ЛАТЫН әліпбиіне көшуге ҚАРСЫЛЫҚ – ҰЛТ МҮДДЕСІНЕ ҚАРСЫЛЫҚ!

201
347

«Мәңгілік Ел» 

Бұны ұлт-патриоттарының  түсінбеуі – қатерлі қателік! 

 Орыс кириллицасының отарынан шығуға қорқатындар кімдер?

Қазақ мемлекеті Тәуелсіздік алған соң  ең алдымен кез-келген азаттық алған елдер секілді деколонизациялау мәселесі  қолға алынуы керек еді. Бірақ ел егемендігіндегі ең басты мәселе осы уақытқа дейін кешеуілдеп келеді. ХХ ғасырдағы 37 жылғы қанды қырғын – саяси репрессия, 1917-20-жылдары  мен әйгілі 30-шы жылдардағы қолдан ұйымдастырылған алапат ашаршылықтың бағасын беріп, Украина секілді елді қырғынға ұшыратқан империялық Ресейді айыптау билік тарапынан әлі қолға алынған жоқ. Тек 2012 жылы тамызда еліміздің бұрынғы астанасы Қызылордада  «Ақ жол» партиясы төрағасы Азат Перуашев қана «Қазақты әдейі қынадай қырған ашаршылық үшін Коммунистік партия жауап беруі тиіс» деп мәлімдеді. Бұл- «Ақ жол» партиясын ұнатпайтындарға ұнамаса да, тарихи  шындық.  Сол секілді нағыз рухани репрессия – түркі халықтарына ортақ латын әліпбиіндегі қазақ мемлекетін 1940 жылы бір күнде империалистік мақсатпен орыстың шовинистік  кириллицасына өткізіп жіберуі болатын. Енді міне, осы рухани реппрессияның зардабын жоюдың алғашқы қадамдары жасалып, Қазақ мемлекеті 2025 жылы қайтадан Латын әліпбиіне өтетін болды!  Ұлттық рухани деколонизация латын әліпбиіне көшу әрекетімен басталды!

Ұлт мүддесі үшін күресушілердің 72-жылдан бері армандап келе жатқан арманы орындалатын болған соң, Елбасы шешіміне ел болып қуанып жатқаны анық. Бірақ кез-келген өзгерістің кедергі-қиындықсыз, қарсылықсыз өтпейтіні белгілі. Біз ең бірінші бұл қарсылықты 22 жылда да мемлекеттік тілді меңгермеген орыстілді қоғамнан күткен едік.  Өзінің империалистік мақсаттағы орыс кириллицасы қорасынан шығармауға барын салатын Ресейден күткен едік. Иә, орыстілді қоғам да, Ресейдің Жириновский секілді шовинист  саясаткерлері де қарсылығын көрсетіп жатыр. Ал бірақ ең қатты қарсылық – ұлт мүддесі үшін күресіп келе жатқан  ұлтшылдардан шыққанда ел аңтарылып, түсінбей қалды…

Пікір айырмашылығы үшін, талғам таласы секілді ешкімді айыптауға болмас.  Кешегі Атазаңнан орыс тілін алып тастау туралы 138-дің хатына алғаш қол қойған 138 азаматтың (кейін бұл хатқа қол қоюшылардың саны 10 мыңнан асып кеткені «Қазақ үні» газетінде жазылды)  66-сының аты осы «Латын әліпбиіне көшуге қарсымыз» атты ашық хатта жүр. 66 адам 138-дің жартысына жетпесе де, олардың атан тарта алмайтын атақ-дәрежелеріне қарап, елдің ойланып қалғаны рас.  Қол қойғандардың ішінде, әліпби білсе де, әліпби мәнісін әліп деп танымайтындар да толып жүр. Әрине, оларды бармағын батыра салғандары үшін кінәлауға да болмас… Бірақ осы ашық хат жарияланғалы интернет әлемінде қызу айтыс-талас жүріп жатыр. Кейбірелер: Қайраткерлеріміз айтты – бітті! Ойланатын не бар»-деп, айқайға сүрең қосуда. Енді бірі: «Бұл Ресей отаршылдығын қолдау, ұлтымыздың рухани тәуелсіздігін тәрк ету!»-деп қарсы шығуда. Бір қуанарлығы латын әліпбиін қолдаушылар – яғни 66-ның хатына қарсылық танытып, Ресейдің рухани отарынан құтылуды қуана құптаушылар анағұрлым басым және дәлел-дәйектері мен дауыстары айқын. Әсіресе, жастар жағы басым болып тұр.

Дегенмен, екі жақтың да айтысына қарап отырып, 66-ның хатында қаперге алар жайттардың да бар екенін айта кетуге тиіспіз. .«Латын графикасына бүкіл Қазақстан, еліміздегі барлық басылымдар, барлық ұлт өкілдері бірлесіп көше ме, жоқ, немесе жалғыз қазақ тілі ғана бет бұра ма?» деген сұрақ алдымызды орады. Егер бүкіл республика латынға көшуді мақсат тұтса, онда біз бұл ашық хатты жазуға ниеттенбес те едік. Латын қарпіне «Мемлекеттік тіл» деген аты бар да заты жоқ жалғыз қазақ тілі ғана көшпек. Бұл еліміздің бірлігіне, тұтастығына нұқсан келтірмей ме?»-дейді ашық хатта.  

Иә, осы ең алдымен «латын әліпбиіне мемлекет түгел өте ме, әлде тек қазақ тілі ғана өте ме?»-деген басты сұрақ – елдің сұрағы. Ертең бүгінгі халіміздей мемлекеттік тіл өз жайында- босағада, ресми тіл –орыс тілі төрде келе жатқанындай жағдай енді әліпби статусында да қайталанбай ма? Заң тілімен айтқанда, де-юре ойдағыдай екі тілдің  де-факто әділетсіз статустары енді әліпбиде қайталанбайтынына кім кепілдік бере алады?

Дегенмен, кириллицаның – орыстың  отарлау құралы, латынның – сол отардан құтылу құралы екенін ойласақ, 66-ның ашық хаты ««Латын әліпбиіне көшуге қарсымыз»-деген бағытта емес, «Латын әліпбиіне тек бір қазақ тілі ғана емес, орыс тілі де өтуі тиіс!» -деген бағытта болуы керек еді. Сонда 66 ғана емес, 666 адам қол қояр еді…

Біз  енді қанша шуласақ та, латын алфавитіне өту – 2012 жылғы Тәуелсіздік күні қарсаңында Елбасы жолдауында жариялаған еліміздің «Қазақстан – 2050» стратегиялық бағыт-бағдарламасына енгізілді. Елімізді рухани тәуелсіздікке бастайтын  латын алфавитін қабылдау, мемлекеттік тілдің үстемдікке жетуі,  мемлекеттің Қазақ мемлекеті атануы секілді басты-басты ұлттық мәселелер ел алдына шығарылғаны үшін де мүмкін, бұл Жолдаудың кезекті жолдаулардан айрықшаланып, әдеттегідей жаңа жылдан кейінгі қатардағы айларда емес, Тәуелсіздік күні қарсаңында жариялануы. Енді біз тек «өтпеймізді» емес, «қалай өтеміз, қайтсек, қиындығы мен қателігі аз болады» деп қимыл-қайрат көрсетуіміз керек. Ашық хат жазған 66 азамат осы қателік-қарсылықтарын  «ұлт мүддесі  үшін істеп отырмыз»-деп ойлайтыны анық. Өйткені олардың көбісі ұлт мүддесі үшін күресте жүргендер. Бірақ олар ойлағандай, қазақ тілінің дамуына кедергі мен елді екіге бөлу қаупі – латын әліпбиіне өтуден  емес, Тәуелсіздік алғалы 22 жылдан бері кириллица кесірінен болып келе жатқан кесепат екені ұлттық мүддені бәрінен жоғары қоятын зиялылар мен көзі ашық  қарапайым халыққа  әйгілі.

Енді 66-ның біз келіспейтін жайттарына  келейік. «Бірінші мәселе – мынау. Осы күнге дейін Республикамызда еліміздің ежелгі, кейінгі тарихына, мәдениетіне, рухани құндылықтарына байланысты және ғылымымызды, әдебиетімізді, салт-санамызды әспеттейтін миллиондаған атпен кітаптар, ғылыми еңбектер басылды. Латын әліпбиіне көшкен жас бүлдіршіндеріміз кириллицада басылған баба тарихымыздан, рухани парасатымыздан қол үзіп қалатыны айдан анық. Латыншаға ауысқан Өзбекстан мен Әзірбайжан республикаларының қаншама ғылым, әдебиет, өнер қайраткерлері бізге осы мәселе төңірегінде өз өкініштерін білдіргені жадымызда.» – дейді ашық хат иелері.

Бұл алаңдау да түсінікті жайт. Бірақ, 66 зиялының  қазіргі технология заманының жетістіктерінен хабары барлығы күмән келтіреді. Біріншіден, миллиондаған әдеби-мәдени-ғылыми еңбектердің ішіндегі асылы мен жасығы іріктеліп, елге пайдалы дүниелер іріктеледі. Оның ішінде аударуға жататын асыл шығармалардың алдыңғы қатарында Мұқтар Шаханов пен Мұзафар Әлімбаев бастаған дарындардың, Мекемтас пен Айталы бастаған ғалымдардың кітаптары тұратыны анық.

Ал екіншіден,  бұған дейінгі шығармаларды латын алфавитіне аудару (66-ның басты қаупі) қазіргі интернетті технология дәуірінде қиын емес. Бізде кемінде кейінгі 5-6 жыл бедерінде   Мәдениет және ақпарат министрлігі шығарған әлеуметтік маңызы бар әдебиеттердің барлығы электронды нұсқасымен қабылданып, сол нұсқамен Ұлттық кітапханаға өткізілуде. «Мәдени мұра» бағдарламасымен шығарылған миллиондаған тиражды кітаптардың барлығы электронды нұсқалармен сақтаулы тұр. Электронды нұсқадағы дүниелер бір сәтте-ақ белгіленген латын нұсқасына аударылатынын біз күніге өз басымыздан кешіп жүрміз. Мысалы, «Қазақ үні» («Жас қазақ үні») газетіінің www.qazaquni.kz  интернет нұсқасы 2009 жылдан бері басылымдар ішінде ең алғашқылардың бірі болып  латын нұсқасын қатар пайдаланып келеді. Сонда  қанша жылдан бергі газет нұсқасы , сайттың өзге де мақалалары «латын» деген нүктені басып қалсаңыз, бір секунд ішінде аударылып шыға келеді. Бұған сенбегендер осы мақаланы оқып бола салысымен, немесе оған шыдамаса, бірден дәл қазір біздің сайтқа кіріп тексеруге болады… Әрине, әзірше латынның түрік нұсқасы пайдаланылуда. Ертең өзіміздің қазақ нұсқасы қашан шығатынын біз асыға күтудеміз. Сондықтан оқылымы қазақ газеттерінің ішінде  алдыңғы қатарда тұрған сайтымызды Европа қазақтары да оқуда. Түркиядан келген 100-ден асқан кейуананың хаты бұған айқын дәлелдің бірі ғана. Технологияның бұндай жаңа жетістігін  кез-келген мықты, соңғы технологиямен жарақтандырылған баспаханадан телефон арқылы сұрап, онда да сенбесе, барып көруге де болады. Бір қызығы, ішінде басылымдар мен баспалар басшылары бар, ғалымдары бар, 66 зиялының бір де, біреуі: «Оу, мұны аудару деген қазіргі заманда  түк емес қой. Бұл біздің білместігімізді білдіреді» деп айтпағанына таңғалдым. Не олардың бәрі де білмейді, немесе «жауапкершілік менде емес қой» деген оймен әдейі іркіліп қалған…

Ал зиялылар аяқ астынан ойлай қалған өздеріне тән емес мәселе – қаржы мәселесіне, түрлі қиындықтарға келетін болсақ, 42 әріпті кириллица мен 34 әріпті латын алфавитінің шығындарына келсек, қарапайым арифметикалық амалдарды түсінбеген күннің өзінде латын алфавитінің әлдеқайда экономикалық тиімділігін кез-келген сауатты экономистен ақысыз-ақ сұрап алуға болады…  Онсыз да  кириллицамен басылуы тиіс дүниелер енді латын әліпбиінде шықса, оның шығыны кириллицаға қарағанда аздау болатыны анық.Ал болашақ ұрпақтар үшін, ұлттың рухани тәуелсіздігі  қандай қаржы шығыны болса да, (мұнайы ағып жатқан елде көлденең көл-дария шығындар болмай жатқандай), әрине, қиындықтар да болады, қандай ауыртпалық пен қателіктер болса да, құрбан етуге болады.

Енді екінші мәселеге келейік. «Қазіргі таңда елімізде, қазақ тілінде 500-дің арғы, бергі жағында ғана газет-журнал бар екенін, оның 300-і тек Шымкент қаласынан шығатынын көп адам біле бермеуі мүмкін. Латыншаға көшкеннен кейін ол басылымдардың таралымы күлкілі жағдайға дейін құлдырап, күрт төмендейді. Республикамызда 2500-ге жуық баспасөз тек орыс тілінде жарық көреді. Бұған қоса Ресей Федеративтік Республикасынан Қазақстанға жыл сайын 5 жарым мыңға жуық газет-журналдың келіп таралуы және Қазақстан қалаларындағы кітап дүкендерінің бәрінде дерлік 80, 90, 95, 100 пайызға дейін тек Ресей баспаларының өнімдері сатылуы, қазақ тілді қауымды «Осы біз Қазақстанда тұрамыз ба, жоқ әлде Ресей құрамына еніп кеттік пе?» деген ой көп жылдан бері мазалауда. Республикамызда жалғыз қазақ тілінің ғана латыншаға көшуі, туған тілімізде оқып, жаза алмайтындардың санын күрт көбейтіп, кириллицаның бағын одан сайын жандыра түсетіні күмәнсіз,»- дейді олар. Әрине, 22 жылдан бері бүгінге дейін ел еңсесін езіп жатқан бұл күрделі мәселеге біз де қосыламыз. Газет тиражын ойласақ, біраз журналистер бала-шағасын асырап, күн көріп отырған газетіміз бен журналымыз, баспамыз бар болғандықтан, осы уақытқа дейін ең алдымен біздің де айқайлап шығатын жөніміз бар ғой. Бірақ біз үшін ең алдымен ең бастысы – жеке бас жағдайы, басылымдарымыз бен баспа-кітаптарымыздың тиімділігі емес – Ұлтымыздың орыс кириллицасынан құтылуы болып табылады. Әрине, басылымдардың тиражының зор болуы  ел руханияты мен тәуелсіздігі жолында, ақпараттық қауіпсіздік мақсатында маңызды екені анық. Ал осы ашық хатта айтылғандай, «Республикамызда 2500-ге жуық баспасөз тек орыс тілінде жарық көреді. Бұған қоса Ресей Федеративтік Республикасынан Қазақстанға жыл сайын 5 жарым мыңға жуық газет-журналдың келіп таралуы және Қазақстан қалаларындағы кітап дүкендерінің бәрінде дерлік 80, 90, 95, 100 пайызға дейін тек Ресей баспаларының өнімдері сатылуы» ертең ел латынға өткенде біз үшін қатерлі болудан қалады. Латын алфавитінде оқитын ел кириллицамен шығатын Ресей басылымдарын оқудан қалатындықтан олардың тиражы да күрт төмендейтіні, өздерін ақтамайтындықтан кейбіреулері Қазақстанға  таратылуын тоқтататындығы заңдылық қой. Қазір Ресейлік басылымдарды кириллицада орыс та , қазақ та оқитын болғандықтан, латынға өткенде ол тек орыс оқырмандарымен ғана шектеледі, әрі қазақ оқырмандары үшін ықпалдылығын жояды. Ал латынға өтудің ең басты жетістіктерінің бірі- ұлттық ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету емес пе? Кеше күзде қабылданған Қазақстан Журналистерінің Этикалық кодексінің бірінші бабына осы жолдардың авторы «ұлттық ақпараттық қауіпсіздікті нығайту» мәселесін енгізгенде де осы қауіпті ескерген болатынбыз..

Жалпы, орыс кириллицасы отарынан шығу- бейнелеп айтқанда, ресейлік  рубль аймағынан шығудан да артық маңызды мәселе! Бұны түсінбейтіндердің аз еместігіне қарап, 1993 жылы «рубль аймағынан шығамыз ба?»- деп сұрамай-ақ, талқыламай-ақ, шешім қабылдағаны үшін Елбасыға рахмет айту керек шығар деп ойлаймын.. . Әйтпесе, бұлар осыдан жиырма жыл бұрын сол кезде де, 1993 жылы «ойбай рубль аймағынан (кириллица аймағынан деп қабылдаңыз-2013ж)шығуға болмайды,қараң қаламыз, күніміз қиын болады»-деп,  шулап шығар еді…

Үшінші мәселеге келейік.  «Латын әліпбиіне Түркия 1928 жылы көшкен. Егеменді ел атанғаннан кейін Әзірбайжан, Өзбекстан, Түрікменстан республикалары латын қарпіне ауысты. Осы қатарға туысқан ел болғандықтан біздің де қосылуымыздың еш сөкеттігі жоқ екені рас. Бірақ, бұл жерде жұрттың бәрі терең түрде аңғара бермейтін мынадай бір үлкен проблема бұғып жатыр. Алдымен Өзбекстандағы жағдайға үңілелік. Бұл мемлекетте тұратын басқа ұлт өкілдері де, тіпті, орыстар да өзбек тілінде сөйлейді. Өзбек тілі мемлекеттік тіл ретінде үлкен беделге ие болса, бізде қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде бейшара халде. Ғаламторда болсын, баспасөзде болсын қазақ тілінің мүдделеріне ашық түрде қарсы шығып жүрген басқа ұлт өкілдері емес, өз ішімізден шыққан шала қазақтарымыз. Кириллицада тұрғанда олардың ана тілін үйренуге құлқы соқпағанда, латын әліпбиіне көшкенде ұлттық сезімі оянады деп ойлау мүлде қате түсінік. Тіпті билік басындағылар «қазақ тілі республикамыздағы басқа тілдерді басып кетпеуі керек» деген пікірді де алға шығарды. Онда оның несі мемлекеттік тіл? Жоғарыда айттық, «бүгінгі таңда қазақтардың 60 пайызға жуығы өз ана тілінде оқи алмайды, жаза алмайды» деп. Ең бастысы, өзбек халқы біздер сияқты «ана тілін меңгерген қазақтар» немесе ана тілін менсінбейтін «космополит қазақтар» болып екіге бөлінген жоқ. Олардың бізден артықшылығы да осында. Әліпби негізінде қазақтарды ашық түрде екіге бөлу қылмысқа барабар іс. Сондықтан да, латын қарпіне көшу – орны толмас өкінішке бастары хақ»-дейді ашық хат.

Бұл жердеде күдікке бой алдыру бар да, үмітке орын жоқ. Бәлкім, бұл бүгінгі орысшыл биліктің зиянының әсері екені анық. Дегенмен, мәселеге тереңнен қарайық. Ұлтқа жанашырлық деп, латынға қарсы шығып отырғанымыз – жаңылысуға соқтыратын қадам емес пе деп бір сәт ойланайық…   Тағы бір айтарымыз, Мұқаң жиі қолданатын «қазақтардың 60 пайызға жуығы өз ана тілінде оқи алмайды, жаза алмайды»-деген мәлімет сенімсіздік тудырады. Бұл билік басындағы, солтүстіктегі қалалардағы қазақтар арасында болуы мүмкін, ал жалпы қазақтың 60 пайызы қазақша сөйлей  алмайды, жаза алмайды деу ақиқаттан алыс жатыр. Бұл мәлімет «қазақтар қазақша жаза алмайды, сөйлей алмайды»-деп соғып жүрген Жириновскийлердің құлағына жетсе, ол үшін «тамаша көзір» болуы мүмкін…

Латынға өтуді кезінде Алаш көсемдері де жақтаған. Түркияның президенті  Ататүріктен бастап, Алаштың көсемі  Әлихан Бөкейхан да қатты қолдаған. Ал 1929 жылы латынға өту кезінде Алаш арыстары Ахмет Байтұрсынов пен Халел Досмұхамедовтың қарсы болуы – бүгінгі кейбіреулердің әдейі елді шатастырып жүргеніндей, кириллицаға өтуді қолдауы емес, Ахаңның өзі жасаған төте араб жазуынынан кетуді қаламағандық болатын. Кейін, ақыр латынға өтетіні белгілі болған соң, Ахаң да, Халел Досмұхамедов те ұлт мүддесі үшін  латын әліпбиін қазақ тіліне үйлестіріп жасауға мемлекет қайраткерлері ретінде тікелей атсалысқандары белгілі. Ал бір ғасырдан кейін бүгінгі ғарыш пен интернет заманында біздің саясаткерлер мен қайраткерлер  осындай мемлекетшілдік пен ұлтшылдық һәм ілкімділік  көрсете алмай кері тартып, желге шаптырып жатыр…

Осы жерде айта кету керек, саяси партиялар ішінде латынға өтуді  ең алғаш қолдаған Алаштың ізбасары «Ақ жол» партиясы. «Ақ жол» партиясы Ақылдастар алқасының төрағасы Амангелді  Айталының (бүгінде латынға өтуге  қарсы болып отыр…)  өзі басшылық етіп, ұлт зиялыларымен бірігіп жасаған, салмақты саясаттанушылардың жоғары бағасын алған  «Ақ жолдың» 2007 жылы жарияланған 2010-2015 жылға арналған Ұлттық тұжырымдамасында мемлекеттік тіл – қазақ тілі, алфавит – латын әліпбиі болу керек деп айқын жазылған болатын…

Елді екіге бөліп, қазақ тілін тұқыртып отырған – орыс кириллицасы

Ашық хат жазушылар латынға өту  елді екіге бөледі дейді…  Мемлекеттік тілдің дамуына тосқауыл қояды дейді. Жалпы, осындай ой,  тұсаулағыш тұжырым қайдан шыққан? Дәлел қайда? 100 пайыз қазақша сөйлегенше латыншаға өтпеймін десең, өмір бойы өтпейсің. Орыс кириллицасының отарында жайылып жүре бересің. Ешқандай алға жылжымаудан гөрі латын әліпбиі арқылы ең болмаса орыс отары қамалынан босануға бір қадам -он қадам болса да, алға жылжу жақсы емес пе?  Мемлекеттік тілді үйреніп алмай, латын тіліне өтуге болмайды деген тұжырым, қазақша қарапайым тілмен айтқанда, барар жеріңе жету үшін бір етігіңнің кемшілігі үшін екінші сыңар етігіңді де лақтырып тастап, жалаңаяқ қалып, жолға шықпау деген сөз!  Бізге дәл қазір бір  етіктің кемшілігін жөндеп, ол болмаса , сыңар етікпен болса да, тіпті жалаңаяқ қалсаң да,  жолға шығуымыз керек болар! Ұлт мүддесі жолында ерлерімізге ескі болса да, етігімен су кешу, жалаңаяқ жар кешу  керек дүр. Тілдің дамуына әліпбидің рөлі өте зор екенін тіл мамандары жақсы біледі. Яғни, аяққа қарап етік тігеді, етікке қарап аяқ жасамайды… Ал елді екіге бөлмеу мен мемлекеттік тілді  үйренуге алқынып отырған 66-ның айрықша қорғауындағы кириллицаның пайдасы тиді ме? Жоқ! Қайта елді қазақ тілді, орыстілді деп, екіге бөліп, мемлекеттік тілді білуге биліктің ықылассыздығы мен жігерсіздігі арқасында кесірін тигізіп келген тек орыс кириллицасы! Бұған ешкім таласа алмайды! Ендеше болашақ- латында. Алға қарау керек. Оу, елді осы уақытқа дейін екіге бөліп келген – кириллица ғой, латын емес. Өйткені кириллицаны орыс пен қазақ екі түрлі пайдаланады, әрқайсысы өз әріптерімен. Мысалы, ә, ү,ұ, і, ө,қ, ғ,ң, һ  секілді  қазақы әріптерді қазақтан басқа орыстілділеріңнің ұрып қойғаны бар ма? Ал біз байғұс Тәуелсіз өз елімізде отырып, орыстың ц,щ,ь,ъ,э,ч,  т.б. әріптерін мұртын бұзбай қабылдауға құлдықпыз. Мысалы, қазақтар Мұқтар, Қазыбек деп жазса, орысша «Мухтар, Казыбек» деп жазылады. Елді екіге бөлу-екі түрлі жазу деген осы.Бұл жерде қазақ тілінің жазылу жүйесі, орфографиялық заңдылығы ұлттық негізде, мемлекеттік дәрежеде бекітіліп, сақталмаған. Бұл кемшілікті енді латын алфавитін қабылдауда қайталамауға тиіспіз. Сонда қай тілде болса да, Mŭqtar, Qazibek  деп, бір тілде, тек қазақ тілінің жазылу заңдылығымен жазылуы керек. Бұл жерде u әрпінің үстіне қысқалық белгісі қойылғанда ол қазақша «ұ» әрпін білдіреді (әзірше латынның түрік нұсқасы бойынша). Ал латын тек қазаққа ғана емес, бүкіл әлемде бір-ақ әріптермен (қосымша санаулы ғана ұлттық дыбыстарды айқындайтын әріптер қосылуымен) қолданылады. Мысалы, кез-келген шенеунік, министрің де, әкімің де, тіпті академигіңіз  де аты-жөнін орысша нұсқада айтса, немесе, «Алжас Амарович» десе де, әлемге әйгілі ақынымыз да елп ете қалады да, орыстың қарапайым сантехнигі Егор Якубовичке « Жагор Жақыпұлы» десең,  «не оттап тұрсың?»-деп, сайманын сайлап,  гүр ете қалатыны анық. Сонда бұл жерде біздің жоғары шенеуніктер мен атақты академиктеріміз, ғаламшарлық қаламгерлеріміз бен қарапайым орыс сантехнигінің қайсысының ұлттық намысы зор болып тұр?..

Сол секілді  тәуелсіз қазақ елінің азаматтары да өз есімдерінен «ов», «ова», «ович», « овна» -деген құлдық жалғауларды алып тастайтын уақыт жетті. Бұған біз алдағы уақытта арнайы тоқталамыз.

(Айта кету керек, мен 1999 жылы аты—жөнімді таза қазақша «Қазыбек Иса» деп, төлқұжат алуыма байланысты қазір қай тілде болса да, «Қазыбек  Иса Жарылқасынұлы» деп жазғызамын. Банкке де, басқа жерге де бар жазбаларды да, аты-жөнімді де таза қазақ тілінде жазамын. Басында қарсы болған «ТұранӘлем» банкі бөлім бастығы орыс әйелі менің банк бастығына арыз жазуыма байланысты ақыры жазбаша кешірім сұрауына тура келді. Бұл талапты біз өз газетімізде де қолдануға тырысып келеміз. Төлқұжатта аты-жөні таза қазақша болса да, орысша мақалаларына «Омирзак Акжигит» деп қол қоятын, кириллица мен латыннан гөрі ежелгі түркі жазуы-руникаға  бірден өтіп кетуді аңсап жүрген ( мүмкіндігін көріп отырсақ, бұны бәріміз де қолдар едік. Қ.И.) белгілі журналисіміздің аты-жөнін де «Өмірзақ Ақжігіт» деп жаздыруға ықпал еттік.)

Латынға өту – ең алдымен ердің атынан бұрын елдің атын таза қазақша жазуға қол жеткізер еді… Біз бұрын да, талай айтып, жазып келе жатқанымыздай,  ең алдымен мемлекетіміздің  атын дұрыстап алуымыз керек. Тағы да қайталаймыз, Қазақстан Республикасы емес, Қазақ  Республикасы болуы тиіс. Кешегі кеңес империясы кезінің өзінде Қазақ (Советтік Социалистік) Республикасы атанғанда, Тәуелсіз кезімізде қайдағы бір «станға» жабысып қалдық… Бұдан түбі шығатынымызды өткен жолдауда елбасымыз да айқын мәлімдеп, болашақта «Қазақ мемлекеті» боламыз деді. Сонымен бірге менің айтарым, осы шет тіліне, мысалы халықаралық ортақ тіл ағылшын тіліне біздің елдің аты неге қазақ тілінен емес, өзімізді кеше отарлап келген Ресей тілінен аударылады? Неге «Kazakhstan» деп орыстың «Казахстан» сөзінен аударылады? Неге «Қазақстан» деген өзіміздің қазақ тілінен  «Qazaqstan» деп тәржімаланбайды? Міне, құлдық психологияның басы қайда жатыр? Бас атауымызда, БҰҰ-да жатыр…  Сонда оны аударып, жазып беретіндер қазақ емес, Тәуелсіз Қазақстан Азаматы емес, Ресей азаматтары болғаны ма? Баяғыда Балтық елдері әр әріптерінің ұлттық,төл тұрғыға негізделуі үшін күресті. Мысалы, Эстонияның астанасы Таллин қаласының атына тағы бір «н» қосылып, Таллинн болып өзгертілді. Не деген ұлттық мінез, не деген сауатылық пен жауаптылық десеңізші…

Ендігі бір мәселе- туысқан түрік, әзірбайжан, өзбек елдерінің латынға өткен соң «қатты қиындықта, өкініште өмір сүріп жатқаны» туралы жалғандық. Кеше ғана Әзірбайжан Республикасы Ұлттық академиясы Тілтану институты директоры орынбасары, филология ғылымының докторы Масуд Махмудов қазақстандықтарға латын әліпбиіне өту үшін көмек көрсететін жариялады.. Онда ол әзірбайжан елінің оңды тәжірибесін алға тартады. Ал Әзірбайжанның Қазақстандағы елшісі Закир Гашимов: «Әзірбайжан ТМД елдері ішіндегі ең бірінші латын әліпбиін қабылдаған ел. Белгілі бір кезеңде қиындықтар болатыны табиғи заңдылық. Ал қазір елдің бүкіл азаматтары латын тілінде еркін сөйлеп,жаза алады. Қазақстанның латын алфавитіне өтуі түркі халықтарын жақындастыра түседі»-деп мәлімдеді.

Яғни, латынға өткен әзірбайжан елінде, Бакуде емес… айдаладағы Алматыда отырған біздің 66 зиялы зарлап отырып айтатындай «өкініш пен зар» сезілмейді.

2010 жылы Ирандағы Ислам революциясының 31 жылдығына және Иран көсемі Аятолла Хомейниді ұлықтауға байланысты Қазақстаннан жалғыз мен барып едім.  Сонда Әзірбайжаннан келген «Хаджы» журналының бас редакторы Әли Рзазадемен бірге болдық. Ол маған сапар барысында парсы тілінен аудармашының рөлін атқарды. Бұл сапарым туралы мен кейін «Иілмейтін Иран» атты мақаламда «Жас қазақ үні» газетінде, www.qazaquni.kz сайтында  жазған болатынмын. Сонда орыс тілі пәнінің мұғалімдерінің баласы, журналист Әли Рзазаде Әзірбайжан елінің латынға өтуімен рухани Тәуелсіздік қадамын жасағанын мақтана айтып, әлі орыс кириллицасы отарында жүрген Қазақстан азаматы, өзінен едәуір үлкен маған мүсіркей қараған еді… Мүмкін, латын тіліне өткен соң, кездессек, мен де енді онымен терезем тең сөйлесетін шығармын. Бірақ, оның есесіне еліміздің жемқорлығы мен парақорлығы жөніндегі «жарысқа»  келгенде мен одан үстемдеу болған сияқтымын… Сол кезде ол әке-шешесінің Бакудегі орта мектептің орыс тілі пәнінің мұғалімдері болса да, барлық күн көрісі мектептегі орыс тілінің дамуына тәуелді болса да,  Әзірбайжан руханиятының орыс кириллицасынан тәуелсіздігі үшін  латын әліпбиіне өтуді қолдап шыққанын мақтана мәлімдеді.  Ал менің кеше ғана 81 жасында дүниеден өткен, әдебиет пен тарихтан, қазақ шежіресінен айтысқанда ауылдың шала мамандары мен қарабайыр әкімқаралары түгіл Алматыда жүрген біздің өзімізді тығырыққа тірейтін Жарылқасын  әкем орыс тіліне ешқандай қатысы болмаса да, 7 кластық біліммен  латын әліпбиін беске біліп тұрса да, латын әліпбиіне қарсылығын айтып, дастархан басында екеуміз айтысып отыратынбыз. Бұл әке мен баланың, яғни ескі мен жаңаның айтысы болатын… Енді міне, әкемдей сыйлайтын Мұқтар ағам Шахановпен айтысудамыз… (Мұны мен әртүрлі  әзәзілдер мен жантықтардың «кеше ғана бірге жүрген ардақты ағасына қарсы шықты» деп, қуана санын шапаттап жатқандарына қарата айтып отырмын). Өйткені біз түрік, түркімен, әзірбайжан, өзбек емес, тіпті Ресей отарында отырып, латын тіліне өтеміз деп батыл мәлімдеген татар да емес, өзгеге еліктеуден, өзгенің ығына жығылудан ешкімге жол бермейтін  қазақпыз ғой…

Өз туған жеріміз Оңтүстік Қазақстанға, Шымкентке екі барсақ, іргесіндегі Ташкентке бір барамыз. Онда латын әрпінен зәрезап болып, екі көзін жасқа малып, орыс кириллицасын аңсап, Мәскеуге қарап  ұлып отырған өзбекті де, өзбекстандықты да көрген жоқпыз. Бәрі латын қарпінде жазып, өзбек тілінде «гәпіріп» жүріп жатыр. Әрине, оларда да, орыс кириллицасын аңсаған кертартпа күштер біраз мәселе көтеріп баққан. Бірақ, естуімізше, бізге қарағанда ұлтшылдығы да, мемлекетшілдігі де көш ілгері өзбектер (сондықтан да екі ғасырда да жер дауында біз жеңіліп келеміз) Мәскеуге қарап маңырағандардың  «мәселелерінің» мәсісін тігіп жіберген…

Ал енді кешегі Ататүріктей көсемі, бүгінгі Ердоғандай ері бар Түркияға келейік. Кейбір мәліметтерді есепке алсақ, Ататүріктің арманы Кеңес одағы құрсауында қалған түркі елдерімен бір әліпбиде болып, туысқандық бірлікте болуды мақсат еткені айқын. Оны жақсы білген Кеңес одағының көсемі Сталин Түркияға әзірбайжандық  Мырза Фатали Ахундов дегенді жіберіп, араб тіліндегі кеңес түркі елдерімен байланысын үзу үшін Түркияны латын тіліне өтуге үгіттейді. Ол кезде төте араб жазуында болған кеңестік түркі елдерімен байланыста болу үшін олар латын әліпбиіне өте қоймайды.  Тек 1926 жылы Бакуде  түркітілдес елдер білімпаздарының    құрылтайында  латынға өту  байламы  жасалған соң, Түркия 1928 жылы латын алфавитіне өтеді.

Ал бұл кезде Ресейдің өзінде де латын әліпбиіне өту насихаты қызу жүргізіліп жатқан болатын. Сондықтан Сталин сәл кешігіп барып, 1940 жылы ғана тағы да кеңестік түркі елдерін бір түнде орыс кириллицасына өткізді…

Латын әліпбиіне өтуді қолдаған Ресейдің  1919 жылдан басталған бұл қадамы Ресей оқу-ағарту халық комиссары А.Луначарскийдің айтуынша  Кеңес Одағының және дүниежүзілік пролетариат көсемі В.И. Лениннің өзінің бастамасы болған. «Я не сомневаюсь, что придет время для латинизации русского шрифта, но сейчас наспех действовать будет неосмотрительно. Против академической орфографии, предлагаемой комиссией авторитетных ученых, никто не посмеет сказать ни слова, как никто не посмеет возражать против введения календаря. Поэтому вводите ее (новую орфографию) поскорее. А в будущем можно заняться, собрав для этого авторитетные силы, и разработкой вопросов латинизации. В более спокойное время, когда мы окрепнем, все это представит собой»-деген  коммунистердің мәңгілік  көсемі В.И.Ленин Ресейдің бүкіл аймағы болашақта латын әліпбиіне өтуге тиіс екендігін айтады.

Ал кері тартқан кейбіреулер латын әліпбиінің грек әліпбиінің бір тармағы екенін айтып, мұқатқандай болады. Иә, бұл рас. Латын түркінің де, қазақтың да әліпбиі емес. Бірақ, біріншіден грек әліпбиінің латын нұсқасы екінші нұсқа – славиандық империяшыл орыс кириллицасынан  таралу аумағы мен жаңа интернеттік технология құралы ретінде айырмашылығы жер мен көктей жоғары. Ал кириллицаның империялық-шовинистік пиғылы  жайлы 1935 жылы Ресейдің латын әліпбиіне өту туралы шешім шығарып, латынның орыс нұсқасын жасаған мемлекеттік комиссия төрағасы, профессор Н.Ф. Яковлев былай дейді:

«1. Всякая графика не только техника письма, но и его идеология — алфавит отражает в себе идеологию создавшего его общества и класса (греческий и латинский алфавит эпохи восточной и западной империи, кирилица, петровский гражданский шрифт).

2. Русский гражданский алфавит в его истории является алфавитом самодержавного гнета, миссионерской пропаганды, великорусского национал-шовинизма, что в особенности проявляется в руссификаторской роли этого алфавита по отношению к нац. меньшинствам бывшей Российской Империи (записка генерала Кауфмана и др. документы). В то же время этот алфавит является орудием пропаганды русского империализма за рубежом (славянофильство, борьба за проливы). . Латинский алфавит в настоящее время фактически уже перерос в международную графическую основу, в особенности после того, как на советском и отчасти на зарубежном Востоке он делается одним из лозунгов культурной революции.  Унификация национальных латинских алфавитов на советском Востоке (НТА, НДА, НГА), несмотря на некоторые ее недостатки, является реальным шагом вперед на пути к созданию единого международного алфавита.

 6.Современный русский алфавит, как и другие национальные графики (еврейская, грузинская, армянская и пр.), затрудняют языковое и культурное общение национальностей внутри Союза, в частности, мешают пользоваться нарастающей во всех языках международной терминологией. Наоборот, введение международного алфавита на латинской основе, единого для всех национальностей Союза и предназначенного сменить национальные разновидности латинского алфавита во всем мире, явится одной из решающих предпосылок, которая в невиданной до сих пор степени облегчит языковое и культурное взаимообщение национальностей (система двуязычного обучения в нацобластях и во второй ступени, изучение языков). В этом смысле международный алфавит на латинской основе есть шаг на пути к международному языку. Наоборот, русский алфавит, как и другие национальные алфавиты, в настоящее время уже противоречит темпу развития и использования международного запаса слов.

9.Латинская графика в большей степени, чем русский гражданский шрифт, отвечает уровню современной полиграфической техники и физиологии чтения и письма. Это об’ясняется тем, что современная латинская графика, как и физиология глаза и руки современного человека, соответствуют современному уровню развития техники, тогда как графические формы современного русского алфавита (как и других национальных алфавитов Востока) отвечают более низкому уровню развития производительных сил, а следовательно и техники письма и чтения. Поэтому формы латинских букв по сравнению с русскими экономнее в смысле пространства, более четки и удобны для чтения и письма и более красивы и удобны для художественной стилизации. Переход на латинский алфавит с сохранением технических и графических достоинств последнего даст значительную экономию бумаги, металла и рабочей энергии (10-15%), что выразится в десятках миллионов ежегодно и облегчит процессы чтения и письма. Кроме того полиграфическая индустрия получит огромную экономию и рационализацию производства от введения единого стандартного международного алфавита (затраты на оборудование, стандартизация и рационализация производства).

10.Технические и экономические трудности введения латинского алфавита не следует переоценивать, в особенности в отношении полиграфии. Как это показывают прилагаемые тезисы, введение латинского алфавита не потребует коренного переоборудования, если латинизация будет расчитана на несколько лет. С другой стороны полиграфия технически и экономически настолько выиграет от введения единого латинского алфавита, что расходы на латинизацию несомненно будут покрыты в ближайшее же время достигнутой экономией.

Что касается переобучения грамотных, то, во-первых, следует помнить, что количество неграмотного русского населения до сих пор почти равно количеству грамотных. Количество грамотного взрослого населения, повидимому, составляет около 55%. Грамотное население сосредоточено в наиболее культурных городских и промышленных центрах и частью уже знакомо с латинским алфавитом, что значительно облегчает переобучение. Все трудности последнего компенсируются тем, что международный латинский алфавит, графически более совершенный и связанный с переходом к рациональной орфографии, несомненно в ближайшем же году обеспечит полную ликвидацию неграмотности (понижение срока обучения на неделю — месяц).

Латынға өтуге бекініп,  орыс әліпбиін жасап қойған (үш нұсқасының бірі түрік нұсқасына негізделген) осы мемлекеттік комиссия шешімін Сталин ғана қарсы болып, тоқтатып тастайды. Бұл жерде В.И. Лениннің орыс болуды армандаған өзге  ұлт өкілінің өз ұлтына зияны орыстан да бетер қатты тиетіні жайлы сөзі еске түседі….Осы Ресейдің тіл мен әліпби жөніндегі басты идеологы, әйгілі профессор Н.Ф.Яковлев басқарған  небір марғасқа ғалымдардан құралған мемлекеттік комиссияның қорытындыларына қарап-ақ, біздің 66 зиялымыз табынып жүрген орыс кириллицасының орасан кемшіліктері мен империяшыл-шовинистік пиғылдарын  біле  беруге болады.

Ассамблея ел мен елбасы шешімі – латынға өтуді  неге насихаттамайды?

Тағы бір латынға өтуге қарсылардың сылтауы – «Елбасы неге аяқ астынан латынға өтуді жақтай қалды» деген сұрақ. Бұл сұрақтың енді ешқандай негізі жоқ. Себебі, туғанымызға жақпасақ та, турасын айтуымыз керек, латын әліпбиіне өту оншақты жылдан бері қозғалып келеді. Біз білетін нақты ресми мәлімдеме – Елбасының 2006 жылғы 24 қазандағы Қазақстан халқы Асамблеясының мәжілісіндегі «Латын алвафитіне өту туралы ғалымдардың ұсынысын күтетіндігін» мәлімдеуі болатын. Одан кейін де бұл мәселе талай айтылып жүрді.

Қазақстан халқы Ассамблеясы демекші, осы бір кіші «БҰҰ»-ның мемлекетті құрап отырған негізгі ұлт – қазақтардың мүддесі үшін бір де бір рет мәселе көтергенін көрмеппіз. Неге енді Елбасының осы стратегиялық бағдарламасының басты талаптарының бірі-латын әліпбиіне өтуді насихаттамасқа. Неге олар: «22 жыл бойы біздің көңілімізге қараған қазақ елі мен елбасына рахмет, бізді енді мемлекеттік тілді білуге мәжбүрлейтін заң шығару керек» деп бастама көтеріп, мәлімдеме жасамайды?!. Мұқтар Шаханов ағамыз бастап, 138-дің хатын жариялап, мемлекеттік тіл мәселесін көтеріп жүрген кезде Алматыда 2011 жылы  Ұлттық баспасөз клубында бір орыс қаламгерінің ( аты-жөнін www.qazaquni.kz сайтынан тауып алуға болады) «Қазақ билігі әдейі бізді «қазақ тілін білмесін, Ресейге кетсін» деп, мемлекеттік тілді білуге мәжбүрлейтін заң шығармай отыр, біз, өзге ұлт өкілдері, бұған қарсымыз» деп мәлімдеген болатын… Біздің билікке бұдан артық енді не керек дейсіз ғой күйініп. Мемлекеттік тілдің дамымай, Атазаңдағы заңды төріне шыға алмай отырған себебі өзге ұлт өкілдеріне байланысты емес, өзіміздің «миын ауыстырмаса, қазақша қақпайтын» ( Сыртқы істер министрі Е.Ыдырысовтың парламенттегі мәлімдемесі) аты ғана қазақ шенеуніктер армиясының тегеурінді қарсылығында..

.Ассамблея туралы біздің білетініміз – қазақ туралы бір ауыз сөзі жоқ, ел бірлігін бұзатын «Ел бірлігі» дүбара доктринасы ғана. Осы дүбара доктрина кезінде осы жолдардың авторы Мұқтар Шахановпен бірге өзі бастап, редакцияның 4 журналисі аштық жариялауға бекінді. Ешқандай редакциядан да мұнша адам шыққан жоқ. Ал Конституциядан орыс тілі туралы бапты алып тастау жайлы Мұқтар Шаханов бастаған 138-дің хаты 10 мыңға жуық қол жинап,  оған Ресей саясаткерлері мен БАҚ-тары, Елбасыға шейін араласуы , «Сарыарқа» кинотеатрының артына митингілер тарихында 5 мың адам жиналуы ол шараның ең жоғары деңгейде өткенін көрсетсе керек. Орыс басылымдары мен интернет сайттары мені  сол үшін «Серый кардинал» атандырып, жаппай жамандағанын, оған өзіміздің орысшыл оппозиция мен орыстілді қоғам қосылғанын  ел жақсы біледі. Ұлт мүддесі жолында осындай істер атқарып келе жатқан ұлтшылдардың енді бүгін латын әліпбиін қолдап, Ресейдің кириллица отарынан шығуын жаппай жақтап шығатын кезінде екіге бөлінуі -жаныңа бататын жағдай…

Ассамблея мүшелерінің мемлекетшілдігін айтқанда аузымызға тек қазақтарға қазақ тілін насихаттаушы болып жүрген қос тұлға – әзірбайжан әпкеміз Асылы Осман мен Мәжіліс депутаты, өзағам Розақұл Халмурадов қана оралады. Ал 1987 жылы М.Әуезовтың 90 жылдығында Әбіш Кекілбаевтан бастап барлық қаламгерлер, тіпті ұлы  Мұқтардың атын алған қос Мұқтар да (Шаханов пен Мағауин) орысша сөйлеп жатқанда, «қазақ тілінде «Абай жолын» жазып әлемге танылған Мұқтар Әуезовтың 90 жылдығында бір ауыз қазақша сөйлейтін қазақ қаламгері қалмапты» деп, қазақша келістіріп тұрып, баяндама жасаған неміс көкем  Герольд Бельгердің Ассамблея мүшелігінде бары-жоғын білмеймін… Бір білетінім, кейінгі кезде бірде былай, бірде олай сөйлеп кетіп, 138-дің хатына қарсы шыққаны ғана…

Қазақ елін  қорасынан шығарғысы келмей, латынға қарсы   болып отырған  Ресейді қолдайтындар кімдер?

Мысалы, мен өз басым, тоқетерін айтқанда, орыс кириллицасы қорасынан, отарлықтан шығу үшін кез-келген алфавитке өтуді қолдар едім. Ал латын алфавиті кез-келген алфавит емес, маңдайалды, осы заманның, интернет дәуірінің прогрессивті, №1 алфавиті. Интернетті қарап отырсаңыз, сауалнамалар мен пікірлердің 80 пайызы латынды қолдайды. Ал қарсы шығып жатқан азын-аулақтың көбісі жасы үлкен жасамыстар. Кері тартқан ғалымдар. Қазақтың толыққанды тілі де, тарихы да жоқ деп, ұлы Абайды тұқыртып жүрген, ұлттық мүддеге қарсы шығуымен  атышулы Қанағат Жүкешов дейтіндер. Белгілі саясаткердің жиі айтатын «Көзі ашықтың –көкірегі ояу емес, көкірегі ояудың көзі ашық емес» деген осы шығар… Осы біздің шалдар бір сәт өздерінің қамынан да басқаны, болашақты, ұрпағының жайын ойласа болады ғой. Әрқайсысы өзінің жасап алған өзімпаздық өрісі тар «теорияларының» тұтқыны болмай, алға да бір қарау керек қой. Осы орыстың кириллица қорасынан шығуға қорқатындар неге негізсіз қалтырай беретініне түсінбеймін. Мұқаңның өзі айтып жүргендей, ТЖ деп, орыстың кириллицасының қорасынан шығудан қорқатындарды айтады. Ресейдің анау-мынау бұлталақтап, былқылдағандарды езіп-жаншып кететін империалық керзі етігін жалау болып шығады бұл!..

Қазақтың ұлт ретінде жойылып кету қаупі латынға көшуде емес, көшпеуде, яғни кириллица отарында қала беруде күшейе береді. Қазақстан Ресей ықпалынан – кириллица аймағынан шығуға ұмтылып жатқаны үшін Ресей қарсы болуда. Сонда біз кімді қолдауымыз керек? Қазақстанды ма, Ресейді ме? Кез-келген намысы бар, сауаты бар қазақ әрине, өз елі Қазақстанды қолдайды. Мысалы, тағы да қайталаймыз, кириллица аймағынан шығу- рубль аймағынан шығумен бірдей саясат екенін кез-келген сауатты адам  білуі керек қой.

Биліктің латынға өтеміз дегенін барлық ұлтшылдар қуана қолдауда. Тіпті нағыз билікке – Назарбаевқа радикалдардың өзі бұл қадамды құптап отыр. Сонда  66 азаматтың неге шатасқанын ел түсінбеуде. Мемлекеттік тіл үшін күресіп жүрген ұлтшылдар  ең алдымен орыс кириллицасынан құтылуды қолдауы керек емес пе?

Жай адам адасса – өзі ғана адасады. Ал  елдің алдында беделі жоғары тұлғалары адасса, елді де адастырады. Әсіресе, латынның саяси жетістігі мен пайдасын түсіне бермейтін, өз пікірі жоқ қарапайым халық еріп кетеді.

Ал енді латын әліпбиіне қай кезде өту керек деген маңызды сұрақ кес-кестейді. «Қазақстан – 2050» стратегиясында 2025 жыл деп көрсетілгенімен, елдің ықыласын көрген Елбасы одан бұрын да өтіп қалу мүмкіндігін жоққа шығармады. Әшейінде ұлтшыл болып, латын тіліне өтуді армандап жүргендердің біразы енді бұл қарқынды  «науқаншылдық» дей қалыпты. Енді бірі тіпті 2025 жылдан да әрі, өздері көрмейтін кезеңді меңзейді… «Кейінгі ұрпақ не болса, о болсын, қиындықты өзім көрмесем болды» дейтін шығар… Оу , өмір бойы науқаншылдықтың ұлтқа зиянын тартып келе жатыр екенбіз,  ендеше енді бұл науқаншылдық латын әліпбиіне өтуде – ұлт мүддесі жолында өз жемісін беруі де керек емес пе?..

Иә, «Өлімнен басқаның барлығының ертесі жақсы» деген жағымды сөз бар. Демек, қоғам дайын болса, ертерек өте берудің зияны жоқ. Өйткені, суға неғұрлым ерте түссең, соғұрлым жүзуді ерте үйренесің. Меніңше, 2015 жылы бастап, 2025 жылға дейін орыс  кирилицасы қатар жүріп, латын әліпбиінде мектеп бітіретін кезең – 2025 жылдан бастап, латын әліпбиі Қазақ мемлекеті үшін  жекедара мемлекеттік әліпби болуы тиіс. Қысқасы, Мемлекеттік тіл – қазақ тілі, мемлекеттік әліпби- латын әліпбиі болуы керек. Ал орыс әліпбиі қосымша рөл ғана атқаруы тиіс. Онда да 2025 жылға дейін. Одан кейін биліктің «бір мемлекет, бір тіл (қазақ тілі), бір ұлт (тек қазақстандық емес –  қазақ. Қ.И.) деп айтып жүргеніндей,тек латын әліпбиі – бір әліпби – мемлекеттік әліпби болуға тиіс.

Бұл жерде араб тіліндегі барлық мемлекттердің, Қытай мен Жапония секілді әлем  алпауыттарының қосымша әліпбиі – латын әліпбиі болған сияқты орыс кириллицасын да қосымша әліпби ретінде қалдыруды да ойластыруға болар. Бірақ бұл бүгінгі Конституциямен бекітілсе де, мемлекеттік тілді лақтырып тастаған ресми тіл – орыс тілінің басқыншылығын қайталамауы тиіс.

Баспасөз бен интернетті қарап отырсақ, латынға өтуді  жастардың 80 пайызы қолдап отыр.  «Жас алаш» газеті  сайты мен  «Қазақ үні» газетінің сайтындағы, Dat жобасы басылымындағы,  Abai.kz бастаған түрлі интернет порталдардың сауалнамалары мен пікірлеріне қарасаң да, елдің басым бөлігі латынға өтуді қолдауда. Бүгінгі технология – латын алфавитінде. Яғни, заманның да талабы. Мұқаң СОКП ОК Саяси бюросында қаралған, ондағы кілең шалдар: «бізді сынап отыр»-деп ашуланған  әйгілі  шығармасы «12-3=?» поэмасында жастарға қарсы болған қоғамның болашағы жоқ екенін көрсетеді. Ал  бір өлеңінде алжыған кемпірдің бүркітке жақсылық жасаймын деп, тұяғын кескенін келтіреді. Дәл қазір осы маңызы терең, маржан жырлардың құндылығы мен көрегендігі көрінуде. 66 зиялымыз  ұлтқа жақсылық жасаймын деп, ұлт тұяғын кесіп отыр дейді ел…

Латынға қарсы шығушыларға бір ғана формула айтайын. Билік айтты екен деп жасанды қарсы шығуға болмайды. Ал жүдә, қарсы шыққың келіп бара жатса, Ресей біздің латынға өтуімізге, яғни қораларынан шығамыз дегенге жанталаса қарсыласуда. Ендеше, сен де Ресейге қарсы шық! Латынға өтуді қолда. Ұлт мүддесі үшін күресіп келе жатқан тұлғалардың Қазақ мүддесін ойлаудың орнына орыс кириллицасының құрсауынан шықпайық дегені парадокс емес пе? Ресейге жаман болған нәрсе – Қазаққа жақсы болатынына кез-келген сауатты адам білмей ме?  Отарлауда өткен  70-жылда осыны түсінбейтіндерге таңым бар…

Қорыта айтқанда, орыстың рухани отаршылдығынан құтылудың, рухани тәуелсіздіктің басты жолдарының бірі – әліппе ауыстыру. Латынға өту- Тәуелсіздікті ойлайтындар үшін баламасыз байлам болуы керек!

Қазыбек ИСА,

www.qazaquni.kz

201 ПІКІРЛЕР

  1. Переходить на латиницу, я считаю, что это нужный процесс. Знание латиницы- это сближение Казахстана с мировым сообществом. Это окно в будущее нашей страны, благо наших детей в получении передовых знаний и новых свершений!

  2. Латын аліпбиі ықшамдалған күйінде қабылдауға жеңіл. Төл дыбысымыздың ерекшелігі ескерілген. Əрі саны жағынан шағын.

  3. Изучить и переходить на латиницу, я считаю, что это нужный процесс. Знание латиницы- это сближение Казахстана с мировым сообществом. Это окно в будущее нашей страны, благо наших детей в получении передовых знаний и новых свершений!

  4. Латын əліпбиіне көшуді алдымызға талап етіп қойған соң, оны жүзеге асыруға міндеттіміз. Бұрын алаш қайраткерлері де жазу-сызуда қолданғандықтан, оны қайта жаңғыртуды орынды деп ойлаймын. Сондықтан да латынға көшу – болашақ жастар үшін маңызды іс.

  5. Қазақ тілін неге ауыстырамыз?
    Қазақ болып, латын тілін оқимызба?
    Ата-бабаларымыз бізге əліппиді сыйлады! Неге біз соны қадірлемейміз? Ата-бабаларымыз соны қиналып жазды! Ал біз соны лақтырып тастаймызба?

  6. Әрине дұрыс, арғы жағында бір нәрсесі болса алып кетеді. Бірақ көптеген халықтың ойлайтыны болашақта ұлттық тіліміз қалып қоядыма дейді. Не гізінен кейбір қазақша сөздер өз мағынасын жоғалтады. Қазақша жазғанда қате болатын сөздер ол тілде дұрыс болады екен, бұдан жас ұрпақ нағыз қазақша сөздерді қате жаттап, оны қате айтатын болады деп ойлаймын. Егер біз латынды үйренетін болсақ онда шет ел азаматтары бізбен сол тіл арқылы сөйлеседі, сосын олардың қазақ тілін үйренеді деген бізді сендір мейді.

  7. Қазақ тілін кириллицада жетістіріп оқымаған адамдар латынға ауысқанда 100% қазақ тілін үйренеді деп ойлайсыздар ма? 77 жыл бойы кириллицада оқып,енді латынға ауысқыштарын. Латынға көшпей дами алмаймыз деймісіңдер? Əліпбидің дамуға еш қатысы жоқ, сыры да жоқ. Дамитын халық алдымен тілінен бастау алсыншы. Қазақша сөйлейтіндер оңтүстік пен шығыс жақ қана. Солтүстік жақтың көбісі тіпті қазақша білмейді. Қазақтар қазақша сөйлеуге ұялып, қазақ тілін менсінбейтін заманда өмір сүрудеміз. Ащы шындық. Латынға ауысатын қаражаттарынды игі істерге жұмсаған жөн. Одан жақсы болмасақ, жаман болмаспыз. 66 ұлт зиялылары жайдан-жай қауіптің қызыл шамын жағып отырған жоқ. Ата-баба мұра қып қалдырған төл əріпімізді қорғайтын патриоттарымыз қайда?

  8. Жарыместер сендердын к-тбурыштанган кеселдерын Казак адебиетыне тиды енды казак адебиетын агылшын тылынде окимыз.Жасасын Казак-кырылица алфавиты !

  9. Шетелдегі қазақтар бізден жақсы біледі қазақшаны… Текке əліппе өзгергеннен қазақты таққа отырғызайын деп жатқан ешкім жоқ. Текке қаншама миллиондаған ақша шығындалады. Сол кеткен ақшаға, қаншама завод салуға болады… Еліміздің экономикасын өзгертуге болады. Қытай мен Корея ең мықты мемлекет қатарында, күшті болатын болса солар бірінші өтіп алар еді .

  10. Шетелдегі қазақтар бізден жақсы біледі қазақшаны… Текке əліппе өзгергеннен қазақты таққа отырғызайын деп жатқан ешкім жоқ. Текке қаншама миллиондаған ақша шығындалады. Сол кеткен ақшаға, қаншама завод салуға болады… Еліміздің экономикасын өзгертуге болады. Қытай мен Корея ең мықты мемлекет қатарында, күшті болатын болса солар бірінші өтіп алар еді .

  11. ия сіздікі де жөн шығар бірақ менің пікірм бойынша латын әліпбиі қазақ тілін орыс тілінің көлеңкесінен құтқаратын төте жол.Сонымен қатар тәуелсіздік алғаннан бері қаншама жыл өтті.Осы уақыт аралығында қазақ тілін көркейтпей қайда қарап жүрдіңіз? Елімізде болып жатқан қаншама сұмдықты біле тұра үнсіз қалып қоймаймын.Артық айтсам кешірім өтінемін.Мен латын әліпбиін қолдаймын.

  12. Латын алфавитіне көшу керек.Тек сонда ғана орысшадан құтыламыз. Əйтпесе бара-бара қазақ тілі жоғалып кетеді. Яғни қазақ халқының келешегі оның тілінде. Қазақ Тілі Кирилл əліпбиінен құтылғанда ғана тəуелсізденеді.

  13. ЛАТЫН әліпбиіне көшуге ҚАРСЫЛЫҚ – ҰЛТ МҮДДЕСІНЕ ҚАРСЫЛЫҚ!

    Бұны ұлт-патриоттарының түсінбеуі – қатерлі қателік!

    Орыс кириллицасының отарынан шығуға қорқатындар кімдер?

    Елді екіге бөліп, қазақ тілін тұқыртып отырған – орыс кириллицасы

    Ассамблея ел мен елбасы шешімі – латынға өтуді неге насихаттамайды?

    Қазақ елін қорасынан шығарғысы келмей, латынға қарсы болып отырған Ресейді қолдайтындар кімдер?

  14. Осындай зиялы сымақтар өлтіретін болды. Латын əріптің не керегі бар. Өзіңнің əріпің жоқпеді,тілің жоқпеді. Мүсəпірмедің? Басқаны сатсаң сат, бірақ иманыңды, дініңді, тіліңді сатпа деген қазағым. Латын əріпке көшіп қай жерің дамып қалады. Оданша өзіңнің қазақ тіліңді,қазақ əріпіңді арықарай дамытуға жібермейсіңба ақшаңды. Өзіңнің қазақ əріпіңді таныт шет елге танытқыш болсаң. Кішкентай балдардың миын ашытып жібердіңдер ғой. Байғұстар қай тілде оқитындарын білмей дал болып жүр. Бұрын тіліміз үшеу еді, енді төртеу болды. Бұндай қорлық тек біздің қазағымызда ғана бар…… Келіспеймін……..

  15. Арап касапханасын ансап журсынбе?
    Орыс-Казак екеуы болынсе, касапхана Бызде де жасалады. Англо-сакстар алфавитымыздын латын екеныне карамайды. Оларга быздын жогымыз жаксы. жаксы казак, олген казак, дейды де жер байлыгынды сора береды.

  16. Халықтың атын жамылған қаңғыбас сенің қазақша білмеуіне орыс тілінің ешқандай қатысы жоқ.Екі қазақ бір бірімен орысша сөйлессе оған басқа біреудің қатысы не.Ертең латынға көшкеннен кейін де сондай жағдай болады.Сен ештеңе көрмейсің бе?Латынға көшейік деп уралап жүргендердің көбісінің күнделікті қолданып жүрген тілі орыс тілі екенін сен білмейсің бе? Көрмес түйені де көрмес

  17. Латын əліпьиіне өту өте дұрыс мəселе. Өзбекстан, Əзербайжан латын əріпіне бірден өтіп кетті. Біздің дөкейлер 2006 жылдан бері əлі жүр салпаңдап. Сосын латын əріпн құрастырып жатқан данышпандарға айтарым Ө əріпін Ое емес О əрпинің үстіне сызықша қойып енгізіңіздер əліппеге. Əйтпесе, ое деп жазудан бала шатасады, соны дұрыстамаса ө əріпі дұрыс айтылмай қалады. Онсыз да қазақ сыныбын орысша бітірген шала қазақтар аз емес.

  18. Латын әліпбиіне көшу тиімді деп ойлаймын. Жоғарыда айтылғандарды ескерсек, бастапқыда қиын болары сөзсіз. Дегенмен, «Елу жылда ел жаңа» демекші бұл нәрсегеде үйреніп кетерміз. Ата-бабаларымыз айтқандай әр нәрсені жат көре бермей, жаңа жаңалыққа, жаңа оқиғалар мен жаңа өзгертулерге дайын отыруымыз керек деп ойлаймын

  19. Дурыс айтасыз ертерек басталса екен маселен биз уйренип койдык аржагында бар адамдар алып кетеди ойлаймын жогарыдагылар халыктын камын ойлайдыгой маселен мен уйреним алдым кыйын емес екен уайымдаманыздар

  20. Жоғарыдағы дұрыс сөздің сөзі өте дұрыс , елге сауатты, талантты инженерлер керек, өндірісі, өз өнімі жоқ елдің болашағы бұлыңғыр…

  21. Диана тезырек продвинутая болгын келып журме, Ангола, Мозамбик, Гондураста латында. Сен сияктылар Казак елын дамытып-дамытып Гондурастардын котынде турамыз, мангылык Казак елы болып.

  22. Орыс тылынын кандай катысы бар.
    Артынды неге батырып алгасын оган.Ангыме алфавит жайлыгой.

  23. Салематсіздар ма! Мен өзіміздің қазақ тілін де қалған жөн деп санаймын. Бала түгілі біздің миымыз ашыйды. Депутаттар дамытқысы келсе басқа саладан дамытсын. Халықтың жағдайын қарасын.

  24. Нағыз сауатсыз болудың көкесі латынға көшкенде болғалы тұр! Тарихсыз, тамырсыз ұрпақ өседі. Сауатсыз болған соң қызмет көрсету саласынан ары аса алмайтын болады. Ұлттың сауатсыз болуы кімге тиімді?

  25. латынга карсымыз казак тилин катырып оки алмайтындар латын тилин калай окиды жогарыдагылар оздерин емес халыкты оилау керек.

  26. мен де қарсымын,латын қарпіне.бала-шағамыз орысша оқыды,шет еліңде ағылшынша да оқыды,Мәскеуден авиация жақтанда,ешқайсысы да орыс,басқа болып кеткен жоқ.қайта білімдері терең,рухани бай,жан-жақтылы,тәжірибе мол жинақтады.қайта шет елге шыққанда,салыстыру арқылы,өз елінен артық еш жер жоқ екенін,туған тілінен артық тіл жоқ екенін тереңірек сезінетін болды.барлығыда қанша жерден орысша оқып,орысша сөйлесе де,жүрегі таза қазақ,қазақ үшін жанын беретін азаматтар ,айтаққа еріп,ойбай,латынға өтсек болды,білімді болып кетеміз,байып керемет боп кетеміз,тек қана осы орыс тілі ғана кедергі болып тұр деген сөз бос сөз.
    қауақ басқа латын қарпі өзі келіп,компьютер құсап бәрін сап береме екен.барлығын қайтадан бастап жазып,оқып,аудару оп-оңай жұмыс емес.қыруар қаржы.қайта қазақ-орыс-арап т.б.деп қырыққа бөлініп жүргендердің басын қоспайма.латынға өткен жағдайда,басқа түгілі осы арамыздағы кириллицада қалған жартымыздың өзінен көш кейін қалатын боламыз.жоқ жерден проблема жасап, науқаншы боп не керек.

  27. сен қалай латын тілін қолдап тұрсын?Егер қазақша сөйлей алмай тұрсан!Қазақтар сіздер семіріп,орыстар болып кетіпсіздер.Айтайын ба неге өйткені сіздер өзіңіздің ана тіліңізді,қазақ тіліңізді көз алдымда сатып отырсыздар!Адам емес мал болып кетіпсіздер,неге қазақша жазып отырсыңдар?Жазыңдар өздеріннің латын тілдерінде!Латын тілін қолдасан,латынша жаз,қазақ әріпін қоспай,ұятсыздар!Сөз жоқ сіздерге!

  28. айналайын сіздің ініңіз немесе сіңіліңіз бар ма?Менің сіңілім бар ол 1 сынып оқушысы,ол қазір бір сөзбен түсіндіргенде тупой.Өйткені бірден 3 тілді өткен оған қиын болып жатыр,және де ол барін шатастырып жүр.Латын тіліне ауысқанға мен қарсымын,өйткені латын тілі ағылшын тіліне ұқсас.Ал біз ағылшынбыз ба немесе қазақпыз ба?Бізге Ахмет Байтұрсынұлы өзі басқа халықтардан өзгеше болу үшін қазақ тілін,қазақ әліпбиін ойлап тапты.Неге ол ойлап тапты егер біз қазір әліпбиімізді өзгертіп жатырсақ.Сонда БІЗ Ахмет Байтұрсынұлын құрметтемегеніміз ба?Және де әліпбиді ауыстыру оңай емес қой.Түсінбейсіздер ма бауырларым,қазіргі біздің ұрпақтарымыз мүлдем ақымақ болады ғой осы 4 тілде адасып!Және де барлық документтерді латын әліпбиіне ауыстыру арзан ба немесе оңай ма?Жоқ,жоқ ол оңай да емес,арзан да емес,тез де емес!Және егер біз ауыстыратын болсақ онда Қазақстанда өмір сүрудің керегі жоқ.Өйткені Қазақстан қазақ тілісіз Қазақстан емес….
    Бұл менің пікірім.Және қазақтар алданбаңыздаршы,сіздерден тек қана осыны сұраймын,өтінемін мен өзімнің туылған,ана тілімнен айырылғым келмейдііііііі.Мейлі Қазақстан ауыссын латынша тілге,мен ауыспаймын.Мен өмірімнің сонына дейін қазақша сөйлеймін,және де менен қазақ тілін,ана тілін ешкім тартып та ала алмайды.Егер тартып алса онда ол Қазақ емес ,ол мен үшін фашист!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

  29. Тезірек ауыссақ екен 70жыл миымзды айналдырған отарлаудан құтыламыз. Əсіресе ұрпағымыз үшін тезірек ауысқан жөн

  30. Өзбек түрмен әлі латынды қалыптастыра алмай келеді.екі үшке бөлінуде..Латынға бірден көше қаламыз деп ойлап тұрсыңдарма ? .жоқ..

  31. Қазақ тілін үйренуге латын əліпбиінің еш қатысы жоқ латын əліпбиін Байтұрсынов пен Бөкейханов ойлап тапқан жоқ,латын əліпбиі көне римдіктер қолданған итальян тобындағы жазу қазаққа үш қайнаса сорпасы қосылмайды қазақ тіліне жандарын ашыса 25 жыл ай қарадындар ма орыс тілді қазақтар қарсы дейсіңдер мен екі жоғары білімі бар ауылдың қазағымын сендер көрмейсіңдер ме теледидар қолдап жатқан қазақша білмейтін депутаттар казанцев,смирнова,романовская т.с.с латынға өту керек деп орыс тілінде түсіндіріліп жатыр,орыс тілі өтпейді емеспе кириллица қалады олар неге жанталасып жатыр,статистика комитетінің мəліметі бойынша халықтың 32% қазақша білмейді,ала қойды бөлек қырыққан жүнге жарымайды дейді қазақ

  32. Ханзулар кушейып келеды болашак солардыкы,бугынгы латынга жагымпазданбай .Болашактын амыршысы Ханзуларга жагымпазданайык ,солардын жазуын алайык.Сол дурыс болады . хи.хи.хи…

  33. Ауыстырайық бірақ 9 əріпті қаз қалпында сақтап қалуымыз керек. Өйткені солар ғана емес па нағыз қазақ . -Қазақстан дейсің қазағың қайда?дегенде көрсететін 9 қазақ осылар. Оларды аталарымыз небір қиын қыстау замандардан бізге аманат етіп алып өтті. Біздің қазақ екенімізді, өз тілі, өз əліппесі өз жазуы бар ежелден келе жатқан ел екенімізді, егемен ел екенімізді көрсететін ұлттық құндылығымыз. Оларды ae, ng деп қорламай əрбіріне абыройлы мүсін беріп біздің ұлттығымызды қорғайтын 9 сарбаздай алтынмен аптап мақтанышпен төрден орын берейік. Ал жадылық бағдарлама ойлап тауып байып кетейін десем осы тоғыз əріптің құйрығына шалынып қалып жатырмын деген данышпан, ерекше дарын иесіне айтарым: шындығында солай болып жатса таза ағылшын тілінде шығарып ақ байи бер ешкім қарсы болмайды. Ал біздің 9 əріпті бағдарламаңа кейін қосымша əліппе ретінде қоса жатарсың керек адам өзі алып қолданады.

  34. Ассалаумалейкум ага. Маманбыгыныз ким? Жазбанызды бир деммен окып шыктым. Котерген маселениз орынды деп ойлаймын.

  35. Расында латин тилине откенимиз жаксы еди, бирак алдымен казак тилин толык билип алсак , оданда жаксы болар еди,. Коп адамдар казак тилин билмейди жане казакпындеп кояды. Жане кужаттар не болмак оларды ауыстыру акша емеспе , халык оз кунин арен корип жур , оз кужаттарин арен алип жур ауыстырмак тугел. Оралман бауырларымыз да кужаттарын ала алмай арен жур. Жогарыдагы агалар сиздерге онай шешим кабылдау , не дегенмен бул сиздердин жумыстариниз гой.

  36. К арпын Q арпыне ауыстырган ешкандай жаналык емес. Озымды корлагамыз куган быреудын айтканына ергемыз. Мысалы Kyaныш деген атты кюаныш деген сиякты гой. К арпын орына койсын жогарда отырган тупойларга.

  37. Экономика тығырыққа тіреліп,халықтың жағдайы шатқаяқтап тұрғанда,бәрі жетісіп,латынға өту ғана мәселесі тұрғандай өзеуреуімізге жол болсын.әзер дегенде қазаққа айналып,енді-енді қазақ тілі оқырмандары көбейіп,қазақ тілділер басым бола түскен тұста,біреулерге ұнамай қалып,қазақты қайтадан артқа,қараңғылыққа сүйремек мүдде жатқан жоқпа?осы әріптерімізбен қазақтың жуан-жіңішкелі қаріптермен жазылатын сөз құрамын толық қамтитын,қалғаны дұрыс.латынмен ежіктеп,әріптеп,буындап қай кезде оңалмақпыз.тоқсан пайыз миымызды ауыстырмаса,қата жазып,қате оқып,көз майымызды тауысып,қайтадан партаға отырайық.анау да өтті,мынау да өтті деп,көштің соңынан жүгіре бермей,әкетіп бара жатқан қандай қажеттілік?

  38. Мәселе әріп ауыстыруда емес, алдымен Мәскеу отаршылдарынан қалған, әлі төбемізде отырған билікті ауыстыру керек. Балтық бой елдері, Молдавия латын әрпінде жүріп-ақ орысқа отар болған. Армян, Грузин, Абаб, Қытай өз төл жазуымен-ақ интернеттерге шығып отыр. Бұл қазақтың басын қатырудың кезекті қитұрғысы. Егер Қазақстандағы орыстілді басылымдарды да латынға көшірше бір жөн. Болмаса бұл тек қазақ қана кезекті ауыртпалық тартар нәрсе.

  39. Жөн сөз! Қазаққа екеуі де жат. Ақыр жазу таңбсын ауыстырсақ, асықпай Көнетүрк жазуын тірілту керек. Болмаса ертеңдері биліктің «қытайшаға көшеміз» деуі ғажап емес.Латын әрпіне көшуге А.Байтұрсынов бастаған Алаштықтар да қарсы болған 1926 ж. Бакудегі сиезде. Сонда олар да «ұлт мүддесіне қарсы болды» ма!?

  40. Жөн сөз! Қазаққа екеуі де жат. Ақыр жазу таңбсын ауыстырсақ, асықпай Көнетүр жазуын тірілту керек. Болмаса ертеңдері биліктің » қытайшаға көшеміз» деуі ғажап емес.

  41. Oz basym Reseige de Qazaqstandagy orys ultinin okilderinede qarsymyn. Sizder buryngy orystarmen qazirgi orystardin pigildary basqa deisizder. Men ushin olardyn bari birdei. Orystar qazaqtyn kemshiligin aityp jamandasa orys arqashan duris isteid deisinder. Al ozine talai zorlyqpen zombylyq korsetken halyqty jamandai beredi demeksizderma sonda. Bauirlar qansha zaman otse sonsha zaman oter. Baribir zhurekke salyngan auir zhara eshqashanda onailyqpen qaitpaidy

  42. Aqiqat uni sonda siz orystardy bekerge jamandaid dep oilaisizba. Bile bilseniz qazirgi orysyn ne buryngy orysyn ne olar bizdin ata jauimizdin urpaqtary. Bizdin halqymyzga abden qorlyq korsetken ulttyn urpaqtarynyn oz elimizde rahattanyp omir surip jatqany keibireulerdin jandaryna qatty batatyn shygar. Sondyqtan orysty jamandady dep qynjyla bermeniz. Biz oz qazagymyzdy oilau kerekpiz. Al latyn alipbine koshude turgan nendei kemshilik bar

  43. Латынға көшу далбаса тупизм, ақымақтық.Онсызда шала дәрмен қазақ тілін ешкімге қажет қылмау деген ой.Кім айтты саған латынға көшсең құлпыра гүлдене тісесің деп?Қытай,Жапон Корей,Үндістан,Израйль,араб елдерінің екі-ұшеуң латынсыз қарыштап дамуда.Ал латынға көшкен Түркіменстан;Азербайжан,Өзбекстан,Молдова несімен озық.Қазыр онсызда қазақ тілінде шығатын газет-журналдарды ешкім оқымайды.Ал латынға көшсек халых 100 пайыз орыс баспасөзіне өтеді

  44. Латын керек емес, мына латынша жазылған сөздерді оқимын деп отырдым кібіртектеп. Ақпараттың көбін орыс тіілінде алып отырсыңдар, орыстіліне қарсы шығып отырғандар Американы қолдап отырғандар. Бірде бір дұрыс инженер жоқ кәзір бізде, инженер жоқ ел дұрыс дамымайды! Мысалға инженерлердің елі Корея мен Жапония қандай дамып отыр, жоқтан бар жасап. Ал біздің осы жазып отырған адамдардың көбі гуманитарлық біліммен отырғандар, үлгі тұтатындары әншілер, бишілер деп ойлаймын! Бұл жерде кирилицадан бас тартқызу арқылы орыстармен бізді керістермекші болып оытрған Жаулар бар сияқты ҚАЗАҚТЫҢ мүдессін қодаған болып өтірік! Латын тіліне көшсек автоматты түрде біз надандардың қатарына қосыламыз оны оқып үйренгенше ! Ал сол латынға Ауысқан елдердің оңып отырғанын көрген жоқпын, гүлденіп жатқанын көрген жоқпын! Иә дамып жатыр жайлап бірақ ол заман ағысы ел болғасын өмір сүреді . Мәселе қайтып өмір сүріп жатыр сол Ресейге өздері жамандаған, қаңғыа барып нәпақа тауып елдерін асырып жүр! бәрі шетінен сауатсыз! Орыс жаман анау жаман деп отырып Қытайға жем болмайық ағайын! Қара қытай қаптаса орысқа әке дейсің деген сөз бер Ол сөздер бекер айтылмаған! Басты қауіптің сол жақтан келетінін білген баяғы шалдар! СЕНДЕР МЫНАЛАРЫҢМЕН ҚАЗАҚТЫ ЕКІГЕ БӨЛЕЙІН ДЕП ОТЫРСЫҢДАР! Қазір неге Қытайға оқуға көп шақырып кетті? Арзан, сапалы оқу дейді қайдағы! Ар жақтарында қазаққа қытайша оқытып, өздері сол оқыған қазақтар арқылы жайлап кіріп алмақшы деп ойлаймын мен! Он жерден айтасаңдар да, біз аз елміз өте аз елміз Бізді Қытай осылай керісіп жүргенде екіге бөлініп жұтып қояады ағайын! Сл кезде бас қайғы болып жүрмесін! Олар орыстан қорқады! Және де біздерді сол орыстардан бөлуге Америкадан бәрі бастап күш салады! Көршімен тату тұрған жақсы Ағайын! ҮЙРЕНІСКЕН ЖАУ АТЫСПАҚҚА ЖАҚСЫ ДЕГЕН! ЖӘНЕ ДЕ ОСЫДАН ОНШАҚТЫ ЖЫЛҒА ҚАРАҒАНДА ҚАЗАҚТАРДЫҢ КӨБІ ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ ЖӘНЕ БАРЛЫҚ СЛАДАДА ДА ҚАЗАҚ ТІЛІ ДАМЫП КЕЛЕДІ ОНЫ КӨРІП ОТЫРМЫЗ СОНДЫҚТАН ОЛ ОЛАЙ ЕМЕС ДЕП БАЙБАЛАМ САЛУДЫҢ ҚАЖЕТІ ЖОҚ! УАҚЫТЖАЙЛАП БӘРІН РЕТТЕП ЖАТЫР ӨСІП КЕЛЕ ЖАТҚАН БАЛАЛАРДЫҢ ҰЛТТЫҚ СЕЗІМІ СІЗДЕРДІҢ МЫНА ӨТІРІК СЕЗІМДЕРІҢІЗДЕН КӨП АРТЫҚ! ОРЫСТІЛІ ЖАЙЛАП ЖАЙЛАП ЫСЫРЫЛЫП ҚАЛАДЫ КӨРЕСІҢДЕР!
    Ал енді Мықты болсаңдар осы көкіп отырғандар Мәскеуге барып инженерлік ұшқыштық білім беретін жоғарғы оқу орындарына барып оқуға түсіп көріңдерші ! оған көбіңнен білімдерің жетпейді! Босқа отырып көкіп әңгіме айтқанша, Балаларыңды орыстың инженерлік оқуларына беру керек! ертең сол балалардан атақты инженерлер шықсаң неше түрлі инженерлік техникалық жаңа заттар ойлап табатын міне сол айтатын нәрсе! АЛ МЫНА АЙТЫП ОТЫРҒАНДАРЫҢ БОС ӘҢГІМЕ! БӨЛМЕҢ ҚАЗАҚТЫ! ӨТІРІК ӘҢГІМЕ АЙТПАҢ ЛАТЫНДЫ ҚОЛДАМАҒАН ҚАЗАҚТЫ ҚОЛДАМАҒАН ДЕП! ШАЙНАМАҢ!

  45. Латынға көшуге қарсылық танытып, фамилиясындағы «ов»-тан айрылмай отырған Мұхтар Шаханов бастаған топ кирилицадан айрыла ма екен?!

  46. Ертең орыстар, басқа да славяндар және қырғыз, түрікмен сияқтылар латынға көшіп кетіп, кириллицаны жекешелендіріп алатын шығармыз, мына түрімізбен.Болгарлар, украиндар, югослав нәсілділер ойланып отыр. Бұлардың қай-қасысы да кириллицаның иесі өзіммін деп санайды.Әйтпесе, әлдеқешен-ақ латынға өтіп кеткен болар еді.

  47. Қазақ қазақ болып қалуы үшін осы әліпби қалуы керек. Қазақ тілі деген жалған намысты желеу етіп, оралмасқа өтіп кететініңді неге ойламайсың, ХАЛЫҚ?Латынға өту-соңғы оқпен тексеріп ату-өлсе де өлмеген шығар деп. Сонымен қазақ та құрдымға кетеді.Бәрінен айрылады.Қоңырат бауырым жөн айтасың. біздің жастар да оқығандар да онсыз да мәңгүрт. Енді мына сынақты көтерер қауқар ешкімде жоқ. ҰБТ, 12-жылдық оқу, 3 тілділік, ағылшын тіліне басымдық, қазақ тілін қолданбау, үйренбеу, іс жүзінде шеттету,тығырық, экспо, сайлау, жәрдемақы мен зейнетақы деген садақаларға көз аларту…осының өзі ауыр сындар. Латын соның бәріне нүкте қойып, мәңгіілк мәңгүрттер еліне о дүниеге жіберер тегін билет.

  48. латын откен урпак 20-30 жыл колеминде сауатсыз калады! ойткени бугинги таннын озинде казах тилиндеги акпарат китаптар маз емес. он жылдансон латында окыган бала оганда зар болады

  49. тилим,тилим деп шырылдайсындар,ол не истеп жатсындар! тилге куштар болу ушин ол тилден алатын акпарат мол болу керек! ким кимди агылшын ,кытай тилин уйрен деп зорлап жатыр.?мэжбурликтен уйренип жатыр.*google*-ден бир созди казах тилинде. териниз.орыс тилинде 1000000 жауып шыгады.казах тилинде ооо! тил тек айтыс айтып, жыр жырлап шапан киюге керекпе сонда! тилде изденген адам сусындайтын акпарат мол болу керек! сонда сенинг тилине журт жерик болып,уйренуге ынталы.айналып мылжын мен бэдик создерди жаза бергенше гылыми акпараттарды казах тилине аударуды молайту керек.жанадан соз ойлап табудыда кою керек, алемдеги

  50. Бас десе құлақ дейтіндер орыстарға жағу-жақпауды нысанға алады әрине. Әңгіме негізінде қазақ тілінің болашағына қатысты. Латын болсын тіпті нұр-әліпби болсын бәрібір, өзгерте салғаннан жағдай түзелмейді, сондықтан шәуілдеудің керегі жоқ.

  51. Мен 66 ақыл-білімнен кенде емес кісіні, Берікті, мен ғойды, Динараны қостаймын. Қазақ тілін қадірлеу, осы тілде сөйлеу, ойлау, жазу қажет. Латын әліпбиі еш жақсылық әкелмейді, Егер сыпыра шуылдақ қостап, көніп, қабылдаса өкініш болады. Қазыбек Иса-көзі қарақты кісі, мүмкін оның да бір ойлағаны бар шығар. Шын жақсы мадақты да сынды да көтереді. Халық қазір бір күндік асын, жолын ойлайды, ел шаршаған, туған елінде бейшара болып жүр. Латынға көшкен соң баспана, жұмыс, табыс көктен құйылмайды. керісінше, интернет, бай кітапхана, мұрағат, татулық т.б. көзден бұл-бұл ұшады. Сызат түседі, қазірден орыс жаман деп жатырсыңдар. Әр елдің тарихында өзге ұлттан көрген қорлық бар. Бірақ қазіргі орыстың залым пиғылы жоқ. Әсіресе біздің елдегі орыстардың, олардың да мәселесі бала-шаға асырау, бейбітшілік. Қазақ елінің амандығын көздейді.Егер іште қыжыл болса оны сақтап жүре беруге болады, тек реті келгенде айтылсын. Буынсыз жерге пышақ ұрмайды.Ал бабалар мұрасын енді бір қалыпқа келтірдік, қазір көзі тірі жарықтықтарымыздың құнды мұрасы бар, соларды құртып алсақ, әліпби өзгертіп қыруар ақшаны желге ұшырып, қолды мұрынға тығып диуана болып қалу сонда болады. Рухы мықтылық-жақсы. Бірақ аш-жалаңаш, қолда білімі жоқ мәрттер мен асылдар қазір құлдың күнін кешеді.Олар және тобыр, санаулы емес.Сонда білімдісі бар, білмсізі бар, көсемі, шешені, наданы бар барлығының жағдайын ешбір көсем де шешен де жақсартып бере алмайды. Маңырап, көзі бозарып қасқырға жем болып құрып кетуге апарады бұл жаны ашымастың о бастап ойлап тапқан сұрқия яки ақша шашуды көздеген ашкөз,азғын жобасы.Айтақтаушы да көп, санасыз сорлы ертеңгі күнді де ұрпақты да ойламайды -ере береді.Делқұлы немесе мас секілді.Тіл-өмір, әліпби-тағдыр.Неменеге даурықтық, бұл аса маңызды мәселе. Арық сөйлеп, семіз шық деген. Лепіру, ұлт тағдырын азартқа салу, кім жеңеді деу-жындылық. Көп не демейді.»…Көпте ақыл жоқ. Ебін тап та жөнге сал» деген дана Абай. Латынсыз да таң атқан.Иә, халқын сүйген перзент санаулы болған, қазір де солай. Олар бірақ халқын сақтап қалған. Рас.Япыр-ай, өткенен сабақ алуға болады ғой, қашан ес кіреді? Қазір қарапайым халық сіңірі шыққан кедейге айналды.Ал бұлар қомпия береді осындай кеуде соғу, мықты сөйлеу өткен ғасырдың басында болған. Нәтижесінде зиялылардан айрылып қалдық. Мұраларының біразын құртып жіберді Қалған сол бір надандау қазақтан тараған ұрпақпыз қазір. Ең бір саналылар кетті.Қазір де бар асыл тұқымды, дана ойлы зиялы қазақтар.Ойлаңдаршы, қырқыс, даңғойлық немізді алған? Мәселенің ең үлкені де -қазақ тілі болып тұр ғой!Ұлт тағдыры шешілер тұста ар, ақиқат, екінші өмір,ұрпақ жайын безбендесек абзал.Ахаң да, Сәкен де -алаш азаматтары. Берік те Қазыбек те-алаш азаматтары.Ендеше, қазақ тілі, қазақ ұлтын сақтау, қазіргі бейшара жағдайдан шығару, бірлік үшін қайтпек керек деген ой бәрімізге ортақ, ағайын. Жүйелі сөз жүйесін тапса болғаны.Тірлікте қисын маңызды, ұраншылдық, жағымпаздық, өзімбілемдік опа бермегеніне тарих куә.

  52. КӨПТЕГЕН АЗАМАТТАРДЫҢ ПІКІРЛЕРІН ҚОЛДАЙМЫН . БІРАҚ БҮГІНГІ ТАҢҒА ДЕЙІН ҚАЗАҚ ТІЛІН ҚАЗАҚТАРДЫҢ ӨЗДЕРІ ҚОРЛАП ӨЗДЕРІ СОРЛАП КЕЛЕДІ. ҚАНДАЙ АМАЛ ЖАСАП ҚАЙ ӘЛІПБИГЕ ӨТСЕҢДЕ ОРЫС ТІЛІН РЕСІМИ ТҮРДЕ ҚОЛДАНУ КЕРЕК ДЕГЕН ІНДЕТТ МІНДЕТТІ ТҮРДЕ ҚОЛДАНЫСТАН БҮГІННЕН БАСТАП АЛМАЙ ЖАҚСЫЛЫҚ ЖОҚ. ЕКІНШІ НАЗАРБАЕВ АЗАНДА ҚАЗАҚША СӨЙЛЕСЕ ТҮС ҚАЙТА ОРЫСТАРЫҢ ҚАЗАҚША ҚҰРАН ОҚЙДЫ. БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ІНДЕТКЕ АЙНАЛҒАН ТЕКСІЗДІК БІЗДІҢ ТҮБІМІЗГЕ ЖЕТЕДІ .БҰНЫҢ БӘРІННЕН ҚҰТЫЛУДЫҢ ТӨТЕ ЖОЛЫ ХАЛЫҚ БИЛІКТІ ӨЗ ҚОЛЫНА КҮШПЕН ТАРТЫП АЛУ КЕРЕК. ИЯ ЕҢ ҚАУІПТІСІ ҚАН ТӨКПЕУ ДЕГЕН ЖАЛҒАН ҰРАНДЫ ІНДЕТКЕ АЙЛАНДЫРДЫҚ .ҚАН ТӨГУ ӨМІРДЕГІ ӘДІЛЕТСІЗ БАСШЫЛАРДЫҢ КЕСІРІННЕН ТУЫНДАЙТЫН ЗАҢДЫЛЫҚ . ЕГЕР ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ ӨТЕТІН БОЛСАҚ ҚАЗАҚТАР ЕКІГЕ БӨЛІНЕДІ СЕБЕБІ ЖАС ДЕҢГЕЙЛЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЛАТЫНДЫҚТЫ ҮЙРЕНЕ АЛМАЙ САУАТСЫЗДЫҚТЫҢ БЕЛЕҢ АЛУЫ . ЕГЕР ҚАЗАҚ ХАЛЫҚЫ НАЗАРБАЕВТЫҢ АРБАУЫНА СЕНБЕЙТІН БОЛСА ҚОЙНЫҢДАҒЫ ӘЙЕЛІҢ ОРЫС БОЛСАДА ӘЙЕЛІҢ ЖӘНЕ БАЛАЛАРЫҢ ҚАЗАҚША САЙРАП ТҰРАР ЕДІ .ОСЫ ІНДЕТТЕРГЕ МІНДЕТТІ ТҮРДЕ ҚАЗАҚ ХАЛЫҚЫ ҰРЫНАТЫНЫН БІЛІП ӘДЕЙІ ЕЛДІ БЕТІМЕНЕН ЖІБЕРДІ ЕЛДЕ ҚАЗІР ЕГЕ ЖОҚ . ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ХАЛЫҚТАРДЫҢ КӨПШІЛІГІН БІР КҮНДІГІН ОЙЛАЙТЫН ДӘРЕЖЕГЕ БИЛІКТЕГІЛЕР ЖЕТКІЗДІ.

  53. Avtorha qosilam. Biraq, aytarim bar.
    Maqalada birtalay jerinde latin TILI dep jazilipti. Sol jerlerdi latin ‘ALIPBIYI (ALFAVIYTI) dep jazuv kerek edi. Biz latin tiline kockeli jatqan joqpiz. Til – QAZAQ tili, latindiki tek aripter, tek bizdin’ tilge in’haylastirilhan.
    Misali, «…Ал қазір елдің бүкіл азаматтары латын тілінде еркін сөйлеп,жаза алады. … Мүмкін, латын тіліне өткен соң, кездессек, мен де енді онымен терезем тең сөйлесетін шығармын» degen jerleri bar maqalada.
    Latin TILInin’ ‘ozi ‘oli ’til, ol tilde qazir eckim, ec qaliq soylemeydi.

  54. Латынға көшіу өркениетке, озық технология ға бір қадам жақындау, сонымен бірге мемлекеттік тілдің жалпыласуына мүмкіндік береді. Оған ауысуды бүгіннен бастасақта ерте болмайды. Біз қашанға дейін жалтақтаймыз.
    Сонда ресейдің батпағына бірге батуымыз керекпе?

  55. Мен осы мақаланы оқып отырып,таң қалдым.Біздің латын деп шулап журген эріпптерге елдің алдыңғы катарлы 101 мемлекеттер латын эріппесімен жазады.Оның ішінде Ағылшын,Неміс,Америка,италья,Австралия тағы басқа мемлекеттер.Менің түсінбейтінім неге біз осыдан қашамыз.Латын эліппесі элде қашан,халықаралық болғалы қай заман.Орыстар кирил эріппесінен көшпей,жалғыз өзі қалса,біз не сонда,олардың артынан ілесіп жүре береміз бе…………Қайран қазақ қашан адам боласың.Осы қалыңды,Алаштың арыстары көрмей кеткені,қандай жақсы болған.

  56. латын әріппесіне әлдеқашан көшу керек еді бірақ өстіп жүріп
    айтысып кешеуілдей ме деймін Бүрын латын әрпімен қазақ
    газеттері болғанын көзіміз көрген

  57. Латын әліппиіне өтсек орысшылдықтан бір жола құтылар ма едік…. қазіргі кезде орыс тілдіміз дегенді мақтан көретіндер де көөп.

  58. Латынға көшу, кезек күттірмес мәселе, сондықтан даурықпай латын әліпбиіне өту керектігін ұғынып, осы бастан мектептерде орыс, ағылшын тілдерімен қоса латын тілін де меңгере бастасақ нұр үстіне нұр болар еді.

  59. Если Р.К. перейдет на латын ,было бы хорошо. Я в школе изучали в 5- 7 классах немецкий язык ,как ин язык. Я свободно читаю и пишу на немецком ,это же почти латын.Только 42 казахских буков сделать внутри латыни с дух буков или с трех буков ,но не выходить от общих количеств буков.Тогда с интернетом тоже будет пользоватся хорошо. УЗБЕКИСТАН и ТУРКМЕНСТАН они перешли еше 1992.годах Я с руками и ногами за переход на ЛАТЫН,если ноги возмете за учет.

  60. Нақты кесіп айтсам, тек Динараның сөзі дұрыс айтылды!!!Ал Қарабаев Диас деген жігітке көшсем, Диас сен алдымен өз тегіңді қазақтың тегіне ауыстыр, есіңде болсын сен ойнастан туылған бала секілді неге қазақтын қыздарына «акимак» деп сөлейсің, латын әріпінен бұрын қазақ тілін үйрен жаман қазақсымақ-жармес!!!Әріпті емес тілді-тілді қолға алыңдар, орыс тілін ресми тілден және атазаңнан алып тастау керек.Қазақтын жағдайын жасау керек!Латын әріпі қазақтарды пәтер жалдаудан құтқарады ма, жоқ әлде өкімет тарабынан латын әріпіне көшкен қазаққа тегін бапана береді ме? Бұтта трусы жоқ, ал сен шуба дейсің деп кеңес елінде нақты айтылған!!!Жаңаөзенде өзгеше ұлт мекемелерінің жағдайын жаксарту үшін қазақ қазақ баласына автоматтан оқ жаудырған, сонын бәрі бір колонияданқұтылып екінші колонияға көшүдің себебі емес пе?Табиғи байлықтар тек қазақ жеріндегі қазақтын калтасына түсүі керек, қазақ қазақ жерінде қожа емес гастербайтер болып жүр, ол менің сөзім рас.Мен істеп жүрген мекемеде жұмыс құжаттардын бәрі орыс тілінде толтырылады, егер де бір арыз немесе бір түсініктеме қазақ тілінде жазылса, жұмыстан шыгарып жібереді, ал тексерү келсе, қалтасына парасын толтырып алып саған қарсы сөз айтып кетеді.Солүшін қазақ қазақ еліде арраб еліндегідей қожа болу керек, өгеше ұлт өкілдерінен қорықпай және ұялмай беттеріне басып айту керек, өзгеше ұлттарды наразылығына қарамау керек, оларды ойласақ біз тағы 100жыл өз жерімізде бишара болып баспанасыз қаңғып жүреміз, сол үшін жоғарғылардығы қазақтардан өз үлесімізді талап етүіміз керек, ал латын әріпіне семіргеннен кейін көшугеде болады, ал қазыр біз өзгеше ұлт өкідерінің қазақ жеріндегі колониясынан құтылайық.Нақты айытқанда латын әріпіне қарын тойғансоң көшүді ойластырайқ қақаз бауырларым!Динара қазақтын жағдайын нақты кесіп талқылап айтып берді, осында қазақтын қыздарынан нағыз қазақтын болашағын ойлатын қазақтын азаматтары туылады!!!

  61. Аскар мен Серик КГБ нын солакай тыншылары шыгарсындар. Орыстардын СССР дин мираскор утлы болгандыктан 14 елге Болашакта ештеме толемеу ушин 1- болып тауелсиздигин жариялауын ел билмейди деп ойлайсындар ма? Халыкты алдап, адастырмандар. Орыс биздин атажауымыз. Туыстас украйндарды Кан какстакан иттер сени аяи ма?

  62. Абай кезіндегі ғаріп арапша яғни төте жазу болған, латын әрпімен болса, тек Қазақстандағы Қазақтарға емес,шетелдегі Қазақтарға да ынғайлы болады, айта кететінім Орыстар сіздерді яғни
    Қазақстандық Қазақтарды қатты жәншіп тастапты,орыс мықты, орыс керемт дегендей, менің сіздерге қатты жаным ашиды ж/е жүрегім аурады, ата мекеніме келгенде мундайды күтпеп едім…(көпке топрақ шашудан аулақпын, бірақ көбісі рухани тәуелсіз емес,өздері байкамайды)бұл мақала авторына 500% қосылам, ел намысын оятатын мақалаларыңыз көп болсын! Тек алға Қазағым! !!!

  63. Асекең латын әліпбиіне қатысты ойын жүйелеп, жақсы жеткізіпті. Мен де Абай кз.-те, осы Қазақ үнінде бірнеше рет пікірімді білдіргенмін. Ойымыз үндес шықты. Асекең айтқан пікірге мен мына жайды қоса кеткім кеп отыр. Бүгінде орысты жамандау модыға айналды ғой. Бір жағынан олар өздері де себепші болып отыр. Бүгінгі орыстың пиғылы өзгергені рас. Бірақ орысты қанша жамандасақ та біз орыстардан біраз нәрсе алып отырғанымызды мойындауымыз керек. Ол не нәрсе десек, таратып айтайын. Мысалы біздегі көп ағайындар әріп үйрену мен тіл үйренуді шатастыра береді. Бізде қазір алыс шалғайдағы ауыл балалары да латын әрпін біледі, әрі сол әріптермен смс жазып жур. Белгілі жүйе жоқ, әркім өз пайымымен қазақы әріптерді білгенінше жазып жүр. Белгілі жүйеге түсірсе ертең ақ пайдаланып кете береді. Ол жағынан ешқандай қиындық жоқ, қиындық басқа жақта. Сол балалар латын әрпімен жазу жаза білгенмен не ағылшын, не неміс, не француз тілдерін білмейді. Мектепте қай тілді оқытса (шет тілдерін айтамын) сол тілде кітап оқи алатын шығар, бірақ оны түсіне алмайды. Яғни тіл білмейді. Білетіндері қазақ тілі, кішкене орыс тілі. Ал енді бүгінгі заманда жастардың ең білуге тиісті саласы компьютер, әрі сонда жұмыс істейтін программалар десек, оған қажетті білімді қайдан аламыз. Әрине орыс тілінде, кирильмен.Әр түрлі программалар бар, видеомен жұмыс жасайтын, музыкамен жұмыс жасайтын, фотомен, түрлі анимация т.т. Бұның бәрін білмесе жастар қатарынан кем боп қалады. Бұлардың бәрі ағылшын тіліндегі ақпаратта бар деушілер табылуы мүмкін, бірақ тіл білмейтін қазақ баласы одан не түсінеді. Ал енді орыстар ол программаларды орыс тіліндегі нұсқасын жасап, тіпті интернетке тегін көшіріп алатын етіп даярлап қойған. Байқайсыз ба, тегін. Әйтпесе түпнұсқада алатын болса бағасы удай, лицензионный дейді ғой, оған ауыл қазағының шашы жетпейді. Қазақстандағы бүкіл мектептер, мекемелер осы тегін ңұсқаны пайдаланып жүр десем қателеспеймін. Ауылдағы қазақ балалары осы орыс нұсқасындағы офистік программамен жазу жазып, презентация жасап үйреніп, фотошоппен суреттерін өңдеп, Адобе премьер, немесе Пинекль Студиямен видеоларын өңдеп мына компьютер деген құпиясы мол дүниенің қыр сырын игеріп жүр. Қайталап айтайын, бұның бәрі орыс программистері жасап берген дүниелер, кирильмен. Тегін. Енді ертен кирильмен қош айтыссақ, бұл дүниелердің бәрінен айрылып, өз отырған бұтамызды өзіміз кескендей болмаймыз ба. Орыстың тегін дискісі болмаса Майкрософттың лицензиялы дискісін алуға өз күнін зорға коріп отырған ауыл қазағының шамасы келмейді. Мысалы компьютердің жұмыс жасауына қажетті ХР немесе W7 не W8 дің лицензионный вариантын алу үшін нақты бағасын білмеймін, бірақ 500 доллардан кем ақша жұмсамайды, меніңше. Жоғарыда атап откен басқа программалардың да бағасы сол шамалас, бәлкім одан да қымбат. Әрі олар ағылшын тілінде. Қалай жұмыс жасауды ұғындыратын ақпараттары да сол тілде. Яғни тіл білмесең жұмыс істеу мүмкін емес. Ал орыс тілінде сол программалармен жұмыс жасауды ұғындыратын, жатық, айқын тілмен жазылған бірнеше кітап бар. Ауыл баласы программаны интернеттен кошіріп алып, сол кітаптарды оқу арқылы әлгі программаларды тәп-тәуір игеріп, кобісі сонымен тамағын тауып, бала-шағасын асырап жүр. Біреуі сурет түсіреді, біреу видеомен айналысады тойда, кейбіреуі музыканың минустарын жасап жүр. Ал енді Паскаль программасын да осы орыс нұсқасында үйреніп, прогаммист болып жүргендер қаншама. Осының бәрі, қайталап айтамын, кирильмен орыс тілі арқылы келіп жатқан ақпарат. Ал енді кирильден айрылса осының бәрінен айрылмай ма. Бүгінгі технология осы менің жазғандарымды бір минутта латын шрифіне аудара салатын шығар. Оған күмән жоқ. Бірақ әріп бір басқа, тіл бір басқа. Латын шрифтіне көшкен менің сөздерім ағылшынға түсінікті бола қалады деп ойламаймын. Сондықтан мың жерден латынға көшсек те тіл үйренбей батыстан ақпарат ала алмаймыз. Ал біздегі мына оқу жүйесінде ауыл баласы тіл біліп шығады деп және ойламаймын. Ал енді латынға көшуден басқа жол жоқ болса, онда Асекеңнің мектептен бастау керек деген ойын құптай отырып, біраз түзетулер енгізсем деймін.
    1. Мектепте бірінші сыныптан бастап латынша оқытсын деген ойы дұрыс емес. Олай болған жағдайда бала кирильден жоғарыда айтқан ақпаратты ала алмай заман көшінен қалып қалады. Бұдан шығатын жол, мектепте вариативті сабақтар деген бар. Мұғалім белгілі тақырыпқа программасын өзі жасап, материалын өзі даярлап сабағын жүргізеді. Қазіргі пайдаланып жүрген тақырыптары әрқилы. Бастауыштан бастап осы вариативті сабақ есебінен балаларға осы латын әрпін үйрете беру керек. Аптасына бір сағат, бір жылда 32-36 сағат. Ол үшін әрине латын әрпін бір жүйеге келтіріп, мұғалімдерге ұсыну қажет. Қалғанын мұғалімдер өздері ақ қатырады. Әр оқу жылының аяғынды сынақ тапсырып отырса сабақтың жауапкершілігі артады. Әрі мұны орыс қазақ демей барлық оқушыларға міндеттеген дұрыс.
    2. Латын әпі жүйеге түскен соң еліміздегі программистер бар күшін салып жоғарыда айтып кеткен программалар қазақ тілінде жұмыс жасайтындай етіп жасап шығару керек. Қажетті оқулықтар да қазақ тілінде шығуы қажет. Осылай, жан-жақты, тыңғылықты даярлықтан кейін ғана латыншаға қиналмай көшіп кетерміз. Бірақ кейінгі ұрпақ кирильмен шыққан бай мұрамызға қолы жетпей қалады-ау деген күдік бәрібір мазалай береді. Ылайым күдігім бекер болсын.

  64. АСЕКЕ 15 НАУРЫЗ түсінігі мол,көзі ашық қазақ екенсіз
    Ойландыртын мәселе кәзіргі қазақтардың бір ауыздығы
    биліктегі,опазициядағы,СМИдағы тек қазақтардың және ұлтшылдардың бірлігі,ол орыстарды жамандау Орыстар үитті
    бүитті,айбалта,қылышынан қан тамған т с с репрессия,ашаршылықтан орыстар өзі, басқа ұлттарға қарағанда
    бірнеше есе қорлық көрген Украина, майдан,ұлтшылдар бандера,
    орыстарды жамандау, соңында Қырымнан айырылу
    Кімді кім айдап салу

  65. Көптеген түркі халықтары латын әріптерінен тұратын әліпбиге көшіп кетті, одан ұтпаса ұтылмайтыны анық. Ертеме кеш пе бізде көшетініміз де анық, тек белгісіз қашан? Сондықтан сендерге берек кеңесім, мүмкіндігінше латын әріптерін қазірден бастап пайдалана беріңдер.
    Bul pikirge qosylatyndar tabylatynyna senemin, tek kemshiligi standarttyng zhoktyghy.

  66. Жақсы ойлар бар екен Асеке. Келісетін,келіспепейтін тұстары да кездеседі. Кейін бір тоқталармын. Әзірге айтарым, біріншіден, латынға өтуді қолдауыңыз қуантады. Мен де күні ертең өтейік деп отырмағанымды, мемлекеттік бағдарлама бойынша 2025 жыл екенін естен шығармаңыз. Екіншіден, бұл жерде негізгі мақсат 66 зиялының көтерген нақты сұрақтарына жауап ретінде жазылған… Ал латынның пайдасы (смс, тіл үйрену) туралы мен студенттермен кездесуде жиі айтып та, жазып та жүрмін. (Кімге не айту керек дегендей ғой…?) Үшіншіден, Жириновскийге бізде Ғани Қасымовтан бастап, талай саясаткерің жетпейді, себебі, Жирик секілді өз елінің тілін білмейді, патриот емес… Сіздің қорғаншақ ойыңыз билікте, бүкіл шенеунікте барда, біз 23 жылдан бері өзге ұлт түгілі, өзімізге тіл үйрете алмай жүрміз. Қырымның шыққаны кеше ғана… Енді біздің бейшара билікке тіпті жақсы болды… «Әне,Қырым…»-деп шыға келеді…
    Жазып тұрыңыз. Мына пікіріңіздің өзі жариялайтын салмақты мақалаға татиды екен…

  67. Құрметті Қазыбек ИСА мырза!

    Мақалаңызға қарағанда, кириллицадан тек орыс отарынан құтылу үшін ғана латын әліпбиіне өту керектігін көрсетіп отырсыз.
    Отаршылдықтан құтылғанымызға бақандай 22 жыл болған жоқ па? Кириллицаны қолдануымыздан егемендігімізге қандай да бір нұсқан келіп отырғандығы көрініп тұрған жоқ. Мен де өзімді қандай да бір отаршылдықта жүргендей мүлдем сезініп жүрген жоқпын.
    Кириллицаны тек орыс әліпбиі деген тұжырым қате екендігіне назар аударғаныңыз жөн болар. Себебі ол әліпби тек орыс халқының ғана емес бірқатар Еуразия халықтары үшін ортақ әліпби.
    Тарихқа қайталап көз жүгіртіп өтсек, Ресей тәуелсіздігін 1990 жылғы 12 маусымда алған. Ал біздің ел одан кейінірек, яғни 1991 жылғы 16 желтоқсанда алған. Сонда Ресей тәуелсіздігін кімнен алған? Әрине Кеңес одағынан. Жетпіс жылдан астам Қазақстан Ресейдің емес, Кеңес одағының отырында болған. Азат Перуашев дұрыс айтты: «Қазақты әдейі қынадай қырған ашаршылық үшін Коммунистік партия жауап беруі тиіс» деп. Сол коммунистік партия орыстардың өздерін де қырып жібере жаздаған жоқ па?!
    Ия, әрение, латын әліпбиіне өтуге қарсылықты орыстілді қоғамнан күткен едік. Алайда, мұқият назар аударып қарасаңыз, қарсылық көрсетіп отырған орыс ұлтты қазақстандықтар емес, орыс тілді өзіміздің қандастарымыз. Орыс ұлтты жерлестеріміз, байқасаңыз егер, қазақ тілін үйренуге әрекеттері мен талпынысы бар. Себебі елімізде болашақ тіл қазақ тілі екендігін түсінеді. Ал орыс тілді туыстарымыз неге олар секілді талпыныс білдірмейді? Сіз айтасыз: «Өзінің империалистік мақсаттағы орыс кириллицасы қорасынан шығармауға барын салатын Ресейден күткен едік» деп. Алайда, Ресей Сіздің үмітіңізді ақтамай отыр ғой. Қарсылықты өзіміздің қазағымыз көрсетіп отырған жоқ па?
    Сонымен қатар, Ресейдің рухани отары туралы айтасыз. Айналаңыздағы жастарға зер салып қараңызшы. Кімге еліктеп жүр? Кімді үлгі тұтып жүр? Кімнің тәрбиесінде жүр? АҚШ-тың бейнефильмдеріндегі атысқыштарға еліктеп, өздерін «крутой» санап, мектеп қабырғасындағы бозбалаларымыз бір-бірін атып, пышақтап жүрген жоқ па? Шындықты ашайық, ол Ресейдің рухани отарының салдары ма, әлде АҚШ-тың теледидар арқылы беріп отырған заманауи мәдениетінің ықпалы ма? Өзім бірнеше рет Қытай халық республикасына барып жүріп байқағаным, жастарының тәрбиесі біздің жастартың тәрбиесінен әлдеқайда жақсы. Себебі Қытай үкіметі шетел киноларының таратылымына қатаң шектеу қойған. Ал біздің елде ше? Кемпірлеріміз сериалдарды көріп алып, немерелерін көшеге тастап кетіп, жастарымыз атыс-шабыстарды көріп қанішер болуда, ал қыздарымыз болса, сол латын әліпбиін қолданатынлардың фильмдеріне еліктеп кемелет жасына толмай екі қабат болуда. Еліміздің болшағына шынымен де жанымыз ашиды екен, неге сол мәселені бірінші ретте көтермейміз?
    Сіздің «Латын әліпбиіне тек бір қазақ тілі ғана емес, орыс тілі де өтуі тиіс» деген сөздеріңізді әзілдеп айтқан шығарсыз деп ойлаймын. Егер әзілсіз айтқан болсаңыз, мен Сізді Жириноскийге теңеуден басқа амалым қалмайды. Себебі, халқымыздың орыс тілді өкілдерін орысшаны латын әріптерімен ерікті түрде жаздыра аламыз деп шынымен де ойлайсыз ба? Оларға қысым жасау арқылы ана тілдерін қолдануға шектеу қойсақ Қырымдағы қазіргі жағдай бізде де орын алып қалмайды ма?
    Сондай-ақ, қаржы мәселесіне келсек, Сіз оқырмандарды 42 әріпті кириллица мен 34 әріпті латын алфавитінің шығындарын салыстырумен жаңылыстырмауды сұраймын. Латын әліпбиіне өткен соң тек 34 әріпті қолданамыз деп жаңылыспаңыз. 42 әрітен тек 5 әріпті қысқартуға мүмкіндік бар. ц,щ,ь,ъ,э,ч әріптерінен болса латын әліпбиіне өтпей-ақ бас тартуға болады. Қандай жолмен екенін Сіз әринә жақсы білесіз. Ал енді шығындарға келетін болсақ, 42 әріптің орнына 37 әріпті терумен үнемдеген қаржыңызды қайталап баспаға берілетін кітаптардың шығындарымен салыстырып көріңізші. Мәселе аударуда да емес, Сіз айтпақшы жоғарғы технология көмегімен әп-сәтте аудара саламыз. Аударып болып, қайта басып шығаруды неге есепке алмаймыз? «Мәдени мұра» бағдарламасымен шығарылған миллиондаған тиражды кітаптардың барлығы электронды нұсқалармен сақтаулы тұр екен. Ал біздің балаларымыз мектепте электронды нұсқамен оқып жүр ме? Үй жұмыстарын электронды нұсқамен дайыпдап жатыр ма? Студенттеріміз кітапханаларда сол электронды нұсаны оқып отыр ма? Енді сауатты экономистімізге тапсырма беріп көрейікші, еліміздегі барлық оқу орындарындағы барлық оқулықтарды қайтадан баспадан шығару үшін қандай қаржы керектігін. Жарайды, қарапайым халқымыз әдеби кітаптарды оқымай-ақ қойсын. Себебі, жастарды қорқытып болса да жаңа әліпбиге үйретерміз. ал ересектерді қалай үйретеміз?
    Мектеп босағасын жаңа аттаған бүлдіршіндерімізге үйрену әрине оңай болады. Ал орта сыныптардан жоғары оқушыларымызды қайтадан бірінші сыныптан оқытамыз ба? Сіз мүмкін айтарсыз, оларға қосымша сабақ өте салады деп. Оқушыларда сағаттардың саны санаулы. Қосымша сабақты басқа сабақтан, мысалы дене шынықтырудан ала саламыз деп тағы айтарсыз. Алайда әр сабақтың өз орны мен қажеті бар. Сіз әрине білесіз, қазіргі мектеп бағдарламасы балалар үшін тым қиын деп өкпесін айтып жүрген көптеген ата-ана бар екендігін. Өздері сол қиындап кеткен мектеп бағдарламасына әзер дегенде үлгеріп жүрген оқушыларымызды сауатсыз қылып алмаймыз ба? Бірінші сыныпқа жаңа барған балаларымыз жоғарғы оқу орындарын тәмамдап, білікті мамандарға айналған кезде ғана алға қарай жылжи бастаймыз. Оған дейін мәңгүрттеніп кетпейді ме халқымыз? Жиырма жылға жуық халқымыздың кемінде 80 пайызы шала сауатты болып жүреді. Сол шала сауатты халық сонда экономикамызды көтереді деп шынымен де сенесіз бе?
    «Мұқтар», «Қазыбек» секілді есімдер, егер Сіз байқап жүрсеңіз, өзіміздің еліміздегі реми құжаттарда орыс тілінде жазылса да дәл солай «Мұқтар», «Қазыбек» деп жалып жүр. Тек басқа елдерде әрине «Мухтар, Казыбек» деп амалдары жоқтан жазады, себебі олардың әліпбилерінде ұ, қ әріптері жоқ. Ал егер «Mŭqtar», «Qazibek» деп жазсаңыз басқа елдерде дәл солай оқиды деп неге қателесесіз? U әрпінің үстіне сызықша қоя салсаңыз ол ұ әрпі бола қалатынын басқа елдерде біледі деп нақты сенімдісіз бе? Q әрпі қ болып оқылатынын біз ғана білеміз, ал бүкіл әлем үшін ол ку деп оқылады. Сонымен бізден басқа бүкіл әлем «Mŭqtar», «Qazibek» деп қазақша жазылғанды «Муктар», «Казибек» деп оқиды. Құртып алған жоқпыз ба? «Муктар», «Казибек» деп оқығанша «Мухтар, Казыбек» оқи салсыншы деп сұрап қалмаймыз ба? Кириллицадағы қазақ әрпін тани бермейді, сондықтан шетелдіктер ол әріптерді іздену керек. Ал латынша жазған қазақ әрпін ізденеді деп ойлайсыз ба?
    Өз басым кириллицада қалай оқып, жазсам, латынды дәл солай қиналмай оқимын да, жазамын да. Менің қиналатын ештеңем жоқ. Алайда, менің көтерген мәселелеріме талдау жүргізіңізші. Бас салып отаршылық туралы ертегілерді айта бермей латынға өтудің маңызы туралы нақты мәселелерді неге көтермейміз? Бірінші болып неміс, француз, испан, ағылшын секілді шет тілдерін тез үйренуге көмек болады деген уәджі айтпаймыз? Еш болмағанда ұялы телефонда хат-хабарлама жазғанда латын әріптері екі есе аз көлемде орын алатындығын айтайық. Барып барып Ресейді жамандай бермейік. Халқымыз кезінде коммунистік партиядан орны толмас зардап шеккенімен қазіргі Ресейдің оған кінәсі жоқ екендігін ескерейік. Кезінде Қытай империясы мен Бұхар және Хиуа хандықтарының жаулап алуынан аман алып қалғаны үшін алғыс айтайық Ресейге. Болмаса Жоңғарияға туған күн бізге де тууы әбден ықтимал еді сол кезде. Қазіргі күнде біздің елімізге ең жанашыры да, ең сенімді одақтасы да Ресей болып тұрғандығын да ескерейік. Ресей болмаса Қытай, АҚШ секілді алпауыттар үшін тегін қазба байлық көзіне айналып кететіндігімізді тағы да ескерейік. Ресейді аты-жөні жоқ жамандай бермейік, ағайын.
    Әрине мен латын әліпбиіне өтуге қарсы емеспін, бірақ бас салып шаш ал десе бас алмайық. Асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ қалмасын. Әліпбиді ауыстыру 5-10 жылдық мәселе емес, бір ұрпаққа жалғасатын мәселе екендігін түсінейік. Аласұрып бар жазуды бірден басқа әліпбиге көшіріп, маңырап қалмауды да терең ойлану қажет. Сондықтан латын әліпбиіне өтудің нақты бағдарламасын дайындап алу қажет. Жаңа әліпбиді бастауыш сыныптарда енгізіп, сол бүлдіршіндеріміз қанаттары қатайған кезде ғана толық латынға өту керек. Олай болса келесі жылдан бастап бірінші сыныпқа арнап оқулықтарды латын әріптерімен шығарайық. Келесі жылы сол оқышулар үшін екінші сыныпқа арналған оқулықтарды басайық. Кейінгі жылдары үшінші, төртінші … … Осылайша не экономикамызға қатты соққы тимейді, не елімізді екіге бөлу қаупі болмайды, не сауатсызданып қалмаймыз. Ал оған дейін кириллицадан бас тарту мүмкіндігі жоқ деп есептеймін. Ойға салып көрейікші, ағайын!

    Qŭrmetpen
    Asqar Zhŭmabekŭlĭ

  68. Қазақ тарихында бірнеше рет әліпби алмастырылды. Бұл алмастырулар елдің білімділік деңгейіне орасан зор нұсқан келтірді. Енді бұл мәселеде асығыстық болмау керек. Бұл үлкен дайындықты қажет етеді. Көптеген оқулықтарды аудару, мектеп мұғалімдерін дайындау, тағысын тағылар. Дұрысы ең алдымен бабалардың әліпбиіне өтеміз деп шешім қабылдау қажет. Содан соң дайындық жұмыстарын жоспарлап, межені нақты айқындау қажет. Бұл тек қана айта салатын мәселе емес. Саясатқа да науқанға да айналдырмау керек. Бір сөзбен айтқанда бұл үлкен ұйымдастырушылық жұмыс пен қомақты қаржыны талап етеді. Бірақ ең басты мәселе латын емес байырғы бабалар мұра етіп қалдырған жазуды таңдау керек. Қазақ латын емес – қазақ. Бабалар рухын, мәдениетін сыйлау қажет.

  69. Қазақ латын ба әлде Қазақ па?
    Қазақ латын емес, бабалардың өз әліпбиі бола тұрып латынға көшу дұрыс па? Біраз уақыттан соң басқа ұрпақ келеді олар Байырғы әліпбиін мақтан тұтады, содан соған көшуге әрекет етеді. Қазақ байырғы балалар жазуына көшеміз деп бір ауыз сөз айтса бүкіл түркі тектестер алдында жаңа белеске шақырған ұлт болады, әрі бүкіл әлем іштерінен болса да мойындайды. Қазақ латын емес, болмайды да.

  70. мына кирилдан шаршадым,кейбір жартыбастар артка тартадыгои,быз уже латын жазуына отып кеттык бизнес саласы жарнамалар латын тілінде жазылуда,айтпесе орыстың ақпарат құралдары шабуылдауын токтатпайды,латыншаға өтеміз оттай бермеңдер

  71. Мен білсем жоғарыда отқан депудаттардың 10пайызы ғана қазақша жақсы сөйлейтін шығар,ал қалғандары сөйлей алмайды.сөйлеседе ежіктеп сөйлейді ғо.

  72. Динара дұрыс айтасың.сенің айтқаныңа қосылам.бастықсымақтар ә,ғ,қ,ң,ө,ұ,ү,і айталмай жүріп латын әліпбине өтпекші.

  73. КАЗЫБЕК АГАМ ОТЕ ОРЫНДЫ АЙТКАН ЕКЕН! УЛТТЫК ОЙ, УЛТТЫК ИДЕЯ БИЗГЕ АУАДАЙ КАЖЕТ! ЛАТЫН АЛИППЕЙНЕ КОШУ КЕРЕК. БИЗ КОЛДАЙМЫЗ!!!

  74. Латын арыпыне кошу керек деген пыкырды аиткан адамга мын алгыс. Енды латын арпыне кошу туралы ыс-шараларды каитып жасаим деп отырган адамдар каншалық.баска усыныстар аитар болсандар бырыншы порталга жазындаршы. Оралман болып елыне елым, Отаным деп келмегенсын гой сен. аитпесе казак тылын орыс тылыне аиырбастамар едын.

  75. Saittarynyzdy jondep jasamaisyz ba? Aldyngy kommentke jauap jaza almai otyrmyn! Akimak Dinara! Qaqaz alipbiinde «В, ф, ц, ъ, ь, ч, щ, э, ю,» sekildi aripter joq! Kirillicanyn qolaisyz ekeni aidan anyq!

  76. осы жобаны ұсынған адамды иттей атып тастасаң ғой шіркін. латын әріпіне оту орыс отарынан құтылудың жолы дейді. ал жарайды орыс отарынан құтылдықта дейік. бірақ латының 28 әріпінен қазақтың қай сөзін құрамақшы.орыстан құтылуна құтыламыз сонымен қоса өзі халық әрең сөйлеп жүрген қазақ тіліненде бір жола құтылатын боламыз.қ ұ ү ө ы ә ғ і ң деген әріптерді қалай айтады. латын әріпіне өтпей жатыпта ө, ң, ғ, қ ү әріптерін пайдаланып жүргеніміз шамалы ғана. Ойына келген жобаны ұсына салады өздерін ақылды сымақ көрсеткісі келеді. бұл пікірді ұсынған адам қазақ халқын дамытқысы келген емес өлтіріп өшіргісі келген адам деп нық сеніммен айтуға болады.42 әріпті 28 әріпке ауыстыру деген не деген сұмдық. үкімет басында отырып ойына келгенді айтып отырады. әріпті ауыстыру туралы бас қатырғаннан көрі қазақ тілін қалай дамытамыз, халықтың жағдайын қалай дамытамыз деген мәселелерді неге қарастырмайды екен.

  77. Латынға өту- орыс отарынан құтылу екенін жоғары білімділердің өзі сезбейтініне таң қаламын…

  78. Мақалаға бір жыл екен дегенмен бул әлі ашық тақырып болғасын бір ауыз сөз айта кетесем деп ойладым.Қазақтың қазақ бола алмай жүргені әріпте емес, ұлтық қуат көзінде ертең латынға өткен соң кейбір, қазақ тілінде ұғымы бар техникалық ғылми сөздер тәжімеленбей сол қалпында өтіп кетсе онда ұлтық идентификациямыз жойылары һақ. Техникалық жәнеде басқада еліміздің оқу орындарында өз тіліміздегі әдебиетер, не болмаса сайтар, қазақ тіліндегі дәрістік бейнефильмдер көпе? жеткіліктіме? жоқ деседе болат. Сонымен қатар жаңадан салынып, ашылып жатқана кәсіп орындар, завотардың жобасы үрдісі түгелімен дерлік орыс тілінде орындалып жүргізілуде. Сондықтан латын тілі ауысу бар болғаны орысқа біз бөтен ел екенімізді қане нақыштап тұрмақ. Дегенмен өзіміздікі деген Күлтегін жазуындаңы әріпті тарихи жәдігер қылып, ӨЗГЕНІҢ ӨЗІНІҢ КӘФІР САНАСЫНА ӘЛЕМДІ БАС ИГІЗУГЕ АРНАЛҒАН ӘЛІПЕСІНЕ ӨТЕТІНІМІЗГЕ МЕНІҢДЕ ҚАЗАҚ ҚҰЛДЫҚ САНАМ ҚУАНЫП ТҰР.Сөз соңында айтарым осы құрып кеткен Еврей жұртына таң қалам 1000 жыладан астам уақытан соң пайда болып АҚШ көмектесті деп айтсақта еврейт тілін тірілтіп, ғылымында өмірінде өзі болып сонымен жүргізуде. НЕГЕ? СОЛ ТҮРІКТЕР ЖӘНЕ БАСҚА ТҮРКІЛЕР БІРІГП ОРТАҚ ӨЗ ӘЛІПЕСІН ШЫҒАРМАСҚА?

  79. Жазылған пікір-жазбаларға қарағанда латын алфавитіне көшуге қарсылық танытқан санаулы 66-ны қолдайтындар да санаулы екен ғой. Жалпы барлық ауқымды дүниелер санаулыдан басталады. Кезінде халқының жолында құрбан болған Алаштың ардақтылары ( Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатов т.б ) да санаулы ғана болды. Олар халық үшін құрбан болды, ал халық не де болса көп қой, бірақ бұларды өлімнен қорғап қала алды ма? Ал бұлар халқын сақтап қалды!!!
    ОЯН ҚАЗАҚ!!! ОЙЛАН ҚАЗАҚ!!!
    Жас журналист

  80. Латынға қарсы шығамыз деп, Ұлттық мүддеге қарсы шығып отырғандарын сезбейтін әйгілі 66-ның: «Латынға қарсы емеспіз» деген сөзі мен «бірақ қазір өтуге болмайды»-деген сөзі бір-бірін жоққа шығарып түрған жоқ па? кілең қаламгерлер мен тіл ғалымдары жиналып, осылай да сөйлеуге бола ма? Edil

  81. Мен Латынға қарсымын! Кириллицаға да қарсымын! Ойлану керек… Бұл ойнайтын шаруа емес… Ұрпақ тағдырына балта шабумен бірдей….

  82. латын болмақ түгілі оның аржағна өтікетседе орыс тілін ұлт аралық тіл статусынан алмаса бәрі бір қазақ елінде қазақ тілін қалдыры ата жауымыз орыстың тілін қолданыстың бәрлқ түрінен алукерек сонда тәуелсіз ел боламыз

  83. 66-ның ішінен Амангелді Айталы, Эрнст Төреханов, Марал Ысқақбаев, Шәкизада Әбдікәрімов т.б. зиялылар ашық хатқа қол қойған жоқпыз деп бас тартып, латынды қолдауда. Әлі жартысы бас тартып, латын жолына – рухани тәуелсіздік жолына түседі… Олар қазір “айныды” деп айтады” деп зорға шыдап отыр…

    Бұларды Путиннің тапсырмасын орындап арандатқан популис-маньяк, әрі КГБ-ның көне, әккі агенті Мұқтар Шақанов. Әрі : «Кирилл әліпбиінен айырылсақ, Евтушенко аударган өлеңдерім оқылмай қалады» деп шошып жүр!

  84. Қазақстан халқы Ассамблеясы демекші, осы бір кіші «БҰҰ»-ның мемлекетті құрап отырған негізгі ұлт – қазақтардың мүддесі үшін бір де бір рет мәселе көтергенін көрмеппіз. Неге енді Елбасының осы стратегиялық бағдарламасының басты талаптарының бірі-латын әліпбиіне өтуді насихаттамасқа. Неге олар: «22 жыл бойы біздің көңілімізге қараған қазақ елі мен елбасына рахмет, бізді енді мемлекеттік тілді білуге мәжбүрлейтін заң шығару керек» деп бастама көтеріп, мәлімдеме жасамайды?!. Мұқтар Шаханов ағамыз бастап, 138-дің хатын жариялап, мемлекеттік тіл мәселесін көтеріп жүрген кезде Алматыда 2011 жылы Ұлттық баспасөз клубында бір орыс қаламгерінің ( аты-жөнін http://www.qazaquni.kz сайтынан тауып алуға болады) «Қазақ билігі әдейі бізді «қазақ тілін білмесін, Ресейге кетсін» деп, мемлекеттік тілді білуге мәжбүрлейтін заң шығармай отыр, біз, өзге ұлт өкілдері, бұған қарсымыз» деп мәлімдеген болатын… Біздің билікке бұдан артық енді не керек дейсіз ғой күйініп. Мемлекеттік тілдің дамымай, Атазаңдағы заңды төріне шыға алмай отырған себебі өзге ұлт өкілдеріне байланысты емес, өзіміздің «миын ауыстырмаса, қазақша қақпайтын» ( Сыртқы істер министрі Е.Ыдырысовтың парламенттегі мәлімдемесі) аты ғана қазақ шенеуніктер армиясының тегеурінді қарсылығында..

  85. Қазақ мемлекеті 2025 жылы қайтадан Латын әліпбиіне өтетін болды! Ұлттық рухани деколонизация латын әліпбиіне көшу әрекетімен басталды! Ұлт мүддесі үшін күресушілердің 72-жылдан бері армандап келе жатқан арманы орындалатын болған соң, ел болып қуанып жатқаны анық. Бірақ кез-келген өзгерістің кедергі-қиындықсыз, қарсылықсыз өтпейтіні белгілі. Біз ең бірінші бұл қарсылықты 22 жылда да мемлекеттік тілді меңгермеген орыстілді қоғамнан күткен едік. Өзінің империалистік мақсаттағы орыс кириллицасы қорасынан шығармауға барын салатын Ресейден күткен едік. Иә, орыстілді қоғам да, Ресейдің Жириновский секілді шовинист саясаткерлері де қарсылығын көрсетіп жатыр. Ал бірақ ең қатты қарсылық – ұлт мүддесі үшін күресіп келе жатқан ұлтшылдардан шыққанда ел аңтарылып, түсінбей қалды…

  86. латынға көшейік, көшу керек. бірақ неге қазақ елінде тұрып орыстар латын оқымайды. мен соны түсінбеймін. сонда орыс мектебінде (Қазақстанда тұрып) латын әрпін емес, кириллица оқиды ма. соны түсіндіріңіздерші. Бұл мазақ емес пе? Сонда тағы қазақ өзге, басқалар өзге боп ырду-дырду болмай ма. көшсе, бәрін бірге көшірсін. отырсын сосын орекең атажұртында /ресейде/ не жазғанын оқи алмаааай. салиқалы сөзге келсек, бұл қырқыстың бастауы. қазақ елінде бәрі латын әрпімен жазсын, орысың да, орманың да. сонда ғана біртұтас ел боламыз.

  87. Біздер, осы қазақтар, ұраншылмыз ау. Алды-артымызды ойламай, ұрандап жүргенді жақсы көреміз. Қазбек бауырым мақаланы жақсы-ақ жазыпты. Айтқандары көкейге қонады. Қазбектің айтқан уәждеріне келісе отырып, латыншаға өтудң қолдағың-ақ келеді. Бірақ мынандай бір ой маза бермей көлденңдейді. Болашақ дедік қой, ендеше латынға көшу мәселесіне мектеп оқушылары тұрғысынан қарастырып көрейікші. Мектепте қазақша оқып жүрген шәкірт ана тілін жетік білумен қатар, мына заман көшінен қалып қалмас үшін жаңа технологияны, компьютер тілін, программалау сияқты нәрселерді де терең игеру керек қой. Бүгінгі заманда ондай ақпаратты не ағылшын тілінде, не біз мойындайық, мойындамайық орыс тілінде алуға болады. Қазақ мектептерінде ағылшын тілін қалай оқытатынын бәріміз білеміз, қазақ балалары ол тілден керекті ақпаратын ала алмайды, сонда қалғаны орыс тілі. Бүгінгі программистер, музыканы өңдеп журген аранжировшиктер, видеомен жұмыс жасап жүргендер – бәрі соны орыс тілінде жазылған оқулық арқылы, орысшаланған программалар арқылы оқып үйренген. Қазбек бауырым орысшадан латыншаға әп сәтте аударатын программа бар деп мақтанышпен жазыпты. Оны жасаған да қазақ жігіті сияқты. Сол жігіт ондай программа жасау үшін қай тілде жазылған оқулықты ақтарған екен. Қай елдің программистерінен үйренген екен, оны сұрады ма екен. Орыс программистерінің ізі жатса мен таңданбас едім. Ертең латыншаға көшіп кетсек сол жолды өзіміз жауып тастамаймыз ба. Қазақ балалары заманауи технологияны игеруден шеттеп қалмай ма. Олай етсек екінші сортты ұлтқа автоматты түрде ауысып кетеміз ғой. Ол болашақ ұрпаққа обал емес пе. Ағылшын тілі біз үшін алынбас қамал екенін жоғарыда айттық. Ағылшын әрпін білу мен тілін білу екі нәрсе екенін айыра алатын шығар көпшілік. Қазбек сана, рух туралы көп айтыпты да, білм туралы тіс жармапты. Меніңше білімді ұрпақтың еңсесі биік, санасы жоғары болады. Керісінше рухы биік болғанмен білімі кем болып жатса, заман көшіне ілесе алмай опық жейді. Қазақ атам » Ханның сөзін қара да айтады, бірақ сөзінде пәтуа жоқ» деген. Қанша рухы жоғары болса да өзі кедей, білімсіз болса сыйлы болуы екіталай. Сондықтан мен бар кушті мектепке аударып, болашақ ұрпақты заманауи технологияны жетік меңгерген, саналы азамат етіп тәрбиелеуге арнайық дегім келеді. Әліпбиге тіреліп тұрған ештеңе жоқ. Егер қазақты құртып бара жатқан кирилл әліпбиі болса Қазбек сол кирилше оқып ақ бүгінгідей ел азаматы дәрежесіне қалай жетіпті. Қазбек, баяғы студенттік өмірді бірге өткіздік қой, сондықтан ойымды жеткізіп отырмын. Саған қарсы шығуым емес, пікірлесуім деп ұғарсың.
    P.S. Жоғарыда біреулер «Дөңгелегің тесілгір 66″ өлеңін кім жазды» депті ғой, оны жазған осы Қазбек емес пе. 80 жылдарда жастардың ең көп оқитын, тыңдайтын өлеңі.

  88. …45-48-ге.Өздерің білмейтін нәрсені оттап күнаһар болмаңдар. Перуашев латынды қолдайды-қолдамайды деп есіттің бе? жоқ, ендеше не былжырап отырсың? Қазыбек Исаның 50 жылдығын ел тойлады. Республика бойынша билік тойлап берді, 3 машине мінді деп соғып отырсың. машинаны ағайындары сыйлады. біреуін «Ақ жол» сыйлады. «Ақ жолға» еңбегі 10 жылдан бері сіңген бір адам болса, Қазыбек емес пе? Оны неге қызғанып отырсың? негізі билік тойлап берсе де, артық емес мұндай ақындардың? Ал елбасы айтпай-ақ он жылдан бері газетінде латынды насихаттап келе жатқан Қазыбек енді «Елбасы айтты» деп керісінше қарсы шығуы керек пе? сонда бұрынғы айтқан, жазғандарының бәріне қарсы шығуы керек пе? Ми бар ма өздеріңде. Ал оның «ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУГЕ ҚАРСЫЛЫҚ – ОРЫС КИРИЛЛИЦАСЫН ҚОЛДАУ-ЯҒНИ ҰЛТТЫҚ МҮДДЕМІЗГЕ ҚАРСЫЛЫҚ!» атты http://www.qazaquni.kz/15223.html мақаласын латынның манифесі деп қабылдауда ел. Махамбет…

  89. Егер Шаханов Божконың СМС-ті латын қарыптарымен жазғанын білсе, «Неге кирилше жазбайсың!!!» – деп жағасынан алатын шығар.

  90. Сонымен, Қазақ әліппесі өзекті мәселе ретінде қазіргі таңда Елбасының тарихи шешіміне байланысты күн тәртібіне қойылып отыр. Алайда, әділдік үшін айту керек, ың-шыңсыз, дабыра-дақпыртсыз, аз сөйлеп, көп іс тындыратын, қоғамымыздың озық ойлы азаматтары бұл мәселені тәуелсіздік таңы атысымен-ақ айта бастаған. Тәуелсіздігімізге қол жеткізіп, қазақтың күрмеуі көп қордаланған күрделі мәселелерінің аттары аталып, түстері түстеліп жатқан тұста 1991 жылы осы мәселені ең алғаш Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының негізін қалаған қоғам қайраткері, белгілі тілтанушы ғалым, Қазақстан Республикасы ҰҒА академигі Әбдуәли Қайдаров көтерген болатын. Ал, 1993 жылы ол Түркия сыртқы істер министрлігінің ұйымдастыруымен өткен Түркия, Өзбекстан, Қазақстан, Қырғызстан, Әзербайжан және Түркіменстан ғалымдарының Анкарадағы конференциясына Қазақстанның делегациясын басқарып барып, барша түрік халықтарына ортақ 34 әріптен тұратын латын әліпбиінің жобасына Қазақстан тарапынан қол қойды. Осы алты елдің ішінде содан бері өзбек, әзірбайжан, түркімен (түріктер бұрыннан латын жазуын қолданатын) латын жазуына көшіп үлгерді. Ал Әбдуали Қайдаров түркі халықтарына ортақ келісілген латын әліпбиінің жобасын қоса отырып, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбавтың атына ашық хат жазып, оны «Ана тілі» газетінде сол 1993 жылдың аяғына қарай жариялатқан. Бұл мәселе ғылыми ортаның талқысына түскен. Талай пайдалы ұсыныс-пікірлер, нақты іс-шараларды қабылдаудың жолдары айтылған. Қазақ әліпбиіне қатысты Ә.Қайдаров бастаған ғалымдардың үлгісі – Анкарадағы сол жиында қабылданған 34 таңбаның негізінде жасалған 27 әріптен тұрады.

  91. Шаханов жалпы шабуылдай беруге үйренген, кейде алды-артын аңдамай сөйлей салады.Латыншаға қарсы шыққаны сонысына дәлел. Латыншаға алас-күлес көшуге болмайды, оны үкімет тарапынан нақты, қолайлы жоспар бойынша іске асыру керек. Одан кейін кирилицадан мүлде бас тарту да қиын, құдай берген көршің орыспен қарым-қатнас жасамай қалай отырасың? Орыс атаулы Қазақстаннан түгел көшіп кетпейді, қазақтармен құдандалы, туыс-туысқан болып кеткені қанша? Яғни Ресеймен мемлекетаралық байланыс үзілмейді, шарт, келісім, алыс-беріс құжаттарын олар латын әрпімен жасаспайды, Ленин айтқандай, латыншаға өздері көшпейінше. Архивтердегі мұра жазбаларымыз, кітаптар латын әрпімен қайта шығарылмаса, енді туатын ұрпақ одан хабарсыз болып өссе, елдік, халықтық мәдени-ғылыми тарихымыз не күйге ұшырайды?

  92. Ағалы-інідей сыйласатын Шахановтың да, Қазыбек Исаның да айтып, ойлап отырғаны біреу- қазақ тілінің мүддесі. Бірақ екеуі екі жақтан қарап отыр. Қайсысынікі дұрыс-уақыт көрсетеді. Меніңше, латынға өткен азаттық алғанына 22 жыл болған елге өте дұрыс

  93. Латын әріпіне көшеміз деп Ана тіліміздің қадірін жоғалтып алмаймыз ба?
    Ана тілі –біздің туған анамыз!
    Анамыздай сыйлап,бағып –қағамыз.
    Ана тілін бағаласақ қалай біз
    Озіміздің сондай болмақ бағамыз.
    Қазақ тілі-қазақ халқының ана тілі. Ол өзінің сан ғасырлық дамуы барсында рулық тіл дәуірінде, тайпалық тіл дәуірінде,халықтық тіл дәуірінде басынан кешірді.
    Қазақ тілі-өркендеген мәдинеттің тілі,ғылыми тіл,көсемсөздік тіл,стиль жағынан мейлінше байыған ,грамматикалық құрлысы барынша дамыған қасиетті тіл.
    Тіземнен сүріндірсең сүріндір
    Тілімнен сүріндірме-деп ата-бабаларымыз тіл үшін жаны пида екендігін тілі жанынанда қымбат екендігін көрсетеді.Ал қазіргі таңда ана тілдің қадірін жоғалтып алған жоқпызба?Ана тіліміздің көз алдымызда құлдырап бара жатқанын көрсек те үндемейтін күй кештік.бұған дәлел сұрасаңыздар мен айтайын қазақ әріптеріміз (Қ-әріпі көз алдымызда к әріпі болып ұ,ү,ө,әріптеріміз де у, о болып оқылып жүргенін көзбен көріпте жүрміз).
    Бесіктен белі шықпаған балаға заман талабына сай боламыз деп шет тілінде үйретіп жатырмыз. Өз ана тілін толық меңгере алмаған жас ұрпақтан не күтеміз?
    Ал енді латын әріпіне көшеміз деген ой қай адамды болмасын ойландырады.Ата-бабаларымыз отан үшін өзінің ана тілі үшін,кейінгі жас ұрпақ тәуелсіз ел болсын деп күресті. Енді біз тәуелсіз ел болдық, өз ана тілімізді өзге ұлттарға үйретіп тілімізді дамытамыз дегенде Латын әріпіне көшеміз деген ой күндіз күлкі, кешке ұйқы бермейтін болды.
    Қазақстан Республикасының ана-қазақ тілі болып табылады.Сол ана тілімізді білмейтін,тіпті дүбәра болып сөйлейтін бауырларымыздың саны қаншама десеңізші. . . .(балабақша,мектеп,дүкендер, қызмет орындары,қоғамдық көліктерде) кейбір қара көздеріміздің орысша сөйлеп тұрғанын көргенде кеудеңдегі жүрек қан жылайды.
    Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте деп жырласа Ал қазіргі таңда тілімізді құрметтеп емес, тамырына балта шауып жатқандаймыз. ..
    Өткірдің жүзі,кестенің бізі өрнегін сендей сала алмас деп ұлы ақын Абай атамыз сияқты данышпандарымыз туған ана тіліміздің құдіретіне анасындай табынып , құрметтеп, қадірлеп жатқанда қазіргі ұрпақ қадіріне жетпей қалғандай ма?деген ой келеді… Іш қазандай қайнайды. Көшіміз алға жылжып ілгерілеп жатқаны рас. Оған да шүкір! Бірақ мәңгі өлмейтін асыл қазына тіл тақырыбына келгенде «Баяғы жартастың сол жартас »екендігін көріп қынжыламыз.
    Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін жүректен шыққан ашу ызадан туған өлең жолдарымен аяқтағанды жөн көрдім.
    Айыра алмай ақ немесе қарасын,
    Тануданда қалдық қазақ баласын.
    Өзің емес,өзге тілді ұран ғып
    Қайран қазақ қайда кетіп барасың???????????

  94. латын аліпбиіне кошуге карсылык білдіргендер, менің ойымша, киындыктан кашатын адамдар! Баріне енбектенсе кол жеткізу онай болмак. Бір емес бірнеше тілді менгерген жас урпакка аліпби өзгерту тук те емес!

  95. Қазекең мақаласында ең басты сауалға жауап бермеген. Қазақстан латын қарпіне тұтастай көше ме, жоқ әлде тек қазақтілділер ғана көше ме? 66 -ны ңөздері де айтып отырғанындай олар Қазақстанның қос алфавитті елге айналуына қарсы , латын қарпіне көшуге жалпы қарсы емес. Сондықтан билік бәрін ашық айту керек еді, қазақтарды ңлатын қарпіне көшкенінен Ресей ұтпаса еш ұтылмайды. Өйткені, бәрібір қазақстанда кириллица қала беретін болса, қазақтарды ңбасым көпшілігі балаларын орыс мектептеріне беретін болады, бұған тыйым сала алмайсың. Сондықтан, билігі бар, басқасы бар, пікір айтқанда, Қазақстан латын қарпіне қалай көшетініне мән беру керек. Қазақ алфавиті латыншаға ауысып, орыс мектептеріндегі сабақ кирилмен жүре берсе, ештеңе де өнбейді.Қазақстанға біртұтас алфавит енгізілетінін билік ашық айтса, оған қарсы болатындай Айталылар ақылынан адасқан жоқ шығар?

  96. Ғаббас Қабыш латынды қолдайды.
    Серік Тұрғынбекұлы, ақын, халықаралық «Алаш» сыйлығының иегері:
    – Таяуда Мұхтар Шаханов бастаған зиялы қауым өкілдері латын әліпбиіне көшуге қарсы ашық хат жазды. Осы хатқа қол қойған азаматтардың ішінде Сіздің де есіміңіз жүр екен. Шыныңызды айтыңызшы, Сіз ашық хатқа М.Шахановтың сөзін жерге қалдырмау үшін қол қойдыңызба? Әлде расында латын әліпбиіне көшуге қарсысыз ба?
    – Мен латын әліпбиіне көшуге қарсы емеспін. Түптің түбінде латын әліпбиіне көшеміз. Ал қазіргі кезде осындай пікір таластар болғаны дұрыс.
    – Тоқ етері латын әліпбиіне көшуге қарсы емессіз ғой…
    – Қарсы емеспін.
    Қоғабай сәрсекеев, шәкизада әбдікәрімов, эрнс төреханов, амангелді айталы , мекемтас мырзахметов, т.б. 66-ның жартысы өз қолдарынан бас тартып, латынды қолдауда.

  97. Қазақ тілін үйренгісі келмейтіндер қанша жерден латынға көшсең де үйренбейді! Сондықтан бірінші кезекте қазақ тілінің мәртебесін көкке көтеретін тіл туралы заң қабылдау керек. Сосын орыс, өзбек, қазақ демей бүкіл Қазақстан латынға көшуі керек! Орыс тілінің өзін латын әрпінде жазуын талап ету керек. Егер де латынға тек қана қазақтар көшетін болса бұл деген өлім!!! Бұл қазақтарды өз елінде, өз жерінде қорлау болып табылады. Егер солай болатын болса Қазақстандағы басқа ұлттарға жеке мемлекет құрып берейік! Егер қазақ тілі туралы заң қабылданатын болса, онда ойланбай ақ латын әрпіне көшуге болады!

  98. Қазеке, атыңызға сай Қаз дауысты Қазыбек бидей қазып-ақ жазыпсыз. Терең кетіпсіз, «бірақ оны түсінетін бала бар ма?»-дегендей, 66 шал бұндай талдауды қайдан түсінсін. Түсінсе, сіз айтпақшы желге қарсы шаптыра ма шал-шауқандар?

  99. Абайды ойшыл емес деп былжырайтын? Қазақ тілін малшаруашылық тілі ғана деп масқаралайтын Жүкешовке ұлтшылдар қалай еріп жүр?

  100. 1930 zhyly 15 qangtarda Sovet ukimeti professor Yakovlev bastaghan komissya usynysyn qoldap,ORYS alippbesi latyn bolu kerek degen. Tek Stalin kelispei sheshim shyqpagan. Al Lenin tubi latyngha Orys alipbesi auysu kerek degen. Internette bar bul materialdar. Biraq Muhang internetti paidalanа ma eken?

  101. Қазақ деп жүрген қадірлілеріміз қазаққа қарсы күштер қаржы беріп айдап салып жүрген Жүкешов сияқтылардың қақпанына түсіп қалған екен. Жабылып, шығарып алайық оларды тұтқыннан.

  102. Мұқа, жауларыңыз » Шаханов шалыс басты» – деп қуануда ғой. Содан-ақ білмейсіз бе, адасқаныңызды. Сіздікі дұрыс болса, олар күйінетін еді ғой…

  103. «Жауың кім? Жауың – большевик! Ортақ жау – большевикке қарсы жорыққа аттану кеудесінде жаны, денесінде бабалары түріктің титтей қаны болған Алаш азаматына парыз» – депті Алаш арыстары,.
    «Ұлт пайдасына» бас тіксе, қазір жауың кім?
    Жауың – большевиктік-орыс кириллицасынан құтқаратын латынға қарсылар . Сондықтан ортақ жау – латынға қарсыларға қарсы жорыққа аттану кеудесінде жаны, денесінде бабалары Алаштың титтей қаны болған қазақ азаматына парыз!» Алаш азаматтары.

  104. Кириллицаны қорғайтын адамдар ұлттын мүддесін сатып жүр! Латын әліппесіне көшу ол саясат емес, ол ана тілімізді сақтау, жаңғарту деген мақсат. Екіншіден, жаңа технологияларға тезірек қол жеткізу деген мақсат. Қазір қазақша жазам десек ноутбукте пернетақтанын шрифтер ауыстырып бірәз қиналасың, өйткені бірәз символдар, сандар жоқ.
    Тағы бір мәселе, кириллица қазақтын фонетикасын әбден бұзды. Оны жөндеуміз қажет.

    Сондықтан кім қазақ тілін жаңғырту, дамуға, яғни латынға қарсы, ол ұлтымызға қарсы!

  105. Рухани құлдықтан құтылудың №1 жолы орыс отары – кириллицадан құтылу керек екенін өздеріңіздің інілеріңіз Қазыбек Иса «Қазақ үні» газетінде бірінші класқа да түсінікті етіп айтқандай, мұны ұғу үшін сіздерге қанша класс оқу керек? қанша класс болса да, біз ақшасын төлеп оқытайық (кредитке) мәңгі құлдықта қала беруді,Россияны, жириновскийді қолдап шыққан 66 шалды … Сәлеммен, Құл емес ұл боп туған ұлтшылдар.

  106. Орыстың кириллицасынан – құлдық жазуынан құтылатын кез келді! Құлдықтың бұл қамытынан шыққысы келмейтіндерді ұлттың жауы деп есептеу керек!
    Ерен

  107. Ұлтқа қарсы күштердің ұлтшылдардың пікір айырмашылығынан саяси очко жинап, өткен ғасырдағы әкесі мен баласы айтысқандай арандату күтіп отырған орыстың агенті сияқты. мәңгүрттерден сақтану керек. Біз олардың кім екенін біліп отырмыз. Латынға қарсы шығам деп, ұлтқа қарсы шығып отырғанына көзі жетіп, сауаттары ашылса, 66-ның біразы есін енді жинап жатқан ұлтшылдар секілді қойған қолдарынан бас тартып, арандатушылардың сазайын тарттырар. Ұлт мәселесінде көп сөз айтушыларға қарағанда аз болса да, ісі бар, бірақ алфавиттен мақұрым математик Геройханға да ес кірер… Көне түркі жазуы – Руникаға ауысуды айтса, латынға өтпеу үшін – орыс кириллицасынан бас тартуды жасандытүрде тоқтату үшін Мәскеуде оқыған Өмірзақ Ақжігітті іске қосқан ресейлік агенттердің әрекеті. Ал байғұс Геройхан сауатсыздығы үшін ұрынуда. Біз Мұқтар шахановқа Путиннен соққы алған Назарбаев әдейі «латынға қарсы шығыңдар» деген тапсырма берді деген сөзді енді тексеріп жатырмыз. Ұлтшылдар ұйымы.

    Пікір қосу

  108. Қазір әркім де батырсынып, ақылгөйсіп, қазақ тілінің жаршысы секілденіп, мұңын мұңдаған, жоғын жоқтаған кісімісіп жаза беретін болды ғой. Әр дәуірде кері тартатындар болады. Олар көбінесе жауыңның арасынан емес, досыңның арасынан кездеседі. Қазақ тіліне жаны ашығандығын базарға салу арқылы олар онсыз да үрейге толы көңілдерді үдірейтіп, есті алады. Шамасы, қазақ тілі осындай бастамаларсыз дамып кететін көрінеді де, ал латынға көшу бастамасы оны әлсіретеді екен мыс! Қайта Қазақ тілінің көтерілуі осы ғой. Кезінде Астананы көшіруге алматыдағы шардақтар осылай сылтау айтып жылап-еңіреп еді, бұл күндері қойды, Латынға көшу де сондай болады. Батыр аттастың бәрі батыр болмайтыны, ұлтым дегеннің бәрі ұлтқа пайдалы қызмет істемейтіні, қазақ деп жүріп қазақты қақырататындардың болатыны біздің есімізді жисын. Қазіргі мәселе Латынға көшу, көшпеу емес, Қалай көшу мәселесі. Ал мына секілді кәрі шал-шауқандардың кертартпа үрейлендіргіш бірдеңелерін тек Латынға көшкен жағдайда ескеретін құжат ретінде пайдалану керек те, оның өз дауына қатыспау керек. Бұл шалдар айта береді. Заман артында қалған, қазақ тілін осыған дейін ұшпаққа шығарса қайда жүрген, енді келіп, жастардың жаңа талғамына жағаласқысы келеді. Қартайғандарын, артта қалғанын, мешеулік батпағына батқанын түсінбейді. Замананың ендігі ырғағы Интернет технологиясы болатыын, барлық нәрсе соған байланатынын, ал мына кісі айтып отырған жаман мүмкіндіктерді Латында тұрып та жеңіп қоймай, латынға өту арқылы Қазақ тіліне кұж құдірет бітіруге болатынын түсінетіндер көбейді. Соған рахмет! Орыстың сасық жазуынан арылатын кез келді! Құлдықтың бұл қамытынан шыққысы келмейтіндерді ұлттың жауы деп есептеу керек!
    Ерен

  109. Елдің бетке тұтар аға буын өкілдері нық қадам жасау керек. Ауызбіршілік болмай біз ешқашан құлдық санадан арыла алмаймыз. Ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін айыра алмай жүргендерді жолдан адастырмайық! Тіліміздің тұғыры биік болсын десек, сөзден іске көшейік! Қазыбек аға, сіздің мақалаңыз бойымдағы намыс отын өршіте түсті. Қазақ жастары Сізді әрқашан қолдайтынына кәміл сенемін. Алға!!! Тәуекел дейік!

  110. Керемет жазылған екен, Қазыбек бауырым, рахмет! Тура баяғы Алаш арыстарының, Ахмет Байтұрсыновтардың рухында жазылған ғылыми дүние, манифест деуге болады. Иә, латын әліпбиінің манифесті деуге лайық! Жарты беттен артық жазба оқыса, жастыққа құлайтын жолдасым, аяғына дейін тапжылмай оқып, шығып,»Рахмет айту керек, айттың ба» деп мазалап жатыр.Р ахмет, саған, Қазыбек.

  111. Латынға қарсы 66-ға, түсінбей қалмас үшін орыс кириллицасымен жазайын: Қожайындары Мәскеуде отырған, үнемі ұлт-патриоттарына, қазаққа қарсы болып келген «Республика» порталы қазір неге латынды жамандап, жиі материал беретін болды?.. Латынға қарсы 66-ны неге алақанына салып отыр? Қарапайым ойлау жүйесі жұмыс істейтіндер осыны түсінсе болады ғой… Ең бастысы – латынға көшу – саяси жеңіс, рухани тәуелсіздік, мәдени деколонизацияның басы болар еді… ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУГЕ ҚАРСЫЛЫҚ – ҰЛТ МҮДДЕСІНЕ ҚАРСЫЛЫҚ!
    Бұны ұлт-патриоттарының түсінбеуі – қатерлі қателік! http://www.qazaquni.kz/15223.htm
    Qojаyındаrı Mäskeude otırğаn, ünemі ŭlt-pаtrïottаrınа, qаzаqqа qаrsı bolıp kelgen «Respublïkа» portаlı qаzіr nege lаtındı jаmаndаp jïі mаterïаl beretіn boldı? Qаrаpаyım oylаu jüyesі jŭmısı іsteytіnder osını tüsіnuge bolаdı ğoy… Eñ bаstısı lаtınğа ötu-sаyasï jeñіs, ruhаnï täuelsіzdіk, mädenï dekolonïzаcïyanıñ bаsı bolаr edі… http://www.qazaqunï.kz/15223.html

  112. 66-ның ішінен Амангелді Айталы, Эрнст Төреханов, Марал Ысқақбаев, Шәкизада Әбдікәрімов т.б. зиялылар ашық хатқа қол қойған жоқпыз деп бас тартып, латынды қолдауда. Әлі жартысы бас тартып, латын жолына – рухани тәуелсіздік жолына түседі… Олар қазір «айныды» деп айтады» деп зорға шыдап отыр…

  113. Бұл түрімен бола алмас бұлар абыз,
    Талай әлі тартыста шығар аңыз…
    Біріксек жауға қарсы тұра аламыз.
    Латынға қарсы болса, 66
    Болашақтың рейсінен шығарамыз!..

  114. 66 ға:
    Жалпы-жалқы бұларда, жалқы-жалпы,
    қасарыспа келеді қалпы, салты.
    Қазыбек батыр қаһарын елер ме екен,
    «Дөңгелегі тесілгір» алпыс алты…

  115. ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУГЕ ҚАРСЫЛЫҚ – ОРЫС КИРИЛЛИЦАСЫН ҚОЛДАУ-ЯҒНИ ҰЛТТЫҚ МҮДДЕМІЗГЕ ҚАРСЫЛЫҚ! Орыстың кириллица отарынан шыққысы келмейтіндер қазақ тілінің жайын ойлағансыП, елді адастыруға кірісіпті ғой. Көзі ашықтың – көкірегі ояу емес, көкірегі ояудың көзі ашық емес екенін мына қаптаған орысшыл қаламгерлер мен академик-ғалымдардан айқын көруге болады. Махамбет.

  116. «Дөңгелегің тесілгір 66» -деген бір өлең бар еді біз студент кезімізде айтатын… Қай ақынның жыры екені есімде жоқ, ол кезде салдырлаған ескі «66» автобусқа қарап айтатын едік. Ол шаршаған, ескі автобустар қазіргі жаңа заманға ілесе алмай қатардан шығып қалды. Енді, міне, 66 зиялы сол ескі сарынмен елді адастыруға көшіпті. Ал жастар мен көзі ашық, көкірегі ояу үлкендердің өзі де латынды қолдап отыр. Олар мына жаңа заман талабына ілесе алмай, едергі жасап жатқан ескі шиқылдаған «66»-ны қатардан шығарып тастар ма екен, әлде, «капитальный ремонтқа» жіберер ме екен… Бейбарыс

  117. Осы сізге қай латын керек? 23 әріпті орта латын ба, жоқ 26 әріпті (j, u, w бар) кейінгі латын ба? Мүмкін 26 әріпті ағылшын әліпбиі шығар… Азырқансаңыз немістің «ä, ö, ü, ß» сияқты әріптері бар алфавитін көріңіз. Немесе испанның «j»-ні [һ (қазақша)] етіп оқитын әліпбиін көріңіз. “kültür” латыннан зеріксеңіз, суахили, хауса немесе сомали тілдерінің латынын көріңіз – қанша дегенмен экзотикалық тілдер ғой… Айтпақшы, 28 бен 40-тың аралығындағы төл латын неге ұнамайды? Свежій идея керек болды ма? Онда қазы-қарта иісі аңқыған төл латыншылдарымыз дайындаған жүз латынды көріңіз немесе соңынан сұрыпталынды деген бес латын қалай көңіліңізге? Сізге диакритпен бе жоқ диаграфпен бе? Мүмкін өзбек («х» әрпі) пен әзербайжанның («ә» әрпі) кирилмен тұздықталған латыны ұнар? Айтыңызшы… please…

    Post Scriptum. Сізге QWERTY ме, жоқ AZERTY қажет пе?

  118. ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУГЕ ҚАРСЫЛЫҚ – ҰЛТТЫҚ МҮДДЕМІЗГЕ ҚАРСЫЛЫҚ! Бұны ұлт-патриоттарының түсінбеуі – қатерлі қателік!

  119. Осы орыс тілділер неше жылдан бері әлі күнге шейін бір сөйлемнің басын құрып қазақша сөйлеп білмейді,қашанғы жүреміз күтіп,бізде елдің қашақшаланғанын көріп кеткіміз келеді,өмір өтіп жатыр ғой.Басқа елдердегіндей өз тілімізді қашан тек бір тілді қазақ тілді қыламыз.Жарнамалар тек ана тілде сосын қонақтар үшін ағылшын түрде болу керек ,дамыған елдердегідей.Украин,молдаван ағайындарда сол тумаларының тілін жек көріп жүргенде біздікі не, сорпамыз қосылмайтын тілге жабысып,орысша сөйлесу дәреже емес

  120. оздери билсин! барибир биздин айтканымыз болайын деп жаткан жок! бастарынды ауыртпай-ак койындар! ))))))))))))))))

  121. Мұқтар Шахановтың қасында тегін адамдар жүрмейтіні белгілі. Қазыбек Исаның латын туралы өз пікірін жариялағанына рахмет айтуымыз керек. Айтыстан – ақиқат туады.

  122. Қазыбекті қос қолымды көтеріп қолдаймын. Түбі айтқан соң атақ-абыройына қарамай осылай айту керек. Латын әліпбиіне қарсылық – қазақтың болашағына қарсылық!

  123. Латын бар деп барып едім, латын тұрмақ татым да жоқ. Битке өкпелеп, тоныңды өртеп жүрме, қазақ.

  124. «1993 жылы “рубль аймағынан шығамыз ба?”- деп сұрамай-ақ, талқыламай-ақ, шешім қабылдағаны үшін Елбасыға рахмет айту керек шығар деп ойлаймын.. . Әйтпесе, бұлар осыдан жиырма жыл бұрын сол кезде де, 1993 жылы “ойбай рубль аймағынан (кириллица аймағынан деп қабылдаңыз-2013ж)шығуға болмайды,қараң қаламыз, күніміз қиын болады”-деп, шулап шығар еді…» Тұппа-тура айтылған сөз. Алып-қосарым жоқ.

  125. «Қазіргі ең басты міндет – қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейту» үшін Қазыбек Иса айтқан мемлекеттік тілді мәжбүрлейтін заң шықпай, өл-тіріл, ешнәрсе де болмайды млрд. теңге жұмсасаңда, қанша тіл оқысаң да. Бұл 2 – 2 дегенде -4 болады дегендей ақиқат.

  126. Ойбай, масқара! 1 смсте Кириллицаң 70 әріп қана болса, латында 160 әріпке дейін сияды екен. Сонда Латынша смс кириллицаңнан 3 есе арзан екен ғой. Мен неге 3 есе қымбат кириллицада жазуым керек? 66-смс жазуды білмейтін, интернеттен хабары жоқ шалдарға қарсымын. Бүгіннен бастап, смс-ты латынша жазамын. Күніге мысалы ең кемінде 10 милион смс жазылса, ол 15 теңгеден латынша 150 миллион тг (1 миллион доллар) болады да, кириллица 3 есе шығын 45 теңгеден – 450 млн. теңге- 3 миллион доллар шығын болады екен. Осыны 66 шалға түсіндірсек, түсінер ме екен…

  127. “Мен ғой-ға”- Автордың айтқанын “бұтып-шатып” түсінсең, “бұтып-шатып” оқымай, қайта түгел оқып шық. Сонда басыңа бірнәрсе барар… Шамасы, шамыңа тиіп кеткеніне қарағанда өзің де сол “ашық хатқа” латын алфавитінің саяси мәнісін түсінбей бармағын батырғандардың” бірі боларсың….

    Рахмет. Тағы бір рет оқып шықтым. Автормен келісе алмаймын. Себебі
    1) рухани деколонизация болу үшін шаштың түсін я костюм өзгерту ешбір көмектеспейді. Аты өзгергенмен, заты өзгермейді. Рухани азат болу үшін орыс тілінің қанжығасына өз-өзімізді байламай, шет тілдерін үйрену керек еді. Ол жоқтың қасы. Өтірік болса, қай журналист, қай латинист ғалым ағылшын, т.б. тілдерді оқып, тікелей қазақша аудара алады екен;
    2) Қазіргі ең басты міндет – қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейту, яғни іс қағаздарын жүйелеу, ел көлемінде қазақ тілі еркін айналымға енетін арна қалыптастыру. Бұл істі жүзеге асыру үшін терминқуушылық, жазу-сызудағы өзгерткіштікті доғару, сондай-ақ тілдік талаптарды қызметкерлер үшін саналы түрде жеңілдету керек (себебі, түсініксіз терминдер қаптап кетті). Бұны айтып отырғандағы ойым мынау – қазақ мектептері, оқу орындары бар, БАҚ бар. Бұлар қазақ тілінің әлеуметтік базасы. ЕНді қазақ тілді қызметкерлер санын көбейтсек бұл база нығаяды;
    3) 66-мен келіспеймін. Себебі, олар латынды толық терістемейді. Ал мен болсам, латын мүлде және ешқашан керегі жоқ деймін. Себебі, бір ағаштың бір бұтағынан екінші бұтағына ауысқанда не табамыз?

  128. Vмынаны оқыңдар: Почему если набираешь СМС на кирилице, то одно СМС только 70 букв, а на латинице – 160?
    Т.е. одно СМС 15 тенге из 160 букв, но если набрать его на кирилице, то уйдет 3 СМС и с меня сотовые операторы срубят 45 тенге. Почему я должен переплачивать 30 тенге?

  129. Құрметті Мұз-аға!

    Жұртпен бірге 66-ның үндеуіне қол қойған екенсіз. («Жас Алаш», №13, 19 ақпан 2013 жыл). Соған орай өзіңізге бір ауыз сөз айтуға рұқсат етіңіз. 1940 жылы қазақ халқын латын әліпбиінен кириллицаға неге көшірді деп ойлайсыз. Оның сыры, бізге өздеріне тән в,ц,ч,щ және т.б. секілді 9 әрпін тықпалап, біздің төл дыбысталуымызды түбірімен өзгертуді мақсат еткеннен. Сөйтіп, біз багон дегенді орыстарша вагон, сиркті цирк деп таза орысша дыбыстайтын халге жеттік. Сөйтіп, өзімізге тән үндестіктен айрылып қалдық. Қазір орыс тіліне қарынға жабысқан талақтай болып, айырылмай қалғандығымыздың бір сыры сол. Енді латын әліпбиі арқылы өзімізге тән дыбысталуға көшсек, басқа себептермен бірге орыстың тілдік экспансиясынан құтыламыз ба деген бір үміт туып еді ғой. Әрине, басқа да себептері толып жатыр. Бірақ ең бастысы осы болатын. Өйткені, Кеңес өкіметі бізді аштан өлтірмей, тегін оқытып, тегін емдеп, тегін мәдениетті адам етіп тәрбиеледік дегенімен ең түпкі мақсаты: ұлт ретінде жою болатын. 50 жылда (1939 жылы ұлттар мен ұлыстар 192 болса 1989 жылы 102 ғана қалғанын білесіз) 90 ұлтты жойған жалмауыз келесі 50 жылда тағы сонша халықты құрдымға жіберері сөзсіз еді. Соның ішінде біз де кетіп бара жаттық (20 пайыздайымыз кетіп те қалды).

    Сондықтан латын әліпбиіне көшу – біздің ұлттық дыбыстау ерекшелігімізді құтқаруға жасалған бір жақсы қадам еді. Ал абыз басыңызбен Шахановтың сөзіне ерсеңіз – барлық беделден жұрдай боласыз.

    Сіздің латын әліпбиіне көшсек бүгінгі жазылған дүниелерді болашақ ұрпақ оқи алмай қалады деген қаупіңіз негізсіз. Міржақыптың «Бақытсыз Жамалы», Жүсіпбектің «Ақбілегі» т.с.с. халыққа қажетті дүниелердің бәрі кириллицамен басылмаса да кейін аударылып, қайта басылды. Яғни, керекті дүние керексіз болып қалмайды. Соның ішінде сіздің даналықтарыңыз да болашақта қазақ қандай әліпбиді ұстанса да соған аударылады. Оған сеніңіз.

    А.Айталы, Ш.Елеукенов, М.Мырзахметов, Қ.Жұмаділов сияқты ағаларға да соны айтар едім.

    Мәселенің байыбына бармай, бетін қалқып бос шарылдайтындарға ере көрмеңіздер, ақылман ағалар. Masa.kz

  130. Әттең, барлық мәселе айқайласпай, дауласпай шешілсе ғой! Сол күнді көрер Алла өмір берер ме екен!?

  131. Қадір аға, менің құптаған жерім «Латын әліпбиіне тек бір қазақ тілі ғана емес, орыс тілі де өтуі тиіс!» -керек дегені еді. Ал мына жері онша құптарлық деуге келмейді- «алжуға жақын адамдар»- дегені Сая қарындасымның.

  132. Баяғыда біреу жазғанын оқып едім интернеттен: «Қазыбек Исаның ұлттың зары жайлы жазған мақалаларын оқысаң, Ақорданың алдына барып асылып өлгің келеді»-деген. Рас бұл жерде үлкендерді сыйлағаны көрініп тұр… Ұлтшыл күштердің бір болғанына не жетсін.

  133. Жеткіннің «Міне, Сая қарындасымның ойы дұрыс дер едім 100%!»-дегеніне 100% қосыламын. Ал бірақ, автор 66 шалды сыбады дегеніне қосылмаймын. Қазыбек Исаның мақалаларын оқып жүрміз ғой, іремей соятын. Мына жерде өте сыпайы кетіпті, Шамасы Мұқтар, Амангелді ағаларын сыйлап отырған болар… Қара шалдың қадірін білетін сары бала сары майдан қыл суырғандай әдемі келтіріпті пікірлерін… Қатты кетпей, осылай дипломатиялық шеберлікпен жазуды көбейткен дұрыс шығар.

  134. Менде тек қана бір мақсат бар, ол Қазақтың тату, ымырашыл болғаны! Басқа мақсат жоқ, болуы да мүмкін емес! Қазақты бөлу туралы ой болса, онда қазір тіл тартпай кетейін!

  135. Әрине осындай ұсынысты жазған қариялар, қазақша айтқанда алжуға жақын адамдар, ренжісе де, ренжімесе де. Орысша бір мақал бар: старые генералы готовятся к прошлой войне! Кәрі генералдар өткен соғсықа дайындалады!

    Неге қазақша кирил әліппесіменен жазам десем бір пернетақтаны бір шрифтан басқа шрифтке ылғи ауыстыруға мәжбүр боламын? Мен неге соншама қиналуым керек? arstanomar

  136. Махамбетке; Советтік сыпайылық деген болмайды, бір адамның екіншіге адамға деген АДАМИ сыпайылық! Сыбадың-ау дегенім артық болған шығар, бірақ менің айтпағым ол емес, Қазақ пен Қазақ бірін-бірі Аға мен Інідей сыйласса деймін…Ал енді сол Ұлтшыл дейміз ба Ұлт жанды дейміз ба, осы атаудың ішінде менде бармын! Менің айтқан пікрімді, бір Қазақ екінші Қазақтың жағасынан алсын деген ойда түсінсең, онда оңбай қателескенің! Кеше бір Жігіттің тілге байланысты оқиғасын оқығанда, түнімен ұйықтай алмай жүрегім соғып шықты, таңмен тұрып Қазақстан телеарнасына хабарласып, осы мәселені «Айтуға оңай» – бағдарламасында көтеруін сұрағанмын, ал сіз не жазып отырсыз??? Ұят болады Қарағым! көрінген адамнан жау іздеу…
    *****
    Міне, Сая қарындасымның ойы дұрыс дер едім 100%!

  137. «… Кириллицаның – орыстың отарлау құралы, латынның – сол отардан құтылу құралы екенін ойласақ, 66-ның ашық хаты ««Латын әліпбиіне көшуге қарсымыз»-деген бағытта емес, «Латын әліпбиіне тек бір қазақ тілі ғана емес, орыс тілі де өтуі тиіс!» -деген бағытта болуы керек еді. Сонда 66 ғана емес, 666 адам қол қояр еді…» Әңгіменің ашығы осы ғой. Қазекеңнің осы сөзін ұстап, тура осы нүктеде барлық ұлтшылдар бірігуі тиіс. Әйтпесе, билік ұлтшылдардың пікірі екіге бөлінгенге қуанып отыра береді.

  138. «Мен ғой-ға»- Автордың айтқанын «бұтып-шатып» түсінсең, «бұтып-шатып» оқымай, қайта түгел оқып шық. Сонда басыңа бірнәрсе барар… Шамасы, шамыңа тиіп кеткеніне қарағанда өзің де сол «ашық хатқа» латын алфавитінің саяси мәнісін түсінбей бармағын батырғандардың» бірі боларсың….

  139. Жеткінге: Сіздің мәселені бірлесіп шешу дегеніңіз дұрыс. Бірақ бұл жерде Қазыбек аға өз пікірін өте сыпайы, оппоненттерін сыйлай отырып білдіріп отыр, салмақты дәлелдеп отыр. Сіз (менен үлкен шығарсыз, советтік сыпайылықты аңсап отырғаныңызға қарағанда) бұл жерде қай жерде «оңдырмай сыбағанды» көріп отырсыз. Қазекең Мұқтар ағасын әр ауызға алған сайын құрметін білдіріп, тіпті «әкемдей сыйлайтын» деп қадірін көтере жазып отыр. Сіз өзіңіз басқа мақала оқымасаңыз, біздің оқығанымызда дөрекі ешнәрсе жоқ. Кәдімгі ұлтшылдардың салмақты пікірталасы. Ол 66-ның пікірлерін түгел жоққа шығарып отырған жоқ, бір-екеуіне өзі де қосылып, «Ел сұрағы» деп бағалауда. Кейбір келіспейтініне өз дәлелін дәйектеп беріп отыр. Жоқ сіз сол ұлтшылдар бір-бірін «оңдырмай сыбаса екен» деп «үміттеніп пе едіңіз? Ол мақсатыңызға жете қоймассыз, Жеткін мырза!

  140. Мынау 66 «Зиянды қауым» өкілдері неге бүйректен сирақ шығарып отыр?!
    Бұл азаматтар мықты болса, мемлекет тіліне шын ниеттерімен жандары ауырса, неге Елбасы мен үкімет басы С.Ахметовке, Мәжіліс Төрағасы Н.Нығматулинге Ашық хат жазып: «Сендер, Қазақ мемлекетін басқарып отырып, мемлекеттік іс – шараларда, жиналыстарда шүлдірлеп, кешегі отаршыл елдің ұлттық аймағының басшылары сияқты бұрынғы отаршыл үкіметтің тілінде неге сөйлейсіңдер?! Сендер мемлекеттік маңызды жиналыстар мен отырыстарда министрлерің бар, әкімдерің бар өз ара сөйлескенде мемлекет тілін неге мансұқтайсыңдар?! Cендер бастап мемлекет тілінде сөйлесеңдер, бүкіл Қазақстан халқының 90 пайызы 3 жылда ақ мемлекет тілінде сөйлеп кетер еді. Қазақ мемлекетін басқарып отырып, оның мемлекет тілінде сөйлемеуді қалай түсінуге болады!?! Осындай азаматтар Ел сенімін ақтай ма???» – деп, сұрақты төтесінен қойса біз түсінер едік. Ал енді бұлардың мына әрекеттері барып тұрған аяқтан кейін тартушылық. Кертартпалық!
    Елбасының халқымыз үшін жасағандарына қуанатын, ал қателіктеріне күйініп, ашық сын көзбен қарайтын азаматтың бірімін. Оны БАҚ – да батыл түрде ашық жазып та жүрмін. Сол үшін 27 жыл бойы қудаланып та келемін. Бірақ оның латын харпіне әліпбиімізді көшіреміз дегенін 100 пайыз қолдаймын!
    Бүгінгі күн тәртібінде: халқымызды Отарсыздандыру басты мақсат боп тұр, ағайын! Экономиканы дұрыстап жүргізіп, дені сау адамдар басқарса, оған қаржы да, уақыт та табылады. Бірақ жан – жақты дайындықпен, ұзақ жылдарға жасалған бағдарламалармен өгізді де өлтірмей, арбаны да сындырмай үйлесімде түрде, бізден бұрын латынға көшкен елдердің қателіктерін қайталамай латын әліпбиіне 2025 жылы міндетті түрде өтуіміз керек!
    Ата тарихымызда 13 ғасырға дейін қолданған «сыналы таяқша» деп аталған, руникалық «Ар Хат жазуын» да ұмытпай (13 ғасырда Тұран елін (астанасы Отырар) басқарған атаққұмар, мансапқұмар, соғысқұмар, мақтаусүйер Сом Тайжал Ғайып Хан араб, парсы, яхуди және де басқа шетелдік кеңесшілерінің ақылымен түркі тілін үшінші орынға ығыстырып, мемлекет тілі ретінде араб пен парсы тілін алға шығарып арабтың өрнек жазуына көшірген) оны жоғарғы оқу орындарында тарих факультеттерінде арнайы курстарда оқытып, мамандар дайындау да қажет болады! Бұл өткеніміз үшін де, болашақ үшін де қажет!
    66 азаматтың ішінде достарым да бар. Бірақ ақиқат пен шындық қымбат!

    Бұл пікір 19 ақпан күні Мизиновтың сайтында жарияланған болатын.

  141. Иншаллах, дүние тұрғанша халқымыз да, тілімізде, діліміз де, салт – дәстүр мен мәдениетіміз де дамиды!
    Қазақтың тілі мен өзін өшірем дегендер өспейді, халқымыз Алла жазса өшпейді!
    1929 жылы елдегі бас көтерер байлар мен ұлт жанашырларын құртып болғасын араб өрнек жазуынан латынға, ұлттың 90 пайызын, зиялы қауымның 99 пайызын жойып болғасын 1940 жылы ешбір кедергісіз көріңде өкіргір Сталин мен оның құйыршықтары қазіргі кириллицаға көшірді…
    1929 жылға дейін қолданылып келген Шағатай тіліндегі әліпби бүкіл түркі халықтарына ортақ жазу еді. Осы әліпби арқылы қазақ пен өзбек, қырғыз бен әзербайжан, құмық, балқар мен қарақалпақ, татар мен башқұрт бірі – бірінің жазған хатын оқи да, жаза да білген. Сталин осылай түбірі бір түркі халықтарын ыдыратып жіберді…
    Озбырлық белең алған 11 жылда үш әліпбиге көшіру нәтижесі халқымызды мәңгүрттеуге әкелді. Ал түркілер бірін – біріне хат жазбақ түгілі өз ара түсінісуден қалды. 43 ке бөлінген түркілердің осы жылдары 13 ұлты мен ұлысы жойылып, басқа ұлттарға сіңістіріп жіберілген. Ал қазіргі жағдай мүлдем басқа. 84 жылда тілдер дамып алға кетті. Шағатайға оралу қазір мүмкін емес. Қазір латын графикасы негізінде түркі халықтары үшін ортатүркі әліпбиі жасалуда…
    Тағы да айтамын жан – жақты үлкен дайындықпен латын харіптеріне қателіктерге бой ұрмай өтуіміз керек!

  142. Қазыбек Исаға.
    Сіз латын әрібіне қарсы болғандарды оңдырмай сыбаған екенсіз. Мұныңыз ұяттау болған сияқты, жай ғана адам емессіз мен сияқты, үлкен бір газетті басқарып отырғаннан кейін, сыпайы түрде жеткізу керек сияқты өз пікіріңізді, базардағы Әйелдердің қылығын жасамай. Біз сияқты алыстағы адам емессіз Мұқтарды, Мекемтасты, Амангелді ағаларды мен танығанмен олар мені білмейді. Осы жазылған пікірлеріңізді неге сол кісілермен кездесіп, неге бір мәмілеге келмеске? Неге ондай іске барып отырғандарын, көшеде қаңғырып жүрген жай тобыр емес қой! «Жақыным екен деп, жаманның малы үшін, Жақсының жағасынан алма»-деген Қазақ! Хатта көрсетілген кейбір жәйттердің оңай шешілетінін өзіңіз жаздыңыз, ендігі қалғаны ең басты күрделі мәселе ол латын әрібіне бүкіл Қазақ елі болып көшу туралы, тек қана Қазақша сөйлеп жазатындар емес, міне ЕҢ БАСТЫ МӘСЕЛЕ! Одан басқа еш кедергі болмауға тиісті. Ең жаманы, осындай күрделі мәселелерге келгенде, өзара жиналып, бір-біріне хабарласып осындай мәселе көтерейік деп жатырмыз, келіп қатысып өз ойларыңды білдіріңдер, келіспеушілік болса осы жерде шешіп, ойымыз, пікірміз бір жерден шықсын демей, бірден ақпарат көздерінде жаға- жыртысып, бірін-бірі енді көрмейтіндей болып бет-жыртысамыз?! Халық танитын Сіздердің жасап отырғандарыңыз мынау, ал мен сияқты қарабайыр жұртттан не күтесіздер?! Әлде, латын әрібі бабамыздан қалған мұра ма еді, осынша әлек болып айқай-шу шығаратындай?! Латын әрібіне көшуден басқа мәселе жоқ па еді Қазақта?! Бүгінгі күннің мәселесі, ол жер-жерде болып жатқан, Ақтөбеде, СҚО облыстарындағы Ұлт пен Тіл мәселесі! Қазақ тілінде сөйлейтіндерге қарсы шығып, бүкіл Қазақтың намысына тиіп жүрген орыстың сасыған жаман қатындары, өзінің, ұрпағының, Ұлтының намысын қорғағаны үшін, өз елінен қолдау көрмей, бейшара күй кешіп, қамалып жатқан Қазақтың азаматары! Мен сенімді емеспін, ертеңгі күні мен де бір орысқа Қазақша сөйлегенім сотталмайтыныма, сотта менің жеңіп шығатыныма, ол орыстан Қазақша сөйлегенім үшін кешірім сұрайтыныма, айыппұл төлеуге мәжбүр болмайтыныма күмәнім бар…Осындай масқараларды естіп, оқып жүрмін,
    осындайлар шешіле ме Еліміз латын тіліне көшсе??? Шешілмейді! ол тілге байланысты мәселе емес саясатқа байланысты, Ұлттық намысқа байланысты, ауыз-біршілікке байланысты, ал біздің ауыз-біршілігіміздің сиқы мынау…(((

  143. еее, бұл кісілер әбден әдетке айналдырған ғой Президенттің айтқанына қарсы болуды… Сол әдеттілікпен байқамай Ашық хат жазған-ау шамасы?! Осы Латын һаріпіне көшу жобасы бойынша не жұмыстар атқарылып жатыр? Қазір бір тоқсан уақыт өтті, неге есеп бермейді? Атқарылған жұмыстар бойынша тіл дамыту орталығы есебін қашан береді екен…? Тезірек көшсек екен осы…

  144. Автор бұтып-шатып бірнәрсені дәлелдеген болады. Ресейдің ақпараттық ықпалын азайту үшін біздің журналистер, ғалымдар, т.с.с. орыс тілінсіз тікелей басқа тілдердегі ақпарат кеңістіктеріне шыға алатын дәрежеге жетуі керек. Яғни, ағылшын, т.б. тілдер білулері қажет. Ертең латынданған күннің өзінде де біздің латиностар бүрсігүні орыс тілді сайттарды ашып сығырайып отыратын болады. Себебі, «орыс құрысын» деп көкігенмен, бәрібір орыс тіліне тәуелді…

  145. Өзім құрметтейтін МҰХАҢНЫҢ қолымен алақ – жұлақ қазаққа қатты соққы берді – нокдаун !
    Соққының аты – жөні «латын графикасына көшу». Келесі қазақты аяқтан тұрудан қалдыра –
    тын соққы – нокаут. Оның есімін алақ – жұлақ «түркі халықтарының бірлесуі» деп атайды.
    Қыран – пышақ төбелес сол кезде басталады. «Бет – аузын жүн басқан түріктер бізге үлгі
    бола алмайды, біздің жолымыз басқа» деп, бір топ шығады. Екінші топ: «бізге құлдық қы –
    лып, там салып жүрген өзбектермен біріксек, қандай абырой табамыз» – дейді. Үшінші топ –
    тағылар: «қырғызбен қосылсақ, революциядан көз ашпайтын боламыз» деп, қорқытады. Ал,
    төртінші топтағылар: «өздері Ресейге бодан болып отырған татар мен башқұртпен қалай бір –
    лесеміз» деп шығады, өздерінің аққұлақтың құлдары екендігінен хабары жоқ. Сөйтіп, қазақ
    бір – бірімен қырқысып жүргенде 2015 – ші жыл келеді. СССР – 2 деген қораның қақпасына
    дәу қара құлыпты салып, алақ – жұлақ Ресейдің «Герой России» деген атағына «Дружба»
    орденін қосып, омырауына тағып алып, Рублевкаға заслуженный демалысқа кетеді.

    P.S.
    Қазақстанға көшіп келгеніме жаңа ғана он жылдан асқан, мен түсініп отырмын алақ – жұлақ –
    тың комбинациясын, сіздердің түсінбейтініңізге таңданамын ? ! (Бұның бәрі БЛЭР білмес
    болғырдың ойлап тапқан ойыны).

    abai kz. 14.02.2013.
    Есенғали, Қожа елінен

  146. Бұл шайтани тізімнің ішінде (666) өзім сыйлайтың ҒАБАҒАМНЫҢ, інілерім ҚАЗЫБЕК
    пен ЕРМҰРАТТЫҢ, БЕРІК пен АЙДОСТЫҢ, ӘМІРЖАН мен РЫСБЕКТІҢ жоқ екендігіне
    қуанып отырмын !

  147. Назарбаев айтады да қояды. Ал бұл жолғысы «әйтеуір бір заманда кіреміз» деп мына қазақ ұлтшылдарының жылдан-жыл белең алып келе жатқан қарсылығына қарап айта салды. Бұл өзі сондай адам ғой. 24 жыл бойы айтып келе жатқаны тек қана өтіріктен тұрады. Енді бірер жылдан кейін «Кириллицаны 2050 жылы толық қолданатын боламыз» деп соғатын болады.

    Латынның ешқандай қиындығы жоқ. Отыр да жаза бер. Ал Назарбаевтың айтқанына сеніп, сол жылдарға дейін жүре бермек деген ойыңда болса Назарбаевтан бұрын о дүниеге кетіп қалуың мүмкін. (Мұны 45-50 жастағы қазақтарға қарап айтып отырғаным)

    Басқа ұлыстар сол кириллицасы мәңгілік елдерге бара берсін. Ақ жол!

  148. Латынга кошу-ресей курсауынан кутылу деп б!лем!н. Ал бул байбалам -ресейд!н
    отаршылдыгын колдау. Акымактар.

  149. Осы хатқа қолған адамдарды ТВдан байқап жүремін, бір жағынан қазақ болайық дейді, екінші жағынан өздері барлық жерде орысша сөйлейді.
    Сондықтан қол қойған азаматтар, қазақ деңгейін көтерем, қазақ тілін жаңғыртам десеңдер, өздеріңнен бастаңдар, тезірек латын әліппені қолдап, қабылдап, шығармаларыңды жаңа әліппеге аудара бастаңдар! Үлкен Керуеннен қалып қоясыңдар!

    Osı hatqa qolğan adamdardı TVdan bayqap jüreminء، birء jağınan qazaq bolayıq deydiء، ekinşiء jağınan özderiء barlığı jerde orısşa söleydiء. Sonda orısşa sölegeniء akcentpen، key kezde şatasıp söyleydiء. Birء jyılısta sıylı Muqtar Şahanov jaña birء öleninء orısşa Evtúşenko aúdarmasın oqú bastağan. Sonda qaúm şúlap aytqan: orısşası ne، mağnasın buzadı، qazaqşa oqı deptiء.
    Sondıqtan qol qoyğan azamattar، qazaq deñgeyinء köterem، qazaq tilinء jañğartam deseñder، özderiñnen bastañdar، tezirek latın älippeniء qoldap، qabıldap، şığarmalarıñdı jaña älippege aúdara bastañdar! Ülken Kerúennen qalıp qoyasıñdar!

    http://audarma.herokuapp.com/translit

  150. ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУГЕ ҚАРСЫЛЫҚ – ОРЫС КИРИЛЛИЦАСЫН ҚОЛДАУ-ЯҒНИ ҰЛТТЫҚ МҮДДЕМІЗГЕ ҚАРСЫЛЫҚ! Орыстың кириллица отарынан шыққысы келмейтіндер қазақ тілінің жайын ойлағансып, елді адастыруға кірісіпті ғой. Көзі ашықтың – көкірегі ояу емес, көкірегі ояудың көзі ашық емес екенін мына қаптаған орысшыл қаламгерлер мен академик-ғалымдардан айқын көруге болады. Махамбет.

  151. Герекең секілді мен де латынға қарсы болып едім. Бірақ 60-тардағы Герекеңнен 31-дегі менің жас айырмашылығым әсер етті ме, мен Қазыбек ағаның ондыққа дәл тигізген ойлы мақаласынан соң, латынды қолдаушыларға қосылып тұрмын..

  152. dala дұрыс айтады. мына кертартпа шалдар кері шаптырғанын қоймайды. Тек қана алға! латын-бізідң таңдауымыз.

  153. Қазыбек бауырым, жазғаныңның бәрін мұқият қарап шықтым. Сенің бір жазатыныңды біліп, осыны күтіп те жүргенмін. Себебі, менің ойымды бір адам өзгертсе, осы Қазекең өзгертер деп ойлағам. Бірақ ойым өзгере қоймады. Мен сол 66-ның бірімін. Менің ұстанымым: Кириллицадан кету керек, міндетті түрде, бірақ қазақ тілін өз тұғырына қондырып алғаң соң ғана! Бұл үшін қанша уақыт, қанша жыл керек, сонша күтуге мәжбүрміз. Күткіміз келмесе, онда бір ғана жол- қазақ тілін ертерек тұғырына отырғызу. Басқа жолдың бәрі опық жегізеді. Ең бастысы асығыс қадам жасамау. Қырығын күттік қой, енді біріне шыдасақ болды.

    Геройхан бауырың

  154. Мен 66- нын атактарына карап, латынга карсы кол коямын деп жур едим, енди мына Казыбек Исанын макаласын окып риза болдым. Енди латынды колдаймын.

  155. » Казак yнi» газетинде кандай кызмет болатынын Казыбектин ози шешеди. Ол тауелсиз газет тугили мемл. газеттерде де директорлар толып жур гой. бул жерде тоо- нын атын жазудын кажети жок. Оны бирак сен кайдан билесин,моника- сымак.

  156. латынга мемлекет отпесе дегенинде Мухангнинг тусуну керек ертенг лох боп отырмайык дегенида ис-кагаздар казахша боса бари Муханг карсы болмайды Казыбек адамды тусине билу керек

  157. Айтыпта,жазыпта жүргеніңіздің бәрі дұрыс,бірақ мына қырсық мінезді кейбір қазақтар айтқанынан қайтпайды,жер тепкілеп әлі отыр,оң солын айырып білмей.Алға ұмтылудың орнына кейін тардады,болашаққа керек екенін түсінседе түсінбегендей болады,тіпті кейбіреулері кекетеді, қасақана, өзін кекетіп отырғанын білмей,айттым ғой,сіздерді сол кирилге тыққандар сендерді пысқырмайды ,жақтырмайды,біз олар үшін чуркиміз.Бізге жақын өзіміздің түркі тілдес ағайын ,түбінде амалсыздан бірігеміз,сондықтанда кәзірден бастап сол ағайындармен бірігу қажет қай-қайсымызғада

  158. Биліктің латынға өтеміз дегенін барлық ұлтшылдар қуана қолдауда. Тіпті нағыз билікке – Назарбаевқа радикалдардың өзі бұл қадамды құптап отыр. Сонда 66 азаматтың неге шатасқанын ел түсінбеуде. Мемлекеттік тіл үшін күресіп жүрген ұлтшылдар көсемі Мұқаң бастаған олар ең алдымен орыс кириллицасынан құтылуды қолдауы керек емес пе?

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз