Оғыз Доған. ҰЛЫ ДАЛАҒА АШЫҚ ХАТ…

8765
24
Бөлісу:

Тәңірім сені жіберді 16 Желтоқсанда!

Turkistan

 

Ең әуелі кішкентайлардың жүздерінен сүйіп, үлкендердің алдында құрметпен бас иемін.

Қол-етекті сүйгіздірмессің, бұны білем…

Қалың қалай?

Анам, сүйіктім, Отаным – Қазақстаным, қалайсың?..

Әрдайым жақсы бол, жарай ма?

Менің қалымды сұрасаң, білгеніңдей, тағы жалғыз, тағы сенсіз, тағы басы дертте…

***

Өзімді білетін 3 жасымнан бері барсың мен үшін.

Анамның «қайдасың?»-дарында, «айналайын»-дарында, «жүр, балам, жат, балам»-дарында барсың…

Алғаш рет ана тілімді танығанымда естідім сені …

***

Жетінші сыныпта оқып жүрген кезім. Ферхат мені бірінші рет үйіне ертіп келді. Қабырғада үлкен карта асулы.

Каспий теңізінен Қытай қорғанына дейін созылған, ұшы-қиыры жоқ өлке. Неткен үлкен ең…

– Міне, біздің жұртымыз  – осы, – деді ұйғырдың баласы,  Бұл – Ұлы Түркістан.

Алғаш рет сол жерде көрдім сені…

***

«Бірақ, қамауда…» деп жалғастырды қысық қара көздерінен тамшылаған ыстық жасты сүртіп …

Алғаш рет сол сәтте жыладым сен үшін…

***

Кейін адамдарыңды таныдым. Өзің айтпақшы «ақкөңіл» адамдарыңды…

Асыл, тәкаппар, намысшыл. Бірақ соншалықты таза, соншалықты қарапайым, тағы да сен демекші «аузын ашса жүрегі көрінер» ұлы даланың адамдары…

Есіңде ме? Әріптесім зерттеуші Мехмет Демирджи  екеуміз көшелеріңді кезіп, жалдамалы пәтер іздегенімізде қарсы шыққан бір жұптан мекенжайды сұраған кезде бізді далада қалды деп ойлап жаны ашып, үйлеріне апарып күткендері…

Есіңде ме?..

Түркиядан келгенімді естіп, жалынғаныма қарамастан, екі келі алманың құнын кері қайтарған сатушы апай мен ақшасын алмай қойған таксиші ағай есіңде ме?..

Мен ұмытпаймын!..

***

Сұлу Қазақстаным…

Саған деген сүйіспеншілігімді көріп «Неліктен жақсы көресің? Соншалықты әдемі ме?»деп сұрағандарға не деп жауап берерімді білмей абдырап қалам.

Адам құр әдемілік, сұлулық үшін біреуді сүйсе, бұл «Сүйюге» жата ма?

Сұлулығың үшін сүйгенімді ойламасын деп оларға әр кез Мағжанның сөздерімен жауап қайтарам:

«Сағымы сайран құрады,

Бораны ұлып тұрады,

Қыс – ақ кебін, жаз – сары.

Орманы жоқ, шуы жоқ,

Тауы да жоқ, суы жоқ,

Мәңгі өлік сахарасы.

Сарыарқа деген жерім бар,

Неге екенін білмеймін –

Сол Арқамды сүйемін!» …

Ұлы дала

***

Арқасынан қанжарланған жаным Түркиям, қамаудағы Шығыс Түркістаным, көзі жасаураған Тебризім, қорғансыз Татарстаным, қараусыз қалған Керкүгім, жан Әзербайжаным секілді сүйдім сені…

Бірақ өзгеше сүйдім…

Әлі ешкім білмей тұрып, ешкім сезбей тұрып сүйдім сені…

Сен мені сүймей тұрып, танымай тұрып сүйдім сені…

Сен еріксіз едің, мен бала едім…

Шартарабың кісенделді, тұлпарларың тұсауланды қанаттарынан айырылып…

Алыс. Тым алыста едің… Мен бала едім…

Жетпеді қолым саған, «Шыда!» деп айқайлаушы ем даусым жетсе…

Барлығына айтушы ем шынжырлардан құтылатыныңды,  жарық күнге жететініңді, түстерімнің жақсылықты жоритынын…

Сары орыстың мықты, күшті көрінгені соншалық, маған сенбеді ешкім!..

Бүгінге дейін қамауда қалған өзге бауырларың һақында «Еркіндік – олардың тағдыры» деймін, сенбейді ешкім, сол күндерде де сенген болған жоқ…

Бала едім…

***

Желтоқсанның 16-да сен Самырұқ құсындай күліңнен қайта түлеп ұшқаныңда көп өтпестен, табаным жерге тиместен асықтым саған, құшағыңа секірдім, мойныңа асылдым…

Ол ұшақта алдымен сенің көк Каспийіңе сәлем беріп, кейін қан құсқан Аралың үшін жыладым…

Темір құс Хан-Тәңірінің етегіне қарай ұмтылған кезде тұла бойымды шарпыған қобалжу әлі де сейілер емес…

Қалай табысқанымыз есіңде ме?..

Ұшақтан түсер-түспес құтты топырағыңа ернімді тигіздім, құшағыңа ендім…

***

Жастығымда сенде өмір сүрудің, сенде жұмыс істеудің, сенің балаларыңа ілім-білім үйретудің сәті түскен кез. Бақытты едім. Бұл күндері саған келген барлық «отандастарымның» сен жайлы ойлары өзімдікінен әлдеқайда алыс екенін аңғардым…

Қорқынышты түс секілді еді…

Не үшін келді сені, сенің адамдарыңды әр жолда кемсітуге тырысқан, өзіңе жоғарыдан қараған бұл кісілер?

Сенің қолың кісендеулі шағыңда сен үшін уайым-қайғы жемеген, сенің бодандықтан құтыларыңа сенбеген бұл адамдар не үшін келді?!.

Бұның жауабын өзің де білесің, негізі… «Пайдакүнемдіктің»  табиғаты сондай үйткені, ең алдына «Түрікшіл» деп ат қойсаң да адамды тура жолдан тайдырады.

Ауыздарынан шыққан әр сөзге кеудемде булыған ашуым тиісті жауаптарын берді әр уақыт…

Дәл бүгінгідей…

Бәлкім де, содан болар саған «ең алғаш болып мен сүйдім», «ең қатты мен сүйдім сені» деп назданатыным …

Бұл үшін шығар, еркімнен тыс балаша «сен де барлығынан қатты мені сүй» деп еркелейтінім…

***

Жылдар өтті сенен жырақ, «Ақ теңіз бен Қара теңіз ар жағында едім»…

Бұл жердегі алыстағы бауырларың қан құсып жатыр, Анам…

Балаң Мұстафаң қарашаның аязды күнінде бізді тастап кеткеннен бері жапанда жалғыз қалдық …

Ол кеткеннен бері басымызға не келгенің бір білсең…

Сенің тартқан азабыңмен салыстыруға келмес, әрине, бірақ жау сені қолың байлауда, басың қамауда тұрған халде соққыға алды. Біз болсақ, тұтқын емеспіз, өз еркіміз – өзімізде…

Ақыл-санамызға салынған «мәңгүрттікшіренің» мықтылығы соншалық әлі де арыла алмай келудеміз …

Халқымның жартысын Батысқа, қалғанын Орта Шығысқа есалаң етті мындағылар, сені көрмесін, танымасын деп…

Әр қайсымыз әр тарапқа шашыраған тұста өз үйімізде өз қолымызбен асыраған қара, түкті, тексіз ит шықты Оңтүстік Шығысымыздан, бөлтіріктерімізді талады, әлі де талап жатыр!..

Білсең егер… Сенің бөрілерің бөрі болғаннан бері мұндай қорлық көрген жоқ…

***

Тәуелсіздігіңнің 23-ші Мерекесін тойлаған бұл тұста сенен күн сайын керемет, үміт сыйлар хабарлар алып, енді сүйіспеншілігім саған деген сеніммен астасты…

Бүгінге дейін сенімен бір кезде егемендікке қол жеткізген өзге 4 бауырың, өз елінде шарасыздың күйін кешкен бұл Анадолы да бір Жолбасшыға мұқтаж-ды.

Керуеніміз шашыраңқы еді…

Тәңірім сені жіберді 16 Желтоқсанда!

Тұла-бойыңды ұлы даланың қатаң ауасында болаттан берік етіп жіберді!..

Рухыңды қасіретпен илеп, көз жасыңмен суарып жіберді!..

Денеңді Желтоқсанның қақаған аязында балқытты да жіберді!..

Ей, Мағжанның Күншығыстағы «Күннен туған, Ғұннан туған пайғамбары»!

Түс ең алдымызға, Түрікті Ергенеконнан шығарған көкбөрі бол!..

Кек күткен Қайрат үшін!..

Күш күткен Тұран үшін!..

Оғұз Доған 2  Оғыз ДОҒАН,
Түрколог, филология ғылымдарының докторы.
Түркия, Стамбул қаласы.
qazaquni.kz
Бөлісу:

Facebook арқылы жазылған пікірлер

Сайтта 24 пікір жазылған

    • Қазақ қызы 17 Тамыз, 2017 17:34 Жауап

      Бұл өлеңдерді оқып көзіме жас келді. Оғыз аға қазақтың бəрі сізде й болғанда бүкіл түріктес елдер бірігіп төбеміз көкке жетер еді.

    • Sarabaktybaeva 15 Қазан, 2017 19:10 Жауап

      Айналайын Оғыз інім!
      Ұлы далаға -ашық хатыңызды оқып көзімнің жасын тоқтата алмадым.Не деген сезім,не деген махаббат! Қазағымның бар ұл-қызы елімізді сіздей сүйе алса керемет болар еді. Осындай махаббатыңыз үшін сізге бақытты ұзақ ғұмыр тілеймін!

  1. Қазыбек 17 Желтоқсан, 2014 22:22 Жауап

    Аман Токинге. Огыз Доган бауырымыздың сөзі аударма емес, өзі таза қазақша жазады. Түркияда тұрса да, қазақ тілін біздің орысқұл министрлер мен әкімдерден таза сөйлейді…

  2. Зейнеп Сеит 16 Тамыз, 2017 01:27 Жауап

    Рахмет, туысқанымыз Оғыз Доған! Керемет рухани қолдау қазақ халығына, не деген тамаша қазақ тілінде, не деген терең ой. Кәдімгі осы жердің баласы, отанын сағынған. Рахмет балам!

  3. Қолқоюсыз 16 Тамыз, 2017 08:51 Жауап

    Әрбір қазақ Доған бауырымыздай елін,жерін,тілін шексіз-шетсіз,көзсіз сүйсе,әспеттесе,мына қоғамда өзгерер еді,жәй бір қарабайыр жайылып жүрген тобыр емес, сайын Даланың текті тұқым,текті ұрпағы екенімізді,сол тектілікпен табандылықтың арқасында осы күнге жеткенімізді естен шығармайтын,есесін ешкімге жібермейтін,ата-баба рухын ардақ тұтатын халықтың ұрпағы екенімізді ұмытпайтын.

  4. Қазақ 17 Тамыз, 2017 06:16 Жауап

    Алла рйза болсын сені тәрбйелеген Ата_Анаңнан өзіңнен халалдан болған ұрпақ бір туысқаным түбі бір түрік халқы түбінде қосыламыз күллі қазақ халқынан сансыз рахмет Сәлемдер болсын .

  5. Ғалия. 18 Тамыз, 2017 14:11 Жауап

    Осындай Ұлы Азаматтарымыз көбейе берсін.АллаТағала оларға жар болсын.əрдайым жолдары ашық болсын.

  6. Ернар 18 Тамыз, 2017 21:09 Жауап

    Оғыз Доғанды Іштуан Қоңырға ұқсатам. Намысшылдығымен, сүйіспеншілігімен, білімділігімен, қазақшыл-түрікшілдығымен. Бар бол, бауырым!

  7. Қолқоюсыз 14 Қыркүйек, 2017 01:23 Жауап

    Мақалаңызды оқыған сайын түркі тілдес халықты сүюге елітеді екен. Керемет,шебер тілмен жазылған.

  8. Санат Сүгірәлі 23 Қазан, 2017 12:49 Жауап

    Йә, керемет, дұрыс екен..мақтау , мадақтау.. Қысқасы былай, керемет нәрсені қорғауға неге шықпайсыңдар?..Жеріңді, тіліңді сіздер үшін біреу келіп қорғап бере ме? «Мә, ие болыңдар, мына дүниелеріңе дей ме? Неге бастарыңды көтермейсіңдір? Не бұл үнсіздік, немқұрайлылық? Оғыз Доған бауырымыз болмағанда тіл мәселесіне осылай көңіл аудармас па едіңдер? Иә, солай болатын еді, 12 жылдан бері қанатымен су құйған қарылғаштай болып, ана тілі үшін, тілін қорғағаны үшін орыс шовинистері мен сепартистерінен неше түрлі боқтық, былапыт сөз естісе де күресуін доғармаған Руза Бейсенбайтегіне қандай көмек көрсеттіңдер осы уақытқа дейін? Тағы да сол бос сөз, «қолдаймын», «біргеміз» тағы сол сияқты? Қолдау петициясына қанша адам қол қойдыңдар? Қолдасаң, қорғасаң неге қоймайсыңдар сондай талапты өз облысыңда, ауданыңда, өз қалаңда, өз көшеңде, қоғамдық жерлерде, қоғамдық көліктерде, асхана, аурухана, емханаларда, мемлекеттік ұйымдарда т.б жерлерде? Тіпті, телефонды көтергенде де «да» деп жауап бересіңдер! «Тыңдап тұрмын» деуге болмайтын шығар шамасы?
    Митингке шығуға да құлқындарың жоқ, өз құқықтарыңды өздерің қорғай алмайсыңдар! Оган мысал, кешегі Семей митингісі… «Митингісінің түрлері…» деп көршілеріміз күлген шығар. Заңды бұзбай, заң талабымен халық болып петиция жазуға да,қолдағандарыңмен, көбісің қол қоймайсыңдар. Петиция түгел «лайк» бастық қой, сол қолдағанымыз емес пе деп отыра бересіздер! Бірігудің орнына, пікірлерің қайшы болып қалса, бір-біріңді жерден алып жерге саласыңдар! Басқаларды айтпағанда, біздің ұлтшыл, белсенді, қоғам қайраткерлері дейтін, ел силайтын азаматтарымыздың өзі «сен мынаған қол қоймағансың», «сен сонда былай» дедің деп бір-бірімен айтысуда. Халық солардың қайсысына жақтасуды да білмейді. Бүгін мынаның айтқаны дұрыс екен десең, ертең біреу «ол былай» деген деп шығады, Мен өз басым әуелі Мұхтар Тайжан деген бауырымды жақтап, жер комиссиясында істегенде қолдағанмын. Оның «пияз дауына» ұшырап, абыройына кір келтіргені ойымды өзгертті. Айдос Сарымды «жақсы саясаткердің бірі шығар» дейтін едім, «Жаңаөзенде ол былай деген» деп тағы біреу шықты. Дос Көшім, Расул Жұмалы туралы сөз қозғасаң «олар үкіметтің адамдары» деп тағы да шықты. Ағайын-ау, кім қалды сонда? Саясаттан, экономикадан, әлеуметтік жағдайлардан хабары бар адамдардың барлығының аяғынан шалу, кедергі жасау, ненің белгісі? Әлде, осылардың бәрін істеп отырғандар, өздерің айтпақшы «фейк», «тролль» дегендер ме? Олай болса, неге оларға дұрыс тойтарыс бермейсіңдер? Неге қолдамайсыңдар қоғам белсенділерін? Ең болмаса солардың бағдарламаларын дұрыс талқыға да салмайсыңдар ғой? Билік орнынан сендер «кет» дегенге кете қоймайды, министлердің жауабының өзі соған мысал. Тағы да «138» дің тіл туралы хат жөніндегі даулары, әсіресе БАҚтардың бетінде өз оппонентеріне қарсы сөздерін оқығанымда, кімді жақтарымды, кімнің дұрыс- бұрыс екенін білмей дал болдым. Сондайда, «сенген серкем сен болсаң, секіргеніңе болайын» дегің келеді екен. Билікке айтқанымызды тыңдату үшін көп жұмыс жасау керек, ол үшін алдымен «бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығару керек». Бақа, шаян, шортан болып жан-жаққа тартқаннан ештеңе шықпайды. Тобықтай сөздің түйіні, ел болайық десек, бәріміз бірігуіміз керек, арадағы қиқылжыңды халқыңның бірлігі үшін, елің үшін, тілің үшін, көрінгеннің қолында кетіп жатқан ЖЕР-АНАҢ үшін, ҮШТІЛДІЛІК деген пәлеге ұшыраған ұрпағың үшін жан беріп, жан алысатын уақыт келді. Алашымның қай азаматы айтып еді: «мен ұлтым үшін шайтанмен де достасуға бармын» деген, қазіргі менің көзқарасымда солай болып тұр. Бәріңді де бірлікке шақырамын, бәріміздің илегеніміз «бір терінің пұшпағы болсын», Бауырлар! Көк Түріктің, Көк Бөрінің ұрпағы болсаңдар, жер үшін қан төккен, жерінің бір пұшпағын жауға бермеген батыр ата-бабалар аруағы үшін бірлікке шақырамын, сіздерді, ХАЛҚЫМ, ҚАЗАҒЫМ!

  9. Алмагүл 29 Желтоқсан, 2017 23:58 Жауап

    Сәлеметсіз бе? Сіз салған суреттегі бал-бал тасқа қатысты айтайын дегенім, біздерде, қазақтарда тарихқа қатысты бір нәрсе қозғар болса, осы тас мүсіндерді көлбеңдетіп қоятын әдет таптық. М.Жүсіп Көпеевтің ұмытпасам 1989жылы шыққан 2 томдық шығармалар жинағының соңғы парақтарында ұсақ әріптермен жазылған түсініктемелерінің бірінде осы тас мүсіндер туралы жазғанын оқыған едім. сол қисынға келетін сияқты. онда бұл тас мүсіндерді кезінде жоңғарлардың өлген кісілерінің басына белгі ретінде қоятындығы айтылған. Мәшһүр бабамыздың мұралары әлі де көп насихатталмағандықтан болар, соны біле бермейтін сияқтымыз. Сіз осыған байланысты не айтар едіңіз? Көптен көкейімде жүрген мәселе еді. Шынымды айтсам, өз тарихымыздың терең қатпарларын әлі де білмегендіктен шығар деген ойдамын. Алдын ала кешірім өтінемін.

Пікір немесе жауап жазу

19 + бес =