан бұрынғы әдебиет – өнер алыптары арасында да болған. Бәлкім, бола да берер. Алайда олар: Ұлттық мәселеге келгенде, бір мүддеге топтасып кетіп отырған. Жоғарыдағы Жаманқұловтың Әзекең жөніндегі пікірі де міне, соның айғағы.
    Осы «жаптым-жала», «жақтым-күйе» деп жерден жеті қоян тапқандай, алашапқын болғай Алтай Сағидолда немесе Алтайдың арғы жағынан құлағы қылтиып, айттырып алып (бәлкім айтақтап алып) рахат күй кешіп отырғандар Т.Жаманқұловтай театр әлемін біле ме екен? Театр деп, актер деп, режиссер, суретші деп, жар құлағы жастыққа тимей аймақ театрларын аралап жүр ме екен? Жаманқұловтай құрдымға кеткен Қазақ Театр қайраткерлері одағын құдық түбінен суырып алып, қайта жолға қойды ма екен? Бүкіл Театр қайраткерлерін бір шаңыраққа тұтастырып, іздеушісі, жоқтаушысы болып жүр ме екен?
    Ал Жаманқұлов – жасампаз адам, әйтпесе, көрші өзбек, тәжік, қырғыз ағайындар қызыға қараған, тамсана қараған «Театр KZ» журналын жасар ма еді? Оны мемлекеттен қаржы алмай-ақ 6 жылдан бері табанды шығарып тұрар ма еді! Өзі қаржы көздерін қарастыра жүріп, еліміздің театрлары, ондағы жанкешті өнер жасаушылар үшін осынша жыл Республикалық «Еңлікгүл» сыйлығын ұйымдастырар ма еді? Зерделеп ғылымға да бір қарап көріңдерші. Театртану ғылымына оның бергенін кім береді. «Сөз» деп аталатын екі томдық монографиясы қазақ театрларының дамуы үшін жазылған баға жетпес құндылық емес деп кім айта алады. Айта алмас,алайда солар өздері мұны жаза алмайтыны анық.
    Ол турасын айтып туғанына жақпағаны үшін кінәлі ме? Өнердегі Қотыраш, Батыраштар оның түбіне жеткенде, шындық байқұсты кім айтады? Кезінде Тоқпановты тоқпақтаған Қотыраштардың бүгінде аты қайда, заты қайда? Сол асылды да құртып алып, басқан ізіне зар болып қалған жоқпыз ба?
    Тұңғышбай – ең алдымен қазақ актері. Бойы да бар, ойы да бар, сойы да келіскен тұлға. Ал, мына шулап жүргендеріміз Құлагердің басын кескендерміз. Егер Жаманқұлов орыстың актері болса, олар оны аспанға көтерер еді. Тұңғышбай олардың кешегі – бүгінгі пір тұтып жүрген актерлерінің көбісін қай жағынан да орап алатын актер. Егер үндінің актеры болсыншы, сырқаттана қалса, мемлекеттік деңгейдегі басшылары ауруханаға барып көңілін сұрар еді. (Үндіде ондай болған).
    Мына тұрған өзбектің, қырғыздың актері болсыншы, ту етіп төбелеріне көтеріп «міне, біздің актер, біздің ұлт азаматы осындай» деп, әлемге әйгілер еді. Тұңғышбайдың кінәсі қазақ болғаны ма сонда. Сонда оны тірі жүргені үшін ғана кешірмейсіңдер-ме, айтқыщтар!
    Бәрі де өтеді. Өмір де өткінші. «Қолда бардың қадірі жоқ» дейді қазақ. Қолдан қолдап шығарып алып, өкінетініміз не? Сендер,осы былапытты жазғыштар өкінбей-ақ койыңдар! Бұл сөздеріңе жауапты кейінгі ұрпақ береді. Уақыт-таразы. Кімнің-кім екенін сол таразылап береді. Ол таразыда осы «ақылды сөз» айтып отырған біреуің де жоқ екенің ақиқат!
    Әй, әттеген-ай!

    Асқарбек Сейілхан, Қазақстан Республикасының
    еңбек сіңірген артисі, Қазақстан Театр қайраткерлері
    одағының мүшесі

    • Өте жақсы айттыңыз! Қаулап бірінен-бірі асып түсіп өсек пен өтірікті қарша боратып бара жатыр еді мына адамдар.»Жаны аяулы жақсыға қосамын деп,əркім бір ит сақтап жүр ырылдатып» деп ұлы Абай айтқандай, өз қазағымызға өзіміз ит қосып айтақтап көрге тығуға асықпайық, ағайын!

  5. Тунгышбайдын дауысыда хандар ролин нанымсыз корсетеди,озинин образды ойнауыда иландырмайды адамды.Казак онерине олшеусиз енбек синирген онер майталмандар ын театрдан шыгарып жиберуи казак онеринин болашагын ойлауы емес, ишки окпесимен кара басынын камын ойлап озинше бастык менмин тек кана деген оркокирек пасыктык кой менинше,азамат-еркек ондайга бара алмас еди.

  6. Тунгышбай Аль-Тарази туралы ешнарсе бiлмеймiн Тек бiлетiнiм онын жане Серiк Умбетов(Жамбыл облысынын акiмi болып турган кезiнде)екеуiнiн Тараздагы Абай атындагы театрдан Абай есiмiн алдыртып тастап Суйiнбай атын бермекшi болганын Дат газетiнен окыганым бар Сонында бул театр ешбip есiм алмай есiмсiз тур деп жазылды Тунгышбайдын коздегенi оз атын беру екен коздегенi Неткен сумдык

  7. Мен Тұңғышбай Жаманқұловты сахнадан ғана білетін адам едім, бірақ оның өзіне болысып, Асқар Тоқпановпен ұрыссып қалған жазушы Қабдеш Жұмаділовты қалай тілдегенін оқығанда мынауың еркек емес, қатын екен деп ойладым.

  8. Жаманкулов туралы менде де көп компромат бар. Оның әріптестерінің үстінен жазған том том арыздары, оның қандай адам екендігін нақты көрсететін жазбалар бар. Бұйырса сіздерге жіберемін жақында. Халық білсін бәрін…

  9. Жаманкуловтың қылықтарын бір айтыскердің аузына салу керек жақында өтетін айтыстардың бірінде. Сонда ел білсін. Айтыскер сахнада айтса сонда дұрыс болады. Мәмбетовке істегенін, зиялыларға істегенін ел білсін.

  10. Тунгышбай Мамбетовты кангыртып жиберген кезинде. Онын кылыктарын ариптестери биледи. Ылги бастыктарга жагынып журеди. Жала жапкыш адам.

  11. Жаманкуловтын кадыры калмады. Расында да актер ретинде онша шебер емес. Елдин айтуына караганда жала жапканга шебер коринеди. Мамбетовке жасаганы озине кайтып келеди али. Кезинде Семейде Азирбайжан Мамбетов театр гимаратын сатып жиберген деп жала жапканын озим естидим. Сойтсе Азаганды солай жала аркылы куртуды ойлаган екен ғой. Куртты да. Онбаган.

  12. Тунгышбай Жаманкулов, калган бир касык абыройынды сактап, тыныш жатсайш. Мына туринмен енди копке бармайсын ау.

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз