Сағындым, апа...

Түнде апам түсіме кірді. Әжемді апа деуші едік. Жаңатастағы ескі үйінің алдында шуақтап, немерелеріне қалтасынан құрт-ірімшік, кәмпит үлестіріп отыр, онысына өзі риза. Басындағы аппақ жаулығы күнге шағылысып, жарқырап көрінеді. Балалардың біріне ежелгі әдетінше “боқ жеген неме!” деп зілсіз ғана ұрсып қояды. Өмірбақи дәрігер көрмеген тістерінің біразы кәріліктен ғана босап, түскені болмаса, қалғаны сап-сау. Кетік тісін көрсетіп, жымиып отыр. Мұрныма апамның үстінен ғана шығатын құрт-май мен айран-сүт араласқан қышқылтым, бірақ сондай жағымды бір иіс келді. Шуағын жерге шаша салып, жымиып қарап тұрған күн де, балаларына тәтті-дәмдісін таратып отырған апам да бірдей мейірбан, бірдей қамқор секілді. Мен де сондай бақыттымын… 

Ояна келсем, өңімде де апамның иісін сезіп жатқан сияқтымын. Кеңсірігім ашып, көзімнен екі тамшы жас ыршып түсті. Апам о дүниеге аттанғалы бес жыл қас-қағым сәттей өте шығыпты. Сол кезде бір жастағы балам биыл бірінші сыныпқа барды. 

Қазір бала боп, апама еркелеп жүрген күндерімді сағынамын. Ал, апам бар кезде мен өзімді үлкен сезінуші едім. Әке-шешем: “Сен үлкенсің, өйтсең ұят болады, бүйтсең ұят болады”, - дей берген соң ба, үлкен адамша сөйлеп, үлкен адамша жүруге тырысатынмын. Көкейімдегі көп нәрсені айтпай, “үлкендер бұлай сөйлемейді” деп, сөзімді іркіп қалатынмын. Үйдегі кез-келген жағдайдың жауапкершілігі менің мойнымда құсап, өзіме-өзім жүк артып алатын әдет пайда болды. Бір жағынан үйдің үлкенімін. Сөйтіп жүріп рухым қартайып кеткен бе, қалай, қазір өлім мен өмір жайлы тым көп ойланатын болыппын. Көп емес, тіпті, үнемі ойлайтыным сол. Апам да соны сезді ме екен… 

— Бүгін апам түсіме кірді, - деймін таңертең киініп жатып.

— Жарықтық, Құран дәметкен ғой, - дейді жолдасым.

Баламды мектепке апарып келген соң жеті шелпек пісіріп, Құран оқимыз. Апамның мен үй болғанда берген, өз қолымен кестелеп тіккен ақ сырмағы бар еді. Құрт жеп қоймасын деп, қыста аязға, жазда күнге шығарып жайып аламыз. Апамнан маған қалған дүние сол ғана.  

Өзі анда-санда “Ақтамақ” деген әнді: “Баяғыда Күләш айтатын”, - деп, жіңішке, нәзік дауысымен айтып отырушы еді. Болымсыз дірілі бар, жарықшақтанып шығатын кәрі дауысы әнге жарасып кететін, әлі құлағымда... 

Жазда ауылға барғанда ылғи қасына жатушы едім. Түннің қай уағында ояна келсем, менің көрпемді жауып, қымтап жатқанын көретінмін. Төсегінің тұсында әке-шешесінің суреті ілініп тұратын еді. Олар туралы шешіліп көп ештеңе айтпайтын. Бар уайымы – балалары еді. Сөйткен апам жүзге таяған шағында үрім-бұтағының ортасында отырып о дүниеге көшіп кете барды.

Апам қайтқанда мен көп жылағам жоқ. Тіпті, сол кезде апам қайтыс болды деп емес, әкем анасыз қалды-ау деп қайғырғаным есімде. Қызық… Ал, өзімнің әжесіз қалғанымды ойламаппын да. Енді қарап тұрсам, сол кезде апамның менің өмірімдегі маңызын, оның енді жоқ екенін, орны мәңгі ойсырап бос қалатынын онша түсінбеген сияқтымын. Осыны ойлап бір түрлі жабырқап кеттім. Апамды қаншалықты жақсы көргенімді де бүгін сездім, оны бүгін ғана жоқтадым… 

Басында ақ кимешек, шылауышы бар, анда-санда “үх!” деп бір күрсініп алып, шайын сораптап отыратын; бұрын-соңды жеп көрмеген асынан татып алмайтын; бір көрген адамын өмірі ұмытпайтын; мәшинеге мінсе ауырып, атқа мінсе демалатын; жыл сайын қойдың кәрі жілігінен жасап алған бізімен мұқым бала-шаға, немере-шөбересіне бір-бірден байпақ тоқып тарататын асыл апамды енді тек түсімде ғана көріп, түсімде ғана еркелеймін. Өзіңді сағындым, апа...

А. Төленді,

Қазақ үні