Әлемдік статистика: Қазақ неден озып, неден тозып жүр?

1
3387

Жан Ко мен Бенджамин Дизраэли «Статистика – жалған ғылымдардың ішіндегі ең дәлдісі», «өтіріктің 3 түрі болады: өтірік, арсыз өтірік және статистика» деп шешсе де, біз статистикаға көп жүгінеміз. Сөздерімізді дәлелдеп, айқындау мақсатындағы өміріміздегі статистиканың рөлі айтарлық үлкен. Өзіміз сол инфографиканың қалай алынып, қандай критерийлер бойынша есептелетінін түсініп, толық байыбына бармасақ та, ауыз шулатып айтып жүреміз. Міне, біз де тәуелсіздіктің 23 жылдығы қарсаңында еліміздің әлемдік статистикадағы  көрсеткіштеріне көз жүгірттік. (Қажет кезде табылмай қалатын бұл мағлұматтарды жеке парақшаға немесе компьютерлік үстелге сақтап қойыңыздар). Не деуге болады? Қуанғаным мен жылығаным бірдей…Алғашқы кесте: Әлем деңгейіндегі Қазақстан Топ-10.

ОрныМақтанышКүйініш
1 орынВольфрам, барит және мырыштың қоры.Жан басына шаққандағы минералды шикізат ресурсы (халқымыздың аздығы осыдан білінеді).Уранды өндіру (2014 ж – 22,8 млн тонна).

Орталық Азия бойынша мешіттердің саны.

10-14 жас аралығындағы балалардың суицид көрсеткіші.Өкпе обырына шалдығу мен өлім көрсеткіші(қазақстандықтардың 70% дәрігерге обырдың 3-4 сатысында келетіндігі себепті).ЖІӨ бірлігіндегі парниктік газдың бөлінуі.

 

2 орынКүміс, Фосфор және хром рудасының қоры.Бидай өндіру көлемі (Алайда, астық түсімі (урожай) бойынша 142 орын).Уран қоры.Азиядағы миллиардерлер саны (халықтың жағдайымен салыстырғанда, мұны кемшілік деп көремін).ТМД бойынша бруцеллез ауруына шалдығу.Бизнестегі қауіп-қатер деңгейі (Исландиядан кейін).

Еуропа мен Орталық Азиядағы экологиялық ластанған ел.

3 орынБейбіт атомды шығару және өндіру.Флюорид және мыстың қоры.XXI ғ I онжылдығындағы 25 серпінді экономикалық елдердің ішінде.Суицид саны. Орташа есеппен әр сағат сайын Қазақстандағы бір азамат өз еркімен өмірмен қоштасады (кей деректерде 10 орын деп көрсетілген).100 мың адамға шаққандағы полицейлер саны (бұл АҚШ-тан екі есе, Қытайдан 2,5 есе артық).Түрмеде отырғандардың саны (түрмеде туберкулезбен ауыратындардың саны жалпы есептен 40 есе көп).

Қайғылы оқиға мен травмалардан өлу көрсеткіші.

4 орынҚорғасын және молибден қоры.Ұялы байланыс  абоненттерінің саны.
5 орынҮнді шайын пайдалану(шайқор халық екеніміз жасырын емес, бір адамға жылына 1,5 кг шай келеді).Шетел асырап алатын балалардың саны (жылына 800 баладай).25-45 жастағы еркек темекі шегушілер саны (ұлттық зерттеу нәтижесі бойынша 11-60 жас аралығындағы шылым шегушілер саны халқымыздың 30% құрады).
6 орынТабиғи ресурстардың қоры (Ғалымдардың есептеуінше, жер қойнауындағы кеннің құны 10 триллион АҚШ долларын құрайды. Алайда, оның 50%-н да пайдаланып жатқанымыз жоқ, сол статистика бойынша).Алтын қоры.Егіндік немесе шабындық көлемі (36 млн га).
7 орынДаму темпінің көрсеткіші.18 еуропа елдерінің арасында туберкулездың жоғарғы деңгейде кең таралуы.
8 орынТемір рудасының жалпы қоры.Әлемдегі ең бай мемлекет (ресурс бойынша).Көмір қоры.Алкогольды заттарды тұтыну (наркологтардың айтуынша, соңғы 3 жылда ішкіш-балалардың саны 10 есе, жасөспірімдердің саны 2 есе артқан). Орталық Азия бойынша 1 орынды иелендік.
9 орынЖер көлемі.Мигранттардың жалпы саны. 
10 орынМедициналық кадрмен қамту деңгейі.Әлемдегі ең төменгі валюта.

Екінші кесте: Қазақстанның әлемдегі жалпы жағдайы.

Алатын орныБарлық елдер саныКөрсеткіш атауы
12Мұнай қоры
14177Сауаттылық деңгейі
20Газ қоры
28193Электрондық үкіметтің дамуының даму рейтингісі
35185Білім беру рейтингісі
3665Бензинге қолжетімділік рейтингісі
38148Желілік әзірлік
40Әлемдік эспорттаушылар көрсеткіші
42103Патенттік белсенділік рейтингісі
43135Электроэнергияны қолдану
44178Салымдық төлемдердің оңайлығы
4994Автомобилизациялану
49190ЖІӨ көрсеткіші
50144Жаһандық бәсекелестікке қабілеттілік
52148Гендерлік теңдік
53166Ақпарттық-байланыс технологиялар дамуы
5360Зейнетке шыққаннан кейінгі өмір сүру ұзақтығы
55142Даму, өрлеу рейтингісі
57109Азық-түлік қауіпсіздігінің индексі
61190Телефондық байланыс
64Адам өлімі тіркелген авто-көлік оқиғасы саны
65124Терроризм
66135Қайырымдылық көрсету рейтингісі
66167Интернет желісінің жылдамдығы (5,44 Мб/с)
67179Экономикалық азаттық рейтингісі
67168ЖҰӨ
6991Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік өңдеу
70187Адам потенциалының даму рейтингісі
7199Заңдық қадағалау көрсеткіші
73146Экономикалық білім
7480Ананың босануы үшін қолайлы мемлекеттер тізімі
76189Интернеттің даму рейтингісі
79143Инновация рейтингісі
82187Жаһандану
84178Экологиялық тиімділік рейтингісі
88140Туризм
91195Ғылыми-зерттеу белсенділігі
94138Әлемдік сауда көрсеткіші
97194Урбандану
103162Бейбітшілік рейтингісі
107195Халық санының өсуі
111178Жаһандық қабілетсіздік
119151Қуаныш, бақыт көрсеткіші (ондай да бар)
119193Сәби өлімі
125153Білім беруге бөлінетін шығын көрсеткіші
126174Жемқорлықтың таралуы
130151Қоғам тұрақтылығы
136187Денсаулық сақтауға бөлінетін шығын көрсеткіші
138 194Өмір ұзақтығы
138219Алдын ала өлтіру рейтингісі (қасақана жасалған өлім)
143 (авторитарлық режім)167Демократия көрсеткіші
187197БАҚ бостандығы (сөз бостандығы)

Ғалымдардың статистика туралы айтқанын ақиқатқа балап, бұл статистикаға сенсек, жалпы жағдайымыз жақсы сияқты. Бірақ, сөз бостандығы, суицид, демократиядағы көрсеткіштерді қарап қарның ашады. Ал, сіз не түйдіңіз?

Құралай Исаева

“Қамшы”

1 Пікір

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз