СҰҢҒЫЛА ЖАМАН ШӨП ПЕ?

2
6597

Құрметті «Жас қазақ үні» газеті редакциясы!

 

Біз сіздердің тұрақты оқыр­ман­дарыңызбыз. Газеттеріңіздің алдынғы санында Ерментай Сұл­танмұрат ағамыздың «Сұңғыла» атты мақаласы жарық көрді. Автор мақаласында Оңтүстік Қазақстан Облысы, Қазығұрт аудандық сотының әділсіздігін, бюракраттығын ашына жазып, қоғамның одан сабақ алуын дәп басып көрсете білген.  Оған біздің рахметтен басқа айтарымыз жоқ. Ал мақаланың басында автор сұңғыла шөбіне өзінше анықтама бергісі келген, тіпті бұл шөпті арамшөп қатарына жатқызған. Автор: «Сұңғыла – қауынға қаптарлас жығып, тамырына жабысып, нәрін сорып, одан у жасап қауынды улап қуратады» деген ойды айтқан, егер қауынға қаптарлас тағы қауын шықса, қатар екі қауын сабағының бірін жоюға тура келеді, өйтпегенде екеуі де өмір сүре алмайды. Сонда қауынға қаптарлас шыққан тағы бір қауын сабағын автордың сөзі бойынша арамшөп деуімізге бола ма? Әне, қауынға қаптарлас шыққан сұңғыла шөбі де сондай мәнде.

1.Халқымызда «Сұңғақ бойлы, сұңғыла ойлы» деген мақал сөз бар. Егере сұңғыла шөбі арамшөп болса, онда халқымызда бұл мақал да болмаған болар еді.

2.Сұңғыла шөбі – Қытай, Тибет медицинасында бауыр ауруларын емдеуге істетілетін дәрілік шөп. Қазақ емшілігінде де дәрі шөп ретінде бағаланады. Автор Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті диалектте айтылатын сұңғыла ұғымына байланысты қате түсінікті мақаласына енгізіп жіберген, бұл диалект сөз барша қазақ атауына уәкілдік ете алмайды. Сондықтан газет редакциясындағы кеткен қателіктер мен автордың түсінігіне түсініктеме берулеріңізді сұраймыз.

3.Ата-бабаларымыз сұлу да әсем, сұңғақ бойлы қазақ қыздарына Сұңғыла деген есімді беріп келген. Сұңғыла сөзі халқымызда зерек, алғыр, көреген, білімді, сергек деген мағынада қолданылып келеді. Сұңғыла есімді қыздарымыз өз аттарына мақтана, масаттана қарайды. Сондықтан автордың қазақ елінің болашағы болған, жалпы Сұңғыла есімді ерке қыздарымызға түсініктеме беруін сұраймыз. Әрі авторға сұңғыла шөбінің арамшөп болмастан, қайта адам жанына шипа дәрі шөп екендігін ескерткіміз келеді.

 

Қайрат Сапы, Жұмаш Өркен, Жазира Қарқынқызы     

2 ПІКІРЛЕР

  1. Жастарымыздың тіліміздің тазалығы туралы талпынысы қуанарлық жәйт. Дегенмен сіздердің уәждеріңізді шамалы талдап көрейік. “Сонда қауынға қаптарлас шыққан тағы бір қауын сабағын автордың сөзі бойынша арамшөп деуімізге бола ма?”, – депсіздер. Болмайды. Өйткені сұңғыла өсіп тұрған қауынның тамырынан нәрін сорып, оған у жібереді. Ал қауынның қасынан қауын шықсада, олар бір-бірінің нәрін сормайды, бірін-бірі уламайды, сөйтіп екінші қауын сабағы арамшөп бола алмайды. “2.Сұңғыла шөбі – Қытай, Тибет медицинасында бауыр ауруларын емдеуге істетілетін дәрілік шөп. Қазақ емшілігінде де дәрі шөп ретінде бағаланады.”, – депсіздер. Cұңғыла арам шөбі дәрі ретінде қолданылуы ықтимал. Дәрінің бәрі аз мөлшерде дәрі, ал дәрі ретінде ұсынылған мөлшерден асып кетсе у. Сондықтан сұңғыланың дәрі ретінде пайдаланылуы оның арамшөп екендігіне шүбә келтіре алмайды.
    “Автор Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті диалектте айтылатын сұңғыла ұғымына байланысты қате түсінікті мақаласына енгізіп жіберген, бұл диалект сөз барша қазақ атауына уәкілдік ете алмайды.”, – депсіздер.
    Халқымыздың әдеуір бөлігі, екі миллионға жуық қазақ тұратын облыстың халқы “қате түсінікті” деу өте орынсыз. Бұл облысты ұлтымыздың демографиялық діңгегі деп бекер айтпаған. Егер қазақша-орысша сөздіктердің көбінің бетін ашсаңыз “сұңғыла – заразиха” деп аударылған. Ал заразихаңыз ең бір сұмпайы зиянкес арамшөп. Заразиха, яғни сұңғыла туралы өздеріңіз оқып аларсыздар. Әрине жастарымыз айтып отырғандай сұңғыла жағымды сөз ретінде де пайдалынылады. Мақаладан көрініп тұр, сұңғыла сөзінің бұл жерде қай мағанада қолданылғаны. Мүмкін мақалада сөз болған жылпос қазылар өздерін сұңғыла деп жақсы жағынан сипаттапты деп қуанып қалар сіздердің пікірлеріңізден кейін.
    Сұңғыла тұралы сұхбатты астаналық Нұргүл ШАДИЯРОВА деген қарындасымыздың Инеттегі сипаттауымен аяқтайық: “Қауын арасында өсетін арамшөпті сұңғыла деп атайды. Бірақ сұңғыла – қауынсыз да өзіне қолайлы жерлерде өз бетінше өсе беретін өсімдік. Ол өзі өсіп тұрған жердегі жемістерді, көкөністерді дәмсіздендіріп тастайды. Себебі өсімдіктердің бар нәрін өз бойына жинап алады. Сұңғыла аталуы да сондықтан болар. Ал «сұңғыла» сөзінің екінші мағынасы адамдарға қатысты. Біріншісі «тез сезе қоятын, зерек, зерделі» деген сияқты жағымды мағынада болса, екіншісі «қу, пәле, залым» деген жағымсыз мағынада айтылады. Екі мағынада да адамның ұтымды қимылы сұңғыла шөптің қасиетіне ұқсас болғандықтан, осындай теңеу пайда болғаны белгілі.” Көріп отырғанымыздай Нұргүл ат төбеліндей халқымызды бөліп, кемсітпей, бір өзі-ақ орынды жауап таба білген.
    Cонымен құрметті жастарымыз бұдан былай біреулерге ескерту жасардан бұрын тақырыпты зерттеп алғандарыңыз жөн.
    Және де егер сіздер шынында да қазақ тілінің жанкүйерлері болсаңыздар, онда қазақ тілін қорғаушыны қорлаған, қорлаушыны қорғаған оңтүстіктің әділетсіз қазылары туралы ойланып, пікір айтсаңыздар, бұл тіліміз, халқымыз үшін де тиімді қадам болмақ.
    Құрметпен, Ерментай ағаларыңыз.

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз