МҰҚАҒАЛИДЫҢ ТУҒАН КҮНІ – ақпанда емес… НАУРЫЗ айында !..

16
6381

    Таяуда, 6 ақпан күні «Ақ жол» партиясы төрағасы, Мәжіліс депутаты Азат Перуашев пен  «Ақ жол» партиясы Орталық комитеті хатшысы Берік Дүйсембиев және мен Орал қаласына іссапармен ұшып шықтық. Ұшаққа кіре салысымен әркім  өз шаруасына кірісті. Мен де мобильді телефонымның «мұрағаттарына» шолу жасаудамын. Жан-жағыма қарасам, Азекең бір қалың кітапқа үңіліп кетіпті. Менің жанымда отырған Берік қолынан тастамайтын Мұқағалидың кітабына шұқшиыпты. Екі әріптесім кітап оқып жатқанда   мен айфонмен алысып отырғаныма қысылып қалдым… Мұқағалидың әр өлеңінен үзінді оқып отырған Берік кенеттен кітаптан басын көтеріп маған:

-Мұқағали наурызда туған ба?-деп сұрады.

-Жоқ, үш күннен кейін – туған күні – 9 ақпан ғой – дедім.

-Онда неге мына өлеңінде наурыз айында туғанын айтады?

-Кәне,-деп қолындағы кітапты алып қарай бастадым.

Иә, Мұқағалидың «Наурыз айы туғанда» деген жыл сайын Наурыз мерекесінде әйгілі әнші Роза Рымбаеваның орындауында шырқалатын (әнін жазған Т.Сарыбаев) әнде мынадай жолдармен аяқталатыны анық:

 

Осынау игі кең жерге,

Наурыз айы келгенде.

Наурыз тойын бергенде,

Көрмегендер де арманда,

Арманда оны көрген де.

Келіп ем өмір-орманға,

Наурыз айы келгенде.

Бұл  әнді талай тыңдап жүрсек те, дәл осы жолдарға мән бере қоймаппыз…

Ақынның әр өлеңі – өмірінің өрімі екенін ескерсек, басқа-басқа, өлеңде өтірік айтып көрмеген, «Мен өмірді жырлау үшін келгемін!»- деген  Мұқағалидай ақиық ақындардың әр жыры – нақты өмірбаян беттері болып табылатынына назар аударсақ, Мұқағали Мақатаевтың туған күні – арқыраған ақпанда емес, жер-дүние жіби бастаған   Наурыз айында болады.

Бұған дейін естігенім,әлде бір жерден оқығаным бар еді – Мұқаңның туған күні 8 наурыз деп… 8 наурыз әйелдер күні болған соң бір айдай ерте – 9 ақпанға өзгертіп алған көрінеді. Бұл сөздің шындығын  кім біледі екен?

Бір білсе, ақынның тұңғыш ұлы Жұлдыз Мұқағалиұлы білер  деп, телефон шалғанымызбен, хабарласа алмадық.

Әдеттегідей интернетке жүгінгенімізде, іздегенімізді kk.wikipedia.org сайтынан оңай тауып алдық. Сонымен онда Мұқағали  «1931 ж. 9-шы ақпанда Алматы облысы, қазіргі Райымбек (бұрынғы Нарынқол) ауданының Қарасаз ауылында дүниеге келген»-деп жазылғанмен,  «Ақынның туған күні жөнінде екі түрлі ақпарат бар. Алайда, құжаттар бойынша ақынның туған күні ақпанның 9-нда тойланады. Екінші ақпарат: ақынның анасы Нағиман апа былай деген: «Мұқағалиым 1931 жылы наурыз айының 8-інде дүниеге келген болатын. Жаңылысуым мүмкін емес. Себебі балам мынау фәнидің есігін ашқаннан біраз уақыт кейін Наурыз тойы болады, наурыз көже жасаймыз деп күтіп отырғанбыз.»-дейді.  Ақынның екінші ту­ған күніне байланысты: «Ал құжат бойынша Мұқағали 9 ақпан­да дүниеге келген. Бұл куәлікті ақын ес білген кезде сол кездегі сайлау науқанына байланысты өзі жаздырып алған екен»,- дейді Мұқағали Мақатаев атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты Оразақын Асқар.

Ақын тойын жылда 9 ақпанда «Бүгін менің туған күнім» деген атпен еліміз бойынша кең көлемде атап жүрген өнер қайраткері, әйгілі әртіс  Асқар Наймантайға да қоңырау шалдық. Асекең: «Иә, Мұқағалидың туған күні туралы екі дерек бар. Анасының айтқанын да оқығамын. Бірақ біз ресми құжатқа сүйеніп өткізіп келдік кешеге дейін. Енді-екі-үш жылдан бері бұл шаруамен Мұқаңның балалары,  Жұлдыз бен келіні, халықаралық Мұқағали Мақатаев атындағы қор төрайымы  Бақыткүл айналысып жүр. Негізі Мұқаңның туған күні ел ішінде 9 ақпаннан Наурыз тойына дейін жалғасады»,-деп жауап берді.

Жалпы, ақынның  өзінің туған күні туралы «Бүгін менің туған күнім!»-атты белгілі жырын білеміз:

 Бүгін менің туған күнім.
Ой, бәле-ай!
Мына адамдар неге жатыр тойламай?!
Банкет жасап берер едім өзім-ақ,
Тәңірдің бір жарытпай-ақ қойғаны-ай.

Мына дүние неге жатыр үндемей?!
Алаулатып тойдың шоғын үрлемей.
Құшақ-құшақ гүл шоқтарын лақтырып,
«Мынау – шапан,
Мынау – атың, мін»,- демей.

Мына жұртқа жақпады ма әлденем?!
Бекер өмір сүргенмін бе, әлде мен?
Халқым,
Сенің қасиетіңді білем деп,
Босқа өмірім өтті ме екен әуремен?!

Айтамын деп қуанышың, мұңынды,
Басқа арнаға бұрдым ба әлде жырымды?!
Мен, бәрібір, өзіңменен бір болам,
Өзегіне тепсең-дағы ұлыңды.

…Тойланбаса тойланбасын,
He етейін.
Той көрмей-ақ, сый көрмей-ақ өтейін.
Қаламымды берші маған, бәйбіше,
Болашаққа арыз жазып кетейін…-

деп жырлап өткен Мұқалидың туған күнін бүгінде бүкіл ел тойлайды. Осы жырдағы «Құшақ-құшақ гүл шоқтарын лақтырып,»-деген жолдарды оқығанда да, қызыл-жасыл гүлдерге толы көрікті көктем айы елес бермей ме?!.

Бір қызығы, қазақтың тағы бір ұлы ақыны, аймаңдай Айбергенов Төлегеннің де туған күні – 8 наурыз (1937 жыл). Ал Қарақалпақстанда Қоңырат кентінде 30 жасында қайтыс болған Төлеген бауырына топырақ салуға  Қазақстаннан тек Мұқағалидың барғаны, арнап жоқтау жыр жазғаны белгілі. Бұл ұлылардың өзара үндестігі шығар…

Сонымен Мұқағалидың туған күні  анасы айтып,  өзі жазғандай  » Наурыз айы келгенде» 8-інші күні деп білеміз бе? Сіздер не дейсіздер? Жылда бүкіл ел тойлайтын ақынның туған күні қақаған қыста емес, Мұқағалидың өзі  ерекше емірене қимастықпен жырлап өткен көктемде болғаны әрі шындықтың орнауы, әрі елге де қолайлы емес пе?!.

Қазыбек ИСА

09 ақпан 2014 жыл.

www.qazaquni.kz

 

16 ПІКІРЛЕР

  1. мұқағали да, төлеген де біздің жарық жұлдыздарымыз ғой! бүгінгі ұрпақтың әкелері біз соларға қарап ой түзедік, өлеңдеріне қарап өмірдің арзан-қымбатын екшедік емес пе. иә, қарыздармыз оларға. екеуінің дүниеге келген уақыты да наурыздың сегізі екен, ендіше бұл күнді поэзия күні атап, әйелзатына да гүл сыйлайық, жігіттер.

    • Бұл жылы Абай атамыздың туған күнін қалай тойлады,тым-тырыс,экспоның көлеңкесінде қалып кеткен жоқпа өзі.

    • мұқағалидың туған күні 9- ақпанда жəне 8-наурыз болуда мүмкін мысалы 2-еуінің біреуі болуы мүмкін.менің ойымша мұқаның туған күні ақпаның 9 деп ойлаймын.

  2. Қазыбек Исаның дәйектері негізді, сондықтан Мұқағали ағамыздың туылған күнін тойлауды көктем айына өзгерту керек, ал осындай абзал ақын-жазушы, болмаса қазаққа еңбегі сіңген қайраткерлерді, батырларымыз бар, басқамыз бар, олардың аруағына бас иіп, еске алуды жыл бойы,не әр айда бір рет жер жерде, оқу орындары, кітапхана, ақпарат құралдары арқылы еске алу бізге парыз, ұрпаққа ұлағатты іс болмақ.

  3. Иә, Қазыбек Исаның пікірі өте маңызды да, орынды.Мұқағалидың туған күнін 8 наурыз деп ресми белгілеп, көктеммен бірге тойлау керек.

  4. Оразакын ага айтқандай, Мұқағали сайлауда дауыс беру үшін туған күнін бір ай бұрын жаздырып алғаны анық болып тұр. Мүмкін, 8 наурыз – әйелдер күнінен ауыстырудың жолын осылай тапқан шығар… Енді ақынның тура туған күнін 8 наурыз деп белгілеу керек. Ал туған күнін атау- бір күнге байланып қалмай тойланып жатса, тіпті жақсы…

  5. Ақиық ақын өзінің көзі тірісінде туған күні 8-наурыз екенін біле тұра, сол күні тойламай, 9 ақпанда тойласа оның бір сыры бар шығар.Мүмкін әйелдер мерекесімен қоса тойлағысы келмеді ма екен. Көктем, ақындар тұрмақ жай адамдардың шабытын оятатын «сезім айы».Егер Мұқағали ақынның туған күнін, өзі туған 8-наурызға ауыстырса, елдің бәрі гүлдерін алып нәзік жандыларды қуантамыз деп жүгіріп жүргенде ақынның туған күні ұмытылып кетіп жүрмей ма? Онда ақынның әруағы:
    » Бүгін менің туған күнім.
    Ой, бәле-ай!
    Мына адамдар неге жатыр тойламай?!»-деп ренжіп жүрмесін.

  6. Кеше бір блогтан Генри Фордтың «Мен қалай киінсем де, қайда қонсам да Генри Форд болып қала беремін» дегенін оқып едім, сол айтпақшы, Мұқаңның қашан, қайда туғаны маңызды емес, ол-Мұқағали Мақатаев болып тұра береді. Мұқағалимен күнделікті бірге жүреміз, ақыл сұраймыз, ойлаймыз! Ол бізбен бірге. Жаның жаннатта болсын, Мұқа!

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз