Сібірді жаулап алған Ермактың тегі казак емес пе?

7
3137

                      

   Сібірді жаулап алған Ермактың есімі көп құпияға толы. Орыстардың өзі әлі күнге дейін Ресейге үлкен еңбек сіңірген осы адамның шыққан тегі туралы жарытып ештеңе білмейді. Себебі тарихи еңбектерде казак Ермактың Сібірді қалай бағындырғаны ғана жазылған. Оның түп-тұқияны туралы еш дерек жоқ. Бірақ атына көз жүгірткен адамға Ермак есімі әлдебір сыр бүгіп жатқандай әсер қалдыратын. Төркіні түріктерден тамыр тартатын тәрізді. Өйткені славян нәсілінде мұндай есім мүлде ұшыраспайды. Ермак есімі әлі талай ғасырға дейін құпиясын ашпай кетуі де мүмкін еді. Бірақ жуырда ғана Ресейдің «Наука и религия» журналында М.Валиев деген оқымыстының Ермактың тегіне қатысты жазылған көлемді мақаласы жарияланды. Онда зерттеуші Ермакты казак емес, керейіттер деп аталатын ғұн тайпасының кнәзі болған деген тұжырым жасап, оған бірнеше бұлтартпас дәлел келтіріпті. Ныспысы Ермар Темучин (тұпнұсқа бойынша) екен. Тіпті жәй ғана кнәз емес, өз тайпасының көсемі әрі епископы да болған көрінеді. Өйткені керейіттердің ханы он бірінші ғасырларда христиан дінінің несториан бағытын қабылдағаны тарихи жазбаларда жазылған. Ал Сібірді шапқан себебі Көшім хан  тартып алған өз ұлысын қайтарып алғысы келіпті. XIV- ғасырларда Ақсақ Темір Орталық Азиядағы несториан қауымдарын күл-талқан еткен соң, олар Сібірге қарай бас сауғалап қашады. «Кейін Сібірде христиандардың қарасы көбейіп, керейіт көсемдерінің көбісінің есіміне «Мар» деген қосымша мәртебе қосылды. Ал Шыңғыс тұқымы Абақты жеңгеннен кейін оған «Ер» деген мәртебе жалғанып, Сібір билеушілері «Ер-Мар» яғни, батыр-пірадарлар деп атала бастады. Абақты жеңген соң көп ұзамай Ер-Мар Мұхаммед Әскер деп аталатын қаласын жаңа Сібірдің астанасы етіп бекітті. Бұл қаланы іргелес елдегілер Қашлық деп атаған»-дейді зерттеуші. Бірақ, 1563 жылы Абақтың  тұқымы Көшім хан астананы басып алып, оның тұрғындарын қырып салады. Иоанн Ер-Мар Темучиннің ұрпақтарының тек біреуі ғана қашып құтылыпты. Сібірдегі «шоқынды түріктер» кейін орман-тоғайда тығылып жүрген осы мұрагерді Ермак деп атап, оның қайтып келіп таққа отырар күнін сабыла күткен деседі. Бұл зерттеуші М. Валиевтің жасаған тұжырымы. Соған қарағанда, Сібірде «шоқынды қыпшақтар» мен мұсылман болған қыпшақтар арасында кәдімгідей үлкен қақтығыс болған тәрізді. Өкінішке қарай, тарихшыларымыз Ібір-Сібір тарихының осы бір таса тұсы туралы өте аз жазған. Мүмкін Ермак шыныменде шоқынып кетіп, кейін сыртқа тепкен өз қандастарымыздың бірі шығар? Бірақ оның өз ұлысын қайтарып алуға тырысқан әйгілі жорығы Ресейге кездейсоқ Сібірді ашып берді. Оның бар «айыбы» осында болуы мүмкін. Әрбірден кейін Ермактың Сібірді Ресейге қосу үшін саналы түрде күрес жүргізгеніне күмән  бар. Орыс тарихының арғы-бергі шежіресінде абайсызда Ресейді  нығайтуға атсалысқан мұндай «ер түріктер» қаншама? Бұған көзіқарақты оқырманның өзі қорытынды жасар. Біздің мақсат отандастарымызды  тарих саласында болып жатқан тосын жаңалықтардан құлағдар ету еді. Ал орыс зерттеушісінің  мақаласы былай аяқталыпты: « Мүмкін әйгілі казак атаманы жатжұрттық болған деген ақпарат әлдекімге ұнамайтын шығар. Тіпті оның таза православ дінінде болмағаны да кім-кімнің болсын көңіліне қылау түсірері анық. Бірақ бұл болжам ғана.  Тарихта Православша Ерма деп аталған мықты казактың да өмір сүрген болуы әбден мүмкін. Бірақ, бізге қажеті бұл емес. Нағыз патриотты ешқашан шыққан тегіне қарап бағаламайды, нағыз патриоттар Отанына тигізген пайдасының ауқымымен өлшенеді»    

 Жолымбет Мәкішев,

www.qazaquni.kz

 

 Көшім хан

 

 

 

 

 

 

 

7 ПІКІРЛЕР

  1. Агаиындар кезинде алтын орданын негизин салган чингизидтар болганымен данкын асырган туркилер емеспе.шартарапка кахарын токкен кандай мемлекет еди-ай.Ал бугин урпактары оз ишинен шыккан жауы ермакты сибирди жаулаган деп улыктауы намыска тиеди екен. Ермак биздин улы мемлекетимиздин куйреуин жакындаткан адам.Балким ол заманда Ермак сияктылар болмаганда казир орыстар емес биз жогарыдан карап турарма едик.Аттен не шара аллах тагала алауыздыгымыз ушин пешенемизге жазганы сол шыгар. Батыста османдар орталык азияда Алтын орда ислам алемин озге дини наным баскыншыларынан корганы болып отыратын бе еди. Бирак казир бари баскаша бир биримен кыркысамын деп мангол-туркилердин жартысы 20-шы гасырдын аягында тауелсиздикке арен кол жеткизди ал жартысы туби бир кандас халыктар (татар.башкурт.шуваш.якут.тыва хакас.алтай халыктары.кырым.)орыс болып кетудин сал-ак алдында тур.

  2. Сол жексұрынды екіші құлатқандардың ішінде болғам кезінде анау 1991 жылы, Қазыбек Иса дұрыс айтады.Шынында сол кезде бар қазақ қуанған. Ал енді мына тақырыпқа келсек,»нағыз патриоттар Отанына тигізген пайдасының ауқымымен өлшенеді» деп ана орыс ғалым-журналисі дәл айтқан. Себебі Ермак кім-болса,о болсын,бәрібір ол Орысқа осынша Сібірді жаулап әперді, сонысымен ол Орысқа орасан зор пайдасын тигізді,Ол болмаса,Орыс отырар еді баяғы Орал тауынан аса алмай,Көшім онда тірі болар еді,Қазан хандығын қайтадан тартып алар еді.Міне Ермактың Орысқа істегенін,онан кейін дәл сондайды еш орысың істей алмады. Қазір де сол Орысқа Сібірде тегі қазақ Төлеевтей кім жақсылық істеп отыр? Ол егер қарапайым орыстың қамын ойламаса оны баяғыда лақтырып тастамай ма? Ал біздің қазақта қазір бар ма,Отанына осындай пайда келтіріп отырған ПАТРИОТ?!

  3. Асылы, есептесер болсақ, Ресей империясы түркі халықтарына көп қарыздар. Ескі салтпен құн дауласақ, оны өтеуге Ресейдің қазынасы жетпейді. «Ойды ой қуалайды» деген. Жәй әншейін қаңғыбас ой ғой…

  4. Енді кеп қайдағы бір жоқ қаңғыбас қарақшыға таласқанымыз қалып еді… Ол не орыс емес, не қазақ емес бір дүбәрә болған меніңше.

  5. Ермак қазақ болса да таңданданудың қажеті жоқ. Бүгін де Ресейге үлкен еңбек сіңірген қазақтар жетіп артады.

Пікір жазу

Пікіріңізді енгізіңіз!
мұнда сіздің атыңызды енгізіңіз