Рахмет ЕСДӘУЛЕТОВ: Дін саласындағы мәселелер тоқмейілсуді көтермейді

0
595

Алматы облысы бойынша дін саласындағы саясатты оның ішінде діни экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі атқарылып жатқан ауқымды істер турасында облыстың Дін істері басқармасының басшысы Рахмет Есдәулетовтің пайымды пікірлерін оқырман назарына ұсынбақпыз.

— Елбасымыздың «Рухани жаңғыру» және «Ұлы даланың жеті қыры» бағдарламалары ұлттық рухани құндылықтарымызды жаңғыртып, деструктивті діни ағымдарға қарсы күресу, туған жерге деген сүйіспеншілік сезімдерді арттыру мақсатында түрлі жобаларды іске асыруға мүмкіндік бергені белгілі. Бұл бағытта өзіңіз басқарып отырған Алматы облысы дін істері басқармасы қандай жобаларды жүзеге асыруда?

— Біз тектілік пен ұлтжандылықтың ұстынын ұсақтатпаған дана халықтың ұрпағымыз. «Өткенін ұмытқан елдің – болашағы бұлыңғыр» деген тәмсілді ой зердесіне қонақтатқан жұрттың жалғасымыз. Мәңгілік мұратты мақсат еткен бабалардың асыл армандары мен мақсат-мұраттары – сіз бен біздің ардақты аманатымыз деп білемін. Сол ардақты да асыл аманатымыз – Елбасы Н. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласымен ұштасып, бүгінгі күні өміршең қалпын сақтап келеді. Жаңғыруға басқан жарқын қадамдардың арасында өңірімізде 2017 жылдан бері жүзеге асып келе жатқан «Рухани керуен» жобасы да бар. Облыс әкімі Амандық Баталов мұрындық болған аталмыш жоба – Қазақстан халқының дәстүрлі рухани мәдениетін ілгерілету, асыл дініміздің жалпыға ортақ адамгершілік қағидаларын насихаттау, рухани сананы жаңғырту және теріс пиғылды діни ағымдарға қарсы күресу, салт-дәстүрлерімізді сақтай білу және тағылымы мол тарихымызды қастерлеуге бағытталған.

Биылғы жылы «Рухани керуен» жобасының ІV-ші кезеңі де өз жұмысын бастайтын болады. Қазақтың бас ақыны, ғұлама-ойшыл Абай Құнанбайұлының ұстанымдарын өркениетті мемлекет қағидаларымен үндестігін көрсетіп, дәстүрлі дін тазалығын сақтаудағы үйлесімдігін терең тану мақсатында өңірдің белгілі қоғам қайраткерлері мен дінтанушылардан жасақталған «Рухани керуен» жобасының ІV кезеңі аясында қаралған арнайы жоспар негізінде Алматы облысының Қапшағай, Талдықорған қалаларымен Еңбекшіқазақ, Жамбыл, Қарасай, Іле, Панфилов, Талғар, Ұйғыр аудандарында белгіленген мақсатты және басқа да әлеуметтік топтар арасында дін, қоғам, мемлекет, отбасы тәрбиесі, дәстүр мен білімді ұштастырып жергілікті түрлі қоғамдық кеңестіктермен бірлесіп, 5 бағытта көшпелі дәрістер, кездесулер, түрлі форматтағы ақпараттық-түсіндіру және нүктелі оңалту шараларын ұйымдастыру. Рухани керуеннің жұмысын Абайды терең тану мақсатында өңірдің белгілі қоғам қайраткерлері мен дінтанушылардан, өңірдің өкіл имамдарынан, «Жусан» гуманитарлық операция шеңберінде қайтарылғандар мен діни ағым белсенділерінен жасақталған құрам рухани-тағзым сапарын «Әл-Фарабиден Абайға дейін» тақырыбында ұлылардың ұстанымдарын өркениетті мемлекет қағидаларымен үндестігін көрсетіп, дәстүрлі дін тазалығын сақтаудағы үйлесімдігін танытатын дәрістер мен кездесулер өткізу. Абай, Шәкәрім кесенелеріне ұйымдастырып, Алматы мен Шығыс Қазақстан облыстарының дін саласындағы оңалту мен деструктивтік идеологияны тосқауыл қоюдағы озық тәжірибелерімен алмасып, өзара қарым-қатынасын орнықтыру (Меморандум орнату) мәселелері айшықталып отыр.

Талғампаз көрерменнің таным көкжиегін кеңейтуге бағытталған «Ғибратты қазына» телевизиялық рухани кештер жобасы да облыстық «Жетісу» телеарнасында тұрақты түрде көрсетіліп келеді. Аталған жобаның алғашқы хабары қазақтың біртуар ұлдарының бірі, қазақ әдебиетінің шоқтығы биік ірі тұлғасы, қазақтың бас ақыны «Хакім Абайдың шығармашылығындағы діннің рөлі» тақырыбымен ашылып, «Жыр дастандарындағы діннің рөлі және тәрбиелік мәні», «Махаббатсыз дүние дос», «Бүгінгі руханияттағы қаламгерлердің рөлі», «Қазақ даласына ислам дінінің келуі», «Ұлттық құндылықтардың ұрпақ тәрбиесіндегі рөлі» сияқты басқа да тақырыптармен жалғасын тапты.

Қалың көрерменнің көңілінен шыққан жоба биылдан бастап «Жетісу» телеарнасының бас продюсері Жұмахмет Жайлаубаевтың жүргізуімен елге белгілі дінтанушылардың қатысуымен ай сайын «Ғибрат» деген атаумен жарыққа шығып келеді. Осы уақыт аралығында «Бесігі бар үйде, береке бар»; «Махаббат пен ғадауат», «Әдеп пен әдет», «Ұят – иманның жартысы»; «Бақ, дәулет жайлы әңгіме» сынды хабарлар көрермен назарына ұсынылды.

«Ұлы даланың жеті қыры» бағдарламасы бойынша «Дін және мәдениет – руханият әлемі» атты жобамыз да ерекше аса маңызға ие деп айтар едім. Жобаның бір бағыты осы айдармен шыққан газетіміз болса, екінші бағыты халық зиярат ететін сакралды ғибадат орындарды жүйелеу және терең зерттеу, түрлі діни әдет-ғұрыптар мен халық аңыздарымен байланысты бірегей діни ғибадатханалар, өңіріміздегі қасиетті жерлерді, әсіресе ежелгі тұрғындардың діни рәсімдерін өтеуге арналған нысандарды анықтап, оның құндылығын саралау арқылы бүгінгі ұрпақтың өткенді тануына септесу болып отыр.

— Алматы облысы еліміздегі 18 конфессиясының 12-сі қоныстанған көп конфессиялы аймақ екені белгілі. Рахмет Разбекұлы, жалпы облыс аумағында тіркелген діни бірлестіктер туралы толығырақ өз аузыңыздан естісек…

— Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 11 қазанындағы «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңына сәйкес, республикадағы 18 конфессиясының 12-сі біздің өңірде өз қызметін атқаруда. Аталған 12 конфессияға тиесілі 638 діни бірлестіктер мен филиалдары облыс аумағында заңды тіркеуде. Оның: 468-і ислам мешіті, 52 православ, 11 Рим-Католик, 10 Ехоба куәгерлері, 96 протестанттық діни бірлестік және 1 Бахай қауымдастығы, 1 Кришна санасы қоғамы. Аталған діни ғибадат орындарында 576 имам ұстаз, 311 христиан діни қызметшілері қызмет етеді. Өңірдегі халық санының өсуімен қатар діни бірлестіктердің де өсу үрдісі байқалады.

Бүгінде облыста заңды түрде тіркелген 33 миссионерлер жұмыс атқаруда. Аталған миссионерлер төмендегі мемлекеттің өкілдері болып табылады. Оңтүстік Корея -9, Түркиядан -2, Испаниядан -6, Польшадан –10, Италиядан -2, Литва -1, Қазақстандық –3.

Шетел азаматтарының миссионерлік қызметті жүзеге асыруы Қазақстан Республикасының «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңы негізінде басқарма тарапынан қатаң бақылауда. Миссионерлік қызметті жүзеге асырушы кез келген азамат басқармаға арнайы құжаттарды өткізу арқылы тиісті сертификатты алады. Облыстағы миссионерлер тарапынан бүгінгі күнге дейін ҚР заңнамасын бұзу фактілері тіркелмеген. Мұны мен асқан сенімділікпен айта аламын.

— «Діни экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі 2018-2022 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаның» облыс аумағында орындалу барысы қандай? Бұл бағытта өзіңіз басқарып отырған Алматы облысы дін істері басқармасы қандай жобаларды жүзеге асыруда?

— «Діни экстремизм құрбандары мен деструктивті ағым ұстанушыларын оңалту орталығы» 2017 жылдың 26 сәуір күні Қазақстан Халқы Ассамблеясының 25 сессиясындағы Елбасының Діни экстремизм құрбандары мен деструктивті ағым ұстанушыларын оңалту орталықтарын ашу жөніндегі тікелей тапсырмасын орындау мақсатында Алматы облысы әкімдігінің 2017 жылғы 29 желтоқсанындағы №596 қаулысымен Алматы облысының Дін істері басқармасы ММ «Діни экстремизм құрбандары мен деструктивті ағым ұстанушыларын оңалту орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі өз жұмысын бастады.

«Оңалту жұмыстары олқылықты көтермейді». Бұл сөзді бірнеше рет айтып келемін. Өйткені, азаматтардың қоғамға қайта бейімделулері ұзақ мерзімді процесс. Былтырғы жылғы кешенді оңалту жұмыстарының көрсеткіші бойынша, деструктивті діни ағым ұстанушыларының 87,2% қамтылып, оның 37,1%-ы дәстүрлі ислам нормаларын қабылдады.

Үстіміздегі жылы ДДА жақтаушыларымен жүргізілетін оңалту шаралары – еліміздегі төтенше жағдайдың орын алуына байланысты онлайн режимге ауыстырылып, жұмыстың жаңа тәсілдері қолданысқа енгізілді. Мақсатты контингент өкілдеріне онлайн түрдегі электрондық материалдар білікті әрі танымал теологтардың лекциялары, орталық кітапханасындағы электронды әдебиеттер, QR-кодтар арқылы үлестіріліп, мобильді қосымшалар арқылы онлайн оңалту шаралары жолға қойылды.

— Алматы облысы дін істері басқармасына қарасты «Дін саласындағы мәселелерді зерттеу» және «Діни экстремизм құрбандары мен деструктивті ағым ұстанушыларын оңалту» орталықтарының жұмыс барысымен толығырақ таныстырып өтсеңіз…

— Соңғы уақытта жұртшылықты қоғамдағы діннің атқаратын рөлі, мемлекетіміздің зайырлы құрылымы, діни қарым-қатынастары, деструктивті діни ағымдардың таралуы секілді өзекті мәселелер толғандырып жүргені баршамызға аян. Осы тұрғыда әртүрлі діни жағдайларға дереу әрекет ету, талдау, түсіндіру және оңалту жұмыстарын толығымен қамту мақсатында басқармаға қарасты «Дін саласындағы мәселелерді зерттеу» орталығы қызмет атқарады. Оның басты мақсаты: елдегі дін саласына қатысты мемлекеттік саясатты халық арасында насихаттау және де тұрғындардың толеранттық санасын қалыптастыру. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халықты деструктивтік діни ағымдардың ықпалынан сақтандыру, дін саласына қатысты әлеуметтік зерттеулер, ғылыми-талдау жұмыстарын ұйымдастыру болып табылады.

Оңалту орталығында жедел әрекет етуге және ДДА жақтаушыларын оңалтуға бейімделген нақты механизм мен әдістеме құрылған. Жалпы, мекеме құрылған күннен бастап деструктивті діни ағымға ұшыраған адамдардың санын ғана емес, сонымен қатар олардың лидерлерінің радикалдық көзқарастарын өзгерту бойынша айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізілді. Орталық жүргізіп отырған діни ахуалды талдау мониторингі интернет-ресурстары мен әлеуметтік желілері арқылы радикалды және деструктивті діни ағымдардың әсеріне ұшырайтын адамдардың сандарын, көші-қон процестеріне байланысты қазіргі әлеуметтік және діни мәселелерді қатаң бақылауда ұстайды.

Әртүрлі діни жағдайларға дереу әрекет ету, түсіндіру және оңалту жұмыстарымен толығымен қамту мақсатында әр аудан, қалаларда теолог-инспекторлар қызмет атқаруда.

— Індетке байланысты ел бойынша жарияланған төтенше жағдай сіздердің жұмыстарыңызға қалай әсер етуде? Халықпен жұмыс жүргізуді мүмкіндігінше онлайн режимге ауыстырған боларсыздар?

– Сәуір айынан бастап ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын онлайн форматта өткізуді қолға алдық. Бұған себеп бүгінде әлем халқын алаңдатып отырған коронавирус індеті болып отыр. Төтенше жағдайдың енгізілуіне байланысты ҚМДБ-ның мешітте жұма және бес уақыт намаз оқуға қатысты пәтуасы мен Митрополиттің шешіміне сай ғибадат үйлерінің кіреберістері мен хабарлама тақтайшаларына вирустың алдын алу бойынша ескертпе қағаздар жапсырылып, діни бірлестіктердің жұмысы туралы уақытша хабарланған парақшалар ілінді. Келушілерге болып жатқан жағдайға түсіністік танытып, көпшілік орындарда өтетін садақа астар мен жиындарды, діни іс-шараларды

мүмкіндігінше үйде өткізу турасында тиісті ақпараттар берілді. Онлайн форматқа ауысқалы бері, өзіміздің де жұмыстарды ұмыт қалдырған жоқпыз. Өңіріміздегі білікті мамандар мен танымал тұлғалардың қатысуымен тікелей эфир арқылы дәрістеріміз тұрақты түрде өткізіліп келеді. Аталмыш дәрістер негізінде «Бала психологиясының қыр-сыры», «Діни экстремизмнің алдын алудың аспектілері», «Дін мен ғылымның біртұтастығы», «Қазақ қоғамының рухани өміріндегі діннің рөлі», «Религиозные тенденции в современном казахстанском обществе», «Современные методы социологических исследований», «Дәстүрлі емес діни ағымдардың миссионерлік қызметі», «В чем польза от соц. исследований для власти и общества», «Дәстүрлі емес діни ағымдардың әлеуметтік желідегі белсенділігі», «Дәстүрлі емес діни ағымдардың сипаты», «Дін және жастар», «Діни білімнің негізін Қазақстанда алудың артықшылығы» сынды тақырыптары қамтылып, арнайы бейне-материалдар да жарияланды.

Жалпы, өңірдегі діни ахуал тұрақты деп зор сеніммен айта аламын. Алдағы уақытта атқарылар ауқымды жұмыстар мен ілкімді істер өз нәтижесін береді деген үміттемін. Тәуелсіздікпен бірге тәбәрік болып келе жатқан тұрақтылығымыз бен тұтастығымызға сызат түспесін деген тілек білдіремін!

— Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан Темірлан АЙТБАЕВ

qazaquni.kz