Qarmet-ке салынатын инвестиция Қазақстанның өндірістік әлеуетін қалай арттырады?

Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін арттыруда ірі өндіріс орындарын жаңғырту, жаңа технологияларды енгізу және отандық кәсіпорындардың мүмкіндіктерін кеңейту маңызды рөл атқарады. Бұл бағытта металлургия саласының дамуы экономиканың өзге секторларына да серпін беріп, жаңа өндірістік байланыстардың қалыптасуына жол ашады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қарағанды облысына жұмыс сапары барысында Qarmet кәсіпорнын жаңғырту, инвестициялық жобаларды жүзеге асыру және өңірдің өндірістік әлеуетін арттыру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Компанияны 2028 жылға дейін дамытуға 3,5 миллиард доллар инвестиция салу жоспарланған. Сонымен қатар облыстың 2032 жылға дейінгі инвестициялық портфелі 7 триллион теңгені құрайтын 186 жобаны қамтиды. Бұл бастамалар жаңа жұмыс орындарын ашуға, отандық өндірісті дамытуға және өңір экономикасын әртараптандыруға мүмкіндік береді.

Экономика институтының ғылыми қызметкері, профессор Анэль Кирееваның айтуынша, Qarmet кәсіпорнын жаңғырту металлургия саласының дамуымен қатар, шағын және орта бизнестің өндірістік мүмкіндіктерін кеңейтуге, жергілікті кәсіпорындарға қосымша тапсырыс беруге және қазақстандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді. Сарапшы сұхбат барысында инвестициялық жобалардың экономикалық әсері, «Халықтық құрылыс» бастамасының мультипликативтік ықпалы және бизнестің өңірдің әлеуметтік дамуына қатысуы туралы пікір білдірді.

— Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағанды облысына жұмыс сапары барысында Qarmet кәсіпорнын жаңғырту жұмыстарына ерекше назар аударды. 2028 жылға дейін компанияны дамытуға 3,5 миллиард доллар инвестициялау жоспарланған. Бұл бастама Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін арттыруға және отандық металлургияның бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге қаншалықты ықпал етеді? 

— Бұл бастаманы қарапайым бір сұрақ арқылы бағалауға болады: Qarmet жаңғыртылғаннан кейін қазақстандық кәсіпорындар қандай өнім түрлерін өндіріп, нарыққа ұсына алады? 2028 жылға дейін жоспарланған 3,5 миллиард доллар инвестиция өндірістік жабдықтарды жаңартуға, металл сапасын арттыруға және өнімнің жаңа түрлерін игеруге мүмкіндік береді.

Мысалы, қоймалар мен өндірістік ғимараттарға арналған металл конструкцияларын шығаратын шағын кәсіпорынды алайық. Мұндай өндіріс орындарына белгілі бір өлшем мен сипаттамаға сай, сапалы металл қажет. Сонымен қатар өнімнің уақытылы жеткізілуі де маңызды. Отандық өндірушіден сапасы мен бағасы жағынан тиімді металл сатып алу шағын кәсіпорындарға тапсырыстарды сенімді орындауға, өндіріс көлемін ұлғайтуға және жаңа жұмыс орындарын ашуға жол ашады. Осылайша, ірі металлургиялық комбинаттың жаңғыруы ондаған отандық кәсіпорынның дамуына серпін бере алады.

Сондықтан Мемлекет басшысының Qarmet кәсіпорнын дамытуға ерекше көңіл бөлуін қолдаймын. Қазақстан үшін ірі металлургия өндірісімен қатар, сол металдан дайын бұйымдар шығаратын кәсіпорындардың да дамуы маңызды. Бұл ел ішінде қосылған құнды арттырып, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және кәсіби тәжірибенің қалыптасуына ықпал етеді.

Сонымен бірге жаңғырту нәтижесі кәсіпорын жұмысшылары үшін де нақты сезілуі керек. Атап айтқанда, заманауи жабдықтар, қауіпсіз еңбек жағдайлары және жаңа мамандықтарды меңгеру мүмкіндігі қамтамасыз етілуі маңызды. Мен бұл инвестициялардың тиімділігін өнім сапасы, өндіріс нәтижелілігі және жұмысшылардың еңбек жағдайы арқылы бағалар едім.

— Қарағанды облысының 2032 жылға дейінгі инвестициялық портфелі 7 триллион теңгені құрайтын 186 жобадан тұрады. Оларды жүзеге асыру 36 мың жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді. Бұл көрсеткіштер өңір экономикасының даму перспективалары туралы қандай қорытынды жасауға негіз болады? 

— Көрсеткіштерге назар аударсақ, 186 жобаға жоспарланған 7 триллион теңге инвестиция әр жобаға орта есеппен 37,6 миллиард теңгеден келетінін көреміз. Әрине, жекелеген өндіріс орындарының құны әртүрлі. Дегенмен бұл көрсеткіштер өңірде жүзеге асырылатын инвестициялық жобалардың ауқымын аңғартады. 2032 жылға дейін барлық жобаны іске асыру нәтижесінде 36 мың жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланған. Бұл облыстың өндірістік әлеуетін кеңейтіп, мыңдаған отбасының тұрақты табыс табуына мүмкіндік береді.

Өңір экономикасындағы қазіргі өсім қарқынына да назар аударған жөн. 2026 жылдың тоғыз айында Қарағанды облысының экономикасы 3 пайызға, өнеркәсіп өндірісі 5 пайызға, ал машина жасау саласы 26 пайызға өсті. Соңғы көрсеткіштің мәні ерекше. Өйткені ол өңірдің әлеуеті жабдықтар мен күрделі өнеркәсіптік өнімдер шығарумен де байланысты екенін көрсетеді. Бұл өсімнің тұрақтылығы өндіріс көлемі мен кәсіпорындардың тапсырыспен қамтылуы арқылы айқындалады.

Мен үшін инвестициялардың қандай үлесі жергілікті кәсіпорындарға тапсырыс беруге бағытталатыны маңызды. Мысалы, жалпы құны 7 триллион теңгені құрайтын инвестициялық портфельдің әрбір 1 пайызы облыс кәсіпорындарының өнімдері мен қызметтерін сатып алуға жұмсалса, бұл жобаларды жүзеге асыру кезеңінде жергілікті бизнеске 70 миллиард теңге көлемінде тапсырыс әкелуі мүмкін. Бұл – шартты есеп, алайда жергілікті жеткізушілердің қатысуы неліктен маңызды екенін айқын көрсетеді. Материалдар, жабдықтар мен қызметтерді жергілікті кәсіпорындардан сатып алу инвестицияның игілігін өңірдегі көптеген компанияның көруіне мүмкіндік береді.

Сондықтан Мемлекет басшысының инвестиция тартуға бағытталған саясатын қолдаймын. Оның нәтижесін нақты көрсеткіштер арқылы бағалау қажет деп санаймын. Атап айтқанда, қанша қаражат нақты игерілді, қанша өндіріс орны іске қосылды, қанша тұрақты жұмыс орны ашылды және қызметкерлердің жалақы деңгейі қандай? Осы көрсеткіштер жоспарланған 7 триллион теңге инвестицияның облыс экономикасы мен тұрғындардың тұрмыс сапасына қосқан үлесін айқындайды.

— Президент келесі жылды «Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы» деп жариялап, «Халықтық құрылыс» жобасына шамамен 6,5 триллион теңге бағытталатынын айтты. Бұл бастама ел экономикасына қандай мультипликативтік әсер береді? Атап айтқанда, отандық құрылыс материалдары өндірісі, металлургия және жаңа жұмыс орындарын ашу тұрғысынан оның маңызы қандай?

— Менің ойымша, «Халықтық құрылыс» жобасы инфрақұрылымдық мәселелерді шешуді отандық өнеркәсіпті дамытумен ұштастыра алады. Бұл бастаманың мультипликативтік әсері құрылысқа бағытталған инвестициялардың бірден бірнеше салаға тапсырыс пен табыс әкелуінен көрінеді.

Отандық құрылыс материалдарын өндірушілер үшін бұл – қолданыстағы өндірістік қуаттарды толық пайдалануға және өндіріс көлемін арттыруға мүмкіндік. Металлургия саласы үшін арматура, арқалық, құбыр және металл конструкцияларына деген сұраныс ұлғаяды. Мұндай тапсырыстарды ірі комбинаттармен қатар, дайын металл бұйымдарын шығаратын шағын кәсіпорындар да ала алады. Сонымен бірге сұраныстың артуы тасымал, шикізат жеткізу, монтаждау және жабдықтарға қызмет көрсету салаларына да серпін береді.

Кәсіпорындардың өндірісті алдын ала жоспарлауы үшін қандай өнімнің, қандай көлемде және қай мерзімде қажет болатынын ертерек білуі маңызды. Мысалы, өндіруші өз арматурасы немесе кірпішіне алдағы бірнеше жыл бойы сұраныс болатынына сенімді болса, жаңа жабдық сатып алуға және қосымша жұмысшыларды тартуға мүмкіндік алады.

Жұмыспен қамту тұрғысынан құрылыс нысандарындағы уақытша жұмыс орындарымен қатар, зауыттарда және жаңа нысандарға қызмет көрсету саласында тұрақты жұмыс орындарының ашылуы да маңызды. Бұл тұрғындарға тұрақты табыс тауып, кәсіби тұрғыдан дамуға жол ашады.

Бастаманың мультипликативтік әсері қазақстандық өндірушілердің қатысуына тікелей байланысты. Отандық кәсіпорындар қажетті материалдар мен бұйымдардың неғұрлым көп бөлігін бәсекеге қабілетті бағамен әрі сапалы өндірген сайын, ел экономикасына түсетін табыс пен жұмыспен қамту мүмкіндіктері де арта түседі.

— Qarmet кәсіпорнының трамвай қатынасын қалпына келтіруі, жаңа өндіріс орындарын салуы және әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруы бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің нақты көрінісі деуге болады. Мемлекет басшысының ірі кәсіпорындардың өңір дамуына және халықтың өмір сапасын жақсартуға белсенді қатысуы жөніндегі ұстанымы экономикалық тұрғыдан қаншалықты маңызды?

— Бизнестің қала дамуына қатысуы кәсіпорындар үшін маңызды міндеттердің бірі – білікті мамандарды өз жұмыс орнында сақтап қалуға ықпал етеді. Тәжірибелі қызметкердің басқа жаққа қоныс аударуы кәсіпорын үшін оның жинаған білімі мен тәжірибесін жоғалту деген сөз. Ал жаңа маманды іздеу және оқыту қосымша уақыт пен қаражатты талап етеді. Көбіне адамның басқа қалаға көшу туралы шешіміне отбасының күнделікті өміріне қатысты жағдайлар әсер етеді. Атап айтқанда, мектептердің жай-күйі, медициналық қызметтің қолжетімділігі, көлік қатынасы мен экологиялық ахуал маңызды рөл атқарады.

Сондықтан Теміртауда трамвай қатынасын қалпына келтірудің экономикалық маңызы зор. Қолжетімді әрі тұрақты қоғамдық көлік жұмысқа және оқуға қатынауды жеңілдетіп, тұрғындардың еңбек мүмкіндіктерін кеңейтеді. Жастарды кәсіби даярлау бағдарламалары да екі тарапқа тиімді. Жас маман кәсіп меңгеріп, тұрақты табыс табуға мүмкіндік алса, кәсіпорын қажетті білімі мен дағдысы бар қызметкермен толықтырылады.

— Мемлекет басшысы Qarmet-ті прогресс пен өркендеудің символына айналдыру міндетін атап өтті. Кәсіпорынның өндірістік қуатын арттыру, жаңа технологияларды енгізу және өнім түрлерін көбейту жоспарларын ескерсек, Қазақстанның өнеркәсіптік дамуында қандай жаңа мүмкіндіктер ашылады? 

— Ұзақ мерзімді перспективада Qarmet кәсіпорнын жаңғырту Қазақстанның металл өңдеу және күрделі өнеркәсіптік өнімдер шығару бағытындағы әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді. Өнім түрлерінің кеңеюі әртүрлі тұтынушылармен жұмыс істеуге және жаңа нарықтарға шығуға жол ашады. Өндіріс тиімділігін арттыру мен өнім сапасын жақсарту қазақстандық кәсіпорындардың ұзақ мерзімді келісімшарттарға қол жеткізу мүмкіндігін кеңейтеді. Бұл еліміздің экспорттық кірісін арттырып, өзге де өндіріс салаларының дамуына серпін береді.

Бұған Оңтүстік Кореяның тәжірибесі мысал бола алады. POSCO металлургиялық компаниясының дамуы корейлік автомобиль жасау және кеме жасау салаларын сапалы болатпен қамтамасыз етіп, олардың өркендеуіне ықпал етті. Сонымен қатар компания мамандар даярлауға және ғылыми-зерттеу жұмыстарына инвестиция салды. Нәтижесінде металлургия бірнеше ірі өнеркәсіп саласының дамуына негіз болды.

Қазақстан үшін бұл тәжірибенің маңызды тұсы – өндірісті кешенді дамыту. Жаңа жабдықтарды енгізумен қатар, инженерлік құзыреттерді жетілдіру, отандық технологиялық әзірлемелерді дамыту және металды өңдейтін кәсіпорындармен әріптестікті кеңейту қажет. Осындай өндірістік байланыстар ұзақ мерзімді нәтижеге жол ашады: жаңа кәсіпорындар ашылып, еңбек өнімділігі артады, білікті мамандарға сұраныс қалыптасады.

Металлургия саласының әлемдік нарықтағы орны мен даму мүмкіндіктері де маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, өнім түрлерін және өткізу нарықтарын кеңейту, технологияларды тұрақты жаңарту мен өндіріс шығындарын тиімді басқару саланың ұзақ мерзімді дамуына негіз болады. Индустриялық саясат инфрақұрылымды дамыту, білікті кадрлар даярлау және ғылыми зерттеулерді қолдау арқылы осы үдерістерге ықпал ете алады. Сонда жаңғыртудың нәтижесі қазақстандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілетті өнімді өз күшімен әзірлеп, өндіріп, халықаралық нарыққа ұсыну мүмкіндігінен көрінеді.