Қызылордадан басталған өзгеріс: Қасым-Жомарт Тоқаевтың реформалық бағытын жастар қолдайды

Қызылорда қаласында өткен Ұлттық құрылтай Қазақстандағы саяси реформалардың мазмұны мен бағытын айқындаған маңызды алаңға айналды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде реформалардың жүйелілігі мен сабақтастығына ерекше мән беріп, олардың декларативті ұрандардан нақты институционалдық өзгерістерге ұласуы тиіс екенін атап өтті. Құрылтайда көтерілген бастамалар биліктің сапасын арттыру, өңірлердің теңгерімді дамуын қамтамасыз ету, әлеуметтік әділеттілік пен жауапты мемлекет қағидаттарын бекітуге бағытталды.

Осы мәселелер төңірегінде Республикалық қоғамдық бірлестік «Медицина жастарының» жетекшісі Абылайхан Әбдіраш Президент бастамаларының мәні мен ұзақ мерзімді әсеріне тоқталып, оларды Қазақстандағы «Жаңа әділетті мемлекет» моделін институционалдық тұрғыдан нығайтудың маңызды тетігі ретінде бағалады. Оның пікірінше, Қызылордадағы Құрылтай саяси жүйені жаңғыртумен қатар, жастардың қоғамдық процестерге жауапты әрі саналы қатысуына жаңа мүмкіндіктер ашып отыр.

- Президент Қызылордадағы Құрылтайда реформалардың жүйелілігі мен сабақтастығын ерекше атап өтті. Сіздің ойыңызша, қазіргі бастамалардың алдыңғы саяси реформалардан басты айырмашылығы неде?

- Президент Қызылордадағы Құрылтайда реформалардың жүйелілігі мен сабақтастығын ерекше атап өтті. Меніңше, қазіргі бастамалардың алдыңғы саяси реформалардан басты айырмашылығы – олардың декларативті емес, институционалдық сипат алуында. Бұрын реформалар көбіне жекелеген өзгерістермен шектелсе, бүгінгі бастамалар саяси жүйенің барлық деңгейін қамтып, ұзақ мерзімді логикаға бағындырылып отыр. Бұл – эволюциялық, бірақ мақсатты трансформация.

- Мемлекет басшысы Ұлттық құрылтайдың қоғам мен билік арасындағы диалог алаңы ретіндегі рөлін күшейтуді ұсынды. Бұл институттың нақты саяси шешімдерге ықпал ету тетіктері қалай жұмыс істеуі тиіс?

- Мемлекет басшысының Ұлттық құрылтайды қоғам мен билік арасындағы диалог алаңы ретінде күшейтуі – маңызды қадам. Алайда оның нақты саяси шешімдерге ықпал етуі үшін ұсыныстарды заң шығару және атқарушы билік деңгейінде қараудың міндетті тетіктері болуы қажет. Яғни Құрылтай ұсынымдары формалды емес, институционалдық жауапкершілікпен сүйемелденуі тиіс.

- Саяси жүйені жаңғырту контекстінде айтылған бастамалар Қазақстандағы өкілді биліктің сапасына қалай әсер етеді деп ойлайсыз?

- Саяси жүйені жаңғырту аясында айтылған бастамалар өкілді биліктің сапасын арттыруға оң әсер етеді деп есептеймін. Мәслихаттар мен Парламенттің рөлін күшейту, қоғамдық өкілдіктің кеңеюі саяси шешімдердің легитимділігін арттырып, халықтың сенімін нығайтады. Бұл – жастар үшін де саясатқа қатысудың жаңа мүмкіндіктерін ашады.

- Президент өңірлерді, соның ішінде Қызылорда облысын дамытуға ерекше тоқталды. Бұл бастамалар аймақтар арасындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздікті азайта ала ма?

- Президенттің өңірлерді, соның ішінде Қызылорда облысын дамытуға ерекше назар аударуы аймақтар арасындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздікті азайтуға бағытталған нақты сигнал деп ойлаймын. Егер бұл бастамалар қаржылық дербестік, инфрақұрылым және адами капиталды дамыту арқылы іске асса, өңірлердің даму әлеуеті теңгерімді түрде арта алады.

- Әлеуметтік әділеттілік пен жауапты мемлекет қағидаттары Құрылтайда қайта көтерілді. Бұл ұстанымдар алдағы нақты заңнамалық немесе институционалдық шешімдерде қалай көрініс табуы мүмкін?

- Әлеуметтік әділеттілік пен жауапты мемлекет қағидаттарының қайта көтерілуі алдағы заңнамалық және институционалдық шешімдерде әлеуметтік саясаттың ашықтығы, бюджет қаражатының әділ бөлінуі, мемлекеттік органдардың есептілігі арқылы көрініс табуы тиіс. Бұл – азамат пен мемлекет арасындағы жаңа қоғамдық келісімнің негізі.

- Экономикалық жаңғырту мен энергетикалық қауіпсіздік мәселелері де күн тәртібінде болды. Ұсынылған бағыттар ұзақ мерзімді тұрақты даму моделін қалыптастыруға жеткілікті ме?

- Экономикалық жаңғырту мен энергетикалық қауіпсіздік мәселелері бойынша ұсынылған бағыттар ұзақ мерзімді тұрақты даму моделін қалыптастыруға әлеуетті. Дегенмен бұл үшін экономиканы әртараптандыру, жасыл энергетикаға көшу және технологиялық тәуелсіздік нақты саясатпен бекітілуі қажет.

- Президент қоғамның саяси мәдениетін арттыру қажеттігін атап өтті. Ұлттық құрылтай осы бағытта қоғамдық санаға нақты ықпал ете ала ма?

- Президент қоғамның саяси мәдениетін арттыру қажеттігін орынды атап өтті. Ұлттық құрылтай осы бағытта қоғамдық санаға ықпал ете алады, егер ол тек элиталық алаң емес, азаматтық қоғам мен жастардың пікірін жүйелі түрде жеткізетін платформаға айналса. Бұл саяси жауапкершілік мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.

- Қызылордадағы Құрылтайда айтылған бастамаларды жалпы реформалар логикасында бағаласақ, олар Қазақстанның «Жаңа әділетті мемлекет» моделін институционалдық тұрғыдан қаншалықты нығайтады?

- Қызылордадағы Құрылтайда айтылған бастамаларды жалпы реформалар логикасында бағаласақ, олар Қазақстанның «Жаңа әділетті мемлекет» моделін институционалдық тұрғыдан айтарлықтай нығайта алады. Себебі бұл бастамалар билік пен қоғам арасындағы сенімді арттыруға, әділеттілік қағидатын нақты институттар арқылы бекітуге бағытталған. Жастар белсендісі ретінде мен бұл үдерістерге азаматтық қатысу мен жауапкершілік тұрғысынан үлкен үмітпен қараймын.