Мен Шахкәрім қолжазбасын қорғаған соңғы адам болайын…

12
2461

Алтайдан хат

Енді қолжазбаны сақтау мен зерттеу сіздердің, болашақ ұрпақтың борышы!

 

      Мен ұлтымыздың ұлағатты тұлғасы,халқымыздың бір туар ұлы Шахкәрім Құдайбердіұлының қолжазбасы туралы пікірлерді оқып келемін. Қолдарыңыздағы қолжазбаны осы күнге жеткізіп сақтадым дегеннен гөрі, сонау алма – ғайып қиын заманда қорғап қалдым дегенім дұрыс болар. Себебі, аумалы-төкпелі сол дәуірдің «ғұламаларына» мұндай қолжазбаны көрсету қолжазба үшін де, өзімнің өмірім үшін де үлкен қатер, кешірілмес күнә болар еді.

1. Ұлтымды осы аумалы-төкпелі заманнан қалай аман-есен алып шығамын деп жүрген өз заманының Асанқайғысы Шахкәрім қажы А. Байтұрсынұлының қазақ халқына жасап берген алфавитін сол тығырықтан шығаратын жолдың бірі ретінде қарайтыны сөзсіз. Бұл жаңалықтың бірінші қолдаушысы әрі жаршысы ретінде, А. Байтұрсынұлы алфавитін бірінші болып үйренетіні де даусыз. Сондықтан да, қолжазбада А. Байтұрсынұлы алфабиті қолданылған деп, қолжазба Шахкәрім қажыныкі  емес деу – асыл мұраға селқос қарағандық.

2. «Ей, Қатағанның хан Тұрсын» деген Шалкиіз жыраудың жыры мен «Қанжығалы қарт Бөгенбей батыр қайтыс болғанда Үмбетай жыраудың Абылайға айтқан жыры» – бұл екі жырдың Шахкәрім шығармаларының арасында бірге жүруі бізді ешқандай бөтен ойға салмауы керек. Қайта бұл жырауларымыздың жырларының қажының шығармаларының арасында жүруі, қолжазбаның көшірме нұсқа емес екенін дәлелдей түседі. Шахкәрімнің екі жыраудың жырына арнаған өлеңінің ретімен, әрі жырдың соңынан келіп тұруы да соны көрсетеді.Ол заманды көрмеген адамға бұны түсіндіру қиын. Қағаз тапшы, емге таппайсың. Жақсы жырды жазып қою қажы үшін таңданарлық іс емес.

3. Қолжазба нағыз шығармашылық үстіндегі асығыс сүйкеп жазылған жазумен тұр. Егер біреу көшірген болса оны асықпай, баптап отырып жазар еді.

4. Мен жазушы Уахап Қыдырханұлының пікіріне қосыламын (ал Уахап Қыдырханұлы мен ұсынған қолжазбамен салыстырған «Қалқаман-Мамыр» дастанының қолжазбасын көрмедім.)

Мен бұл қолжазбаны қорғаған соңғы адам болайын. Енді мұндай күн халқымыздың басына түспесін. Ал, мына бейбіт заманда қолжазбаны сақтау мен зерттеу сіздердің, болашақ ұрпақтың борышы!

Шетелде жатсам да, көрнекті мемлекет қайраткері, рухани дүниенің маңызын терең түсінетін рухты азамат Иманғали Тасмағамбетов інімнің Тәуелсіз еліміз үшін сіңіріп жатқан ерен еңбегін жақсы білемін. Бұл қолжазбаның қадірі мен құнын біліп, ұлтымыздың болашағындағы маңызын түсініп, 76 жыл бойы осы күнге дейін сандықтан шықпай келген бір дәуірдің жүгін арқалаған киіз кітаптың бағын ашар деген ойдамын.

Барлығыңызға дұғай сәлем!!!

 

Құрметпен,   Көбен АСҚАРҰЛЫ,

    Шахкәрім Құдайбердіұлының қолжазбасын                                        

   сақтаған төртінші адам, ақын.

Қытай Халық Республикасы, Алтай қаласы

 

 

 

 

 

12 ПІКІРЛЕР

  1. Шәкәрімніің қолжазбасы Иманғали Тасмағамбетовтың қолына тигенін осы сайттан оқығанда қатты қуанғанбыз. Енді бір шешімі болар деп күтіп отырмыз.

  2. Шәкәрім атамыз өзінің өлеңдер жинағы 1912-жылы «Қазақ айнасы» деген атпен Қазанда шыққанын көрді, ол түпнұсқа Семейдегі Абай мұрағатжайында бар, біздің әсіресақ байғұстар 1988-жылы соны жұлқалады ғой! Түпнұсқаны ешбір «түзеу-күзеу» жасамай қайтадан шығару туралы Семейге, Шәкәрімтану орталығына да хат жолдадым, олар да ләм-мим демеді.»Табанды» тоңмойындарға балта да өтпей тұр.

  3. ғұлама Шахкәрімнің қолжазбасының табылуы ұлтымыз үшін үлкен қуаныш. осы қолжазбаны ат үстіндегі азаматтар қалай қастерлеп, қадірлейді екен? бұл қолжазбаның қадыр-қасиетін түсініп біліп, Шахкәрім қажының көзіндей көріп әлпештеу, билікте отырған азғантай азаматтарымыздың іс-әрекеті бүкіл ұтымыздың танымын, біздің өзімізді қалай силайтынымызды көрсетеді. «өзіңді өзің силасаң, жат жанынан түңіледі» деген аталы сөз тегін айтылмаған.

  4. Пікірлеске ,айтарым,Бауырым,өзің әлі нағыз өмірді көрген жоқсыңсың ба? Көрмесең айтайын, Бұлар – партократтар Қожайынның қабағына қарап өмір сүретіндер,Оларда өз өмірлері жоқ! Олардың өз ойлары – ертеңгі күн қалай жұмыста қаламын деп ойлау,Құдай Бізге осыны жазып тұр ғой ! «Тұрымтай тұсына -бозторғай басына » дегендей ЗАМАН болып тұр ғой! Ей,Алла, Қазақты жұртқа мазақ қылмай, Әлемге есі дұрыс Ел қылатын күн туғыз!

  5. құрметті, Ғаббас аға! сіз айтқан Шәкәрім өлеңдерінің өзгертілген жерін, міне осындай қажының өзінің қолжазбасы табылған кезде, өлеңдер жинағын қайтадан шығарып, бұрынға өзгеріске ұшыраған жерлерін түзетуге мүмкіндік туған ұқсайды. менің таң қалатыным Шәкәрімдей ғұламаның өлеңін өңдеп жүрген қандай әумесір екен.

  6. Ассалаумағәләйкүм! ағалар, осы қолжазбаның табылғанына қуану керек, әсіресе жат ел, жат жерде жүріп қорғаған кісілерге рахмет!!! Ғаббас аға, әдебиетіміздің ақсақалысыз, бұл сөзді сіз айтпағанда кім айтады. енді сол «ғұламалардың» өзгерткен сөздерін осы қолжазба арқылы түзетіп, келер ұрпаққа дұрыстап жеткізуге болатын уақыт жеткен ұқсайды. енді биліктегілер осыған атсалысса екен.
    қайтқан малда береке бар!!!

  7. Уағалейкүмассалам, Мұқаңның баласы! Жылы лебізіңе рахмет, ептеп желпініп алдым. Өзі мен өзінікілерінен басқаның ештеңесін керек етпейтіндерге қарап қалдық қой, тек енді ұзақ кердеңдемесе екен!

  8. БҰЛАҚ .
    Су қайнары бүлкілдейсің тас жарып ,
    Сыңғырыңмен тұрғандайсың ән салып .
    Тау етегін , бөктерге ап жарқырап
    Шағылысып күн көзімен жарысып .

    Шалғын шөпті тербетесің уілдеп ,
    Толқып аққан ағысыңды түзулеп .
    Ұмтыласың алға қарай тынбастан
    Қайырранған құмның ішін езулеп .

    Жарысасың самал желмен ілгерлеп ,
    Өмір нәрін бастауымнан білер деп .
    Бір бұлақтан мың бұлаққа айналып
    Дем бересің адамзатқа жігер леп .

    Бұлақ көрсең көзін ашқын ағылсын ,
    Сарқылмасын жер бетінен табылсын .
    Мөлдіреген су қайнарың тап – таза
    Өлең болып ақындарға жазылсын .

    ТЫРНАЛАР .
    Ұшасыңдар тырналар көкті самғап ,
    Домбыраға күй төгіп шекті жалғап .
    Қос қанатқа арманды ілестіріп
    Ойларымның қиялын кеттің қозғап .

    Самғағанда тізіліп арай таңға ,
    Ұқсайсыңдар самсаған жұлдыздарға .
    Жалғаңдаршы ән салып жер мен көкті
    Кімдер жеткен дариғай армандарға.

    Көңілімнің әні боп тырауладың ,
    Көк жүзінен еркелеп бір аунадың .
    Елжіретіп талайды тырналарым
    Махаббатқа ең алғаш сұрау салдың .

    Жел ескенде самал боп қанаттарың ,
    Сағынышпен қарайлап ләзаттандым .
    Сенімдерін сезімнің үлестіріп
    Барасыңдар қай жаққа қарақтарым ?

    ЖАНТАҚ .
    Көгеріп жапырағы гүлмен жайнап ,
    Тереңге тамырлары кеткен бойлап.
    Көп пенде біле бермес қасиетін
    Науқасқа ем болады неткен ғажап .

    Жұтады жер астынан суды сорып ,
    Азық боп төрт түлікке силы болып .
    Бұл шөптің пайдасы көп дәрілікке
    Тікені қадалсада ине болып .

    Түсінсін бар көпшілік бір ойланып ,
    Тұрғандай өздерінен тағдыр танып .
    Тереңнен нәр іздейді жантақ сыры
    Өскенде қыраттарға шоғырланып .

    КӨҢІЛІМ ЖАБЫРҚАМА .
    Неге мұнша көңілім жабырқайсың ,
    Дос ниетін бірақта жарылқайсың .
    Мақтауыңды сүймеймін қайран өмір
    Байлығыңмен неліктен жарқылдайсың ?

    Керек емес атағың аласұрған ,
    Ізгілікке байлығын салыстұрған .
    Қарап көргін ізіңді , тағы қара
    Кешегі біз қазақпыз жаңартылған .

    Бабалар жүр рухымен арамызда ,
    Арман етіп тілегін баламызға .
    Даналарым жеткізген Ана тілім
    Бесігімде тербеттің санамызға .

    Абыржыма тоқтағын Ей , азамат ,
    Дөңгеленіп нұр дүние қозғалат .
    Жүрегімнің лүпілін тыңдап көргін
    Отан – Ана бар әлемге жар салат .

    Жердің бетін лапылдап от шалмасын,
    Зеңбіректер музейден оталмасын .
    Азаматтар көңілің жай тапқанда
    Сонда ғана шындыққа қол қоясың .

    Таласпаймын ешкіммен сөз жарысып ,
    Жүрген жақсы қазақ боп жүз танысып .
    Қарапайым тіліммен сөйлей білсем
    Ақын болып өтермін ой таласып .

    АҚША .
    Ақша сенің жолың басқа ,
    Кезігесің қас пен досқа .
    Құлқыны болып арсыздың
    Құрбаны боп жүрсің босқа .

    Табысың шабар ұзаққа ,
    Түсесің кейде тұзаққа .
    Ойнайсың келіп нарықпен
    Жолығып жүрсің жүз ұятқа .

    Ақшамен өмір шектелген ,
    Жандарын беріп серт берген .
    Топастар жүр – ау ар сатып
    Құр бекер күнін өткерген .

    Күн көріс тұр ғой ақшада ,
    Түсесің жанған отқада .
    Жалынын шарпып жалғанның
    Тостырдың кеуде оққада .

    Күшіңді жинап түн кештің ,
    Бітпеген істі сен шештің .
    Саудаға түсіп айналып
    Есігін елдің тербеттің .

    МАЗАЛАМА .
    Ақынның жан жүрегін мазалама ,
    Қарап көр іші толған қазынама ?
    Қойсайшы нәрі жоқ бос дәріңмен
    Дәрігер менің денем тазарама ?

    Ішпеймін жақпайтұғын боз дәріңді ,
    Көктемім бере көрсін нұр нәріңді .
    Тұрғанда дос тілегі ауырмаймын
    Солармен бірге жинап бар әлімді .

    СӨЗ БАСТАДЫМ .
    Батыр боп , ерлігім жоқ қол бастаған ,
    Елімде би болмадым сөз қозғаған .
    Үш бидің өсиеті қазағымда
    Рухымен шешілиеген дау қалмаған .

    Найзадай қазағымның өткір тілі ,
    Бас болған қара өлең білгірлігі .
    Орынсыз сөз қуалап таласпадым
    Ойыма шабыт келді неше түрлі .

    Иығыма жұмыр басым орнатылған ,
    Дейді ол өлең жазғын жаңартылған .
    Іздедім тың тақырып ел ішінен
    Надандар — адам боп жүр аласұрған .

    Мұң көрдім өлең жазған ақындардан ,
    Асалмай қаймықтым кеп толқындардан .
    Шындықтың тура жолын көре алмай
    Көп ақын сөз бастады нақылдардан .

    Төлеген , Мұқағали ақын болған ,
    Еліне асыл сөзбен жақын болған .
    Қол жетпес шынарларын тау шыңына
    Орнатып даналықпен дарын болған .

    Даналық сарғайған тақ – бақ үстінде ,
    Сол бір кез бұрмалау көп , нақ күшінде .
    Ал бүгін меніңде бір сөзім өтер Ақын боп шындық сүйген ел ішінде .

  9. Уа,Ғабеке! Ассалаумағәләйкүм!Сіздің аман-есен жүргеніңізге қуаныштымын.Аға ,дәл осы Көбен айтқан жағдай ,менде де болып тұр.Өзіңіз білесіз атақты дін ғұламасы Сәкен халпе (Садуақас Ғылмани)кезінде Ақмола қаласында мешітте істеген,сол кезде менің қайын атам Айнабак Ахметұлы (марқұм боп кеткен) сол кісінің көмекшісі болған. Қартайған шағында маған бір қолжазбаны беріп : Балам,мынау Сәкеннің жазғаны маған ескерткішке берген еді,енді сен мұны кітап қылып шығарарсың деді. Содан осы қолжазбаны ана жылы 2007 жылдың аяғында Алматыға апарғам ,мүфтиатқа көрсетуге ,онда мұны керек қылған жоқ.Енді оны ешкімге бермеймін Өзім арабшадан аударып түбінде шығарам. Бізде әрдайым солай- «Ауылдастың аузы сасық»

  10. Шәкәрім ақталысымен, 1988-жылы «Жазушы» баспасы Шығармалары жинағын шығарды. Онда әсіресақ құрастырушылар мен редакторлар діни сөздерді түгел алып тастап, Шәкәрім қажыны атеист етіп қойыпты. Сұмдық! Қайым Мұхамедханов ашулана дабыл қағып, екі-үш мақала жазды, ол ағамыз қайтыс болған соң, 2005-жылдан бастап мен әр гәзетке 4-5 мақала шығардым, кітаптың түпнұсқасын сақтап қайтадан басу керектігін айттым. Министрге хат та жаздым.Ешкім құлақ аспады. Көбен мақтап отырған Иманғали да үнсіз қалды. Роллан Сейсенбаев та (Семей) сол қате жинақты қайта-қайта шығарып, қателікті тара түсті. Мен жоғарыдағы шенеуніктердің енжарлығын, төмендегілердің соларға ұқсауға тырысқыштығын түсіне алмай-ақ қойдым.

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз